Het HAVO-eindexamen, helder in beeld.

14 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Tekstsoorten en schrijfdoelen

   Tekstsoorten en schrijfdoelen

2. 02

   Tekststructuur en tekstverbanden

   Tekststructuur en tekstverbanden

3. 03

   Hoofdgedachte, kernzinnen en alineaverbanden

   Hoofdgedachte, kernzinnen en alineaverbanden

4. 04

   Signaal- en verwijswoorden

   Signaal- en verwijswoorden

5. 05

   Standpunt en soorten argumenten

   Standpunt en soorten argumenten

6. 06

   Argumentatieschema’s

   Argumentatieschema’s

7. 07

   Drogredenen en aanvaardbaarheid

   Drogredenen en aanvaardbaarheid

8. 08

   Samenvatten

   Samenvatten

9. 09

   Schrijfvaardigheid (uiteenzetting, beschouwing, betoog)

   Schrijfvaardigheid (uiteenzetting, beschouwing, betoog)

10. 10

    Mondelinge taalvaardigheid: voordracht, discussie en debat

    Mondelinge taalvaardigheid: voordracht, discussie en debat

11. 11

    Literaire ontwikkeling en leeservaring (minimaal 8 werken)

    Literaire ontwikkeling en leeservaring (minimaal 8 werken)

12. 12

    Literaire begrippen en tekstsoorten

    Literaire begrippen en tekstsoorten

13. 13

    Literatuurgeschiedenis en literaire stromingen

    Literatuurgeschiedenis en literaire stromingen

14. 14

    Spelling, interpunctie en formuleren

    Spelling, interpunctie en formuleren

14 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Leesvaardigheid (centraal examen)

   Leesvaardigheid (centraal examen)

2. 02

   Leesstrategieën en tekstbegrip

   Leesstrategieën en tekstbegrip

3. 03

   Examenvraagvormen (open, meerkeuze, citeer, gat)

   Examenvraagvormen (open, meerkeuze, citeer, gat)

4. 04

   Woordenschat en woordbetekenis in context

   Woordenschat en woordbetekenis in context

5. 05

   Tekststructuur, alinea’s en signaalwoorden

   Tekststructuur, alinea’s en signaalwoorden

6. 06

   Kijk- en luistervaardigheid

   Kijk- en luistervaardigheid

7. 07

   Gesprekken voeren (gespreksvaardigheid)

   Gesprekken voeren (gespreksvaardigheid)

8. 08

   Spreekvaardigheid en presenteren

   Spreekvaardigheid en presenteren

9. 09

   Schrijfvaardigheid (formele en informele teksten)

   Schrijfvaardigheid (formele en informele teksten)

10. 10

    Grammatica en taalverzorging

    Grammatica en taalverzorging

11. 11

    Literaire ontwikkeling (drie werken)

    Literaire ontwikkeling (drie werken)

12. 12

    Literaire begrippen en tekstanalyse

    Literaire begrippen en tekstanalyse

13. 13

    Literatuurgeschiedenis (English literary history)

    Literatuurgeschiedenis (English literary history)

14. 14

    Oriëntatie op studie en beroep

    Oriëntatie op studie en beroep

13 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Leesstrategieën en tekstbegrip

   Leesstrategieën en tekstbegrip

2. 02

   Oriënterend lezen (scannen en zoekend lezen)

   Oriënterend lezen (scannen en zoekend lezen)

3. 03

   Lezen ter informatie en argumentatie

   Lezen ter informatie en argumentatie

4. 04

   Tekstsoorten en thema’s

   Tekstsoorten en thema’s

5. 05

   Examentraining leesvaardigheid (CE)

   Examentraining leesvaardigheid (CE)

6. 06

   Kijk- en luistervaardigheid

   Kijk- en luistervaardigheid

7. 07

   Gesprekken voeren

   Gesprekken voeren

8. 08

   Spreken en presenteren

   Spreken en presenteren

9. 09

   Schrijfvaardigheid

   Schrijfvaardigheid

10. 10

    Woordenschat (vocabulaire)

    Woordenschat (vocabulaire)

11. 11

    Grammatica

    Grammatica

12. 12

    Literaire ontwikkeling en leeservaring

    Literaire ontwikkeling en leeservaring

13. 13

    Frankofone cultuur en landenkennis

    Frankofone cultuur en landenkennis

11 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Leesvaardigheid (centraal examen, domein A; ERK B1/B2)

   Leesvaardigheid (centraal examen, domein A; ERK B1/B2)

2. 02

   Leesstrategieën en tekstbegrip

   Leesstrategieën en tekstbegrip

3. 03

   Tekstsoorten van het leesexamen (scanteksten, gatenteksten, artikelen)

   Tekstsoorten van het leesexamen (scanteksten, gatenteksten, artikelen)

4. 04

   Woordenschat en idioom

   Woordenschat en idioom

5. 05

   Grammatica (naamvallen, werkwoorden, zinsbouw)

   Grammatica (naamvallen, werkwoorden, zinsbouw)

6. 06

   Kijk- en luistervaardigheid (domein B)

   Kijk- en luistervaardigheid (domein B)

7. 07

   Gespreksvaardigheid: gesprekken voeren en spreken (domein C)

   Gespreksvaardigheid: gesprekken voeren en spreken (domein C)

8. 08

   Schrijfvaardigheid (domein D)

   Schrijfvaardigheid (domein D)

9. 09

   Literatuur: leeservaring met drie werken (domein E1)

   Literatuur: leeservaring met drie werken (domein E1)

10. 10

    Landeskunde en cultuur van het Duitse taalgebied

    Landeskunde en cultuur van het Duitse taalgebied

11. 11

    Oriëntatie op studie en beroep (domein F)

    Oriëntatie op studie en beroep (domein F)

12 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Leesvaardigheid (tekstbegrip)

   Leesvaardigheid (tekstbegrip)

2. 02

   Kijk- en luistervaardigheid

   Kijk- en luistervaardigheid

3. 03

   Gespreksvaardigheid

   Gespreksvaardigheid

4. 04

   Schrijfvaardigheid

   Schrijfvaardigheid

5. 05

   Grammatica (gramática)

   Grammatica (gramática)

6. 06

   Werkwoorden en werkwoordstijden

   Werkwoorden en werkwoordstijden

7. 07

   Woordenschat en thematische taal

   Woordenschat en thematische taal

8. 08

   Communicatieve en leesstrategieën

   Communicatieve en leesstrategieën

9. 09

   Spaanstalige wereld en landenkunde

   Spaanstalige wereld en landenkunde

10. 10

    Cultuur, samenleving en actualiteit

    Cultuur, samenleving en actualiteit

11. 11

    Literaire ontwikkeling (leeservaringen)

    Literaire ontwikkeling (leeservaringen)

12. 12

    Oriëntatie op studie en beroep

    Oriëntatie op studie en beroep

14 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Rekenen, verhoudingen, procenten, machten en wortels

   Rekenen, verhoudingen, procenten, machten en wortels

2. 02

   Algebra: formules opstellen, herleiden en substitueren

   Algebra: formules opstellen, herleiden en substitueren

3. 03

   Formules met één of meer variabelen en evenredige verbanden

   Formules met één of meer variabelen en evenredige verbanden

4. 04

   Tabellen aflezen, opstellen en interpreteren

   Tabellen aflezen, opstellen en interpreteren

5. 05

   Grafieken, vergelijkingen en ongelijkheden

   Grafieken, vergelijkingen en ongelijkheden

6. 06

   Lineaire verbanden, interpolatie en extrapolatie

   Lineaire verbanden, interpolatie en extrapolatie

7. 07

   Exponentiële verbanden, groeifactor en groeipercentage

   Exponentiële verbanden, groeifactor en groeipercentage

8. 08

   Verandering: differenties, hellingen en toenamediagram (schoolexamen)

   Verandering: differenties, hellingen en toenamediagram (schoolexamen)

9. 09

   Telproblemen en combinatoriek (schoolexamen)

   Telproblemen en combinatoriek (schoolexamen)

10. 10

    Presentaties van data interpreteren en beoordelen

    Presentaties van data interpreteren en beoordelen

11. 11

    Data verwerken: centrum- en spreidingsmaten, boxplot

    Data verwerken: centrum- en spreidingsmaten, boxplot

12. 12

    Data en verdelingen: normale verdeling en vuistregels

    Data en verdelingen: normale verdeling en vuistregels

13. 13

    Statistische uitspraken doen: betrouwbaarheid en steekproef

    Statistische uitspraken doen: betrouwbaarheid en steekproef

14. 14

    Statistiek met ICT (schoolexamen)

    Statistiek met ICT (schoolexamen)

12 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Wiskundige en algebraïsche vaardigheden

   Wiskundige en algebraïsche vaardigheden

2. 02

   Standaardfuncties (machts-, exponentiële, logaritmische, goniometrische)

   Standaardfuncties (machts-, exponentiële, logaritmische, goniometrische)

3. 03

   Gebroken lineaire functies en asymptoten

   Gebroken lineaire functies en asymptoten

4. 04

   Vergelijkingen en ongelijkheden

   Vergelijkingen en ongelijkheden

5. 05

   Evenredigheidsverbanden

   Evenredigheidsverbanden

6. 06

   Periodieke (goniometrische) functies

   Periodieke (goniometrische) functies

7. 07

   Afstanden en hoeken: Pythagoras, sinus- en cosinusregel

   Afstanden en hoeken: Pythagoras, sinus- en cosinusregel

8. 08

   Algebraïsche methoden: vergelijkingen van lijnen en cirkels

   Algebraïsche methoden: vergelijkingen van lijnen en cirkels

9. 09

   Veranderingen, toenamediagrammen en differentiequotiënt

   Veranderingen, toenamediagrammen en differentiequotiënt

10. 10

    Afgeleide functies en hellinggrafiek

    Afgeleide functies en hellinggrafiek

11. 11

    Bepaling afgeleide functies en rekenregels

    Bepaling afgeleide functies en rekenregels

12. 12

    Toepassing afgeleide: extremen, raaklijnen en optimalisering

    Toepassing afgeleide: extremen, raaklijnen en optimalisering

13 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Vaardigheden (algemene, wiskundige en vakspecifieke vaardigheden)

   Vaardigheden (algemene, wiskundige en vakspecifieke vaardigheden)

2. 02

   Visualisatie en interpretatie van data

   Visualisatie en interpretatie van data

3. 03

   Combinatoriek

   Combinatoriek

4. 04

   Kansbegrip en kansregels

   Kansbegrip en kansregels

5. 05

   Kansverdelingen (binomiaal en normaal)

   Kansverdelingen (binomiaal en normaal)

6. 06

   Toepassingen van statistische verwerkingsmethoden (toetsen, correlatie en regressie)

   Toepassingen van statistische verwerkingsmethoden (toetsen, correlatie en regressie)

7. 07

   Profielspecifieke verdieping statistiek en kansrekening

   Profielspecifieke verdieping statistiek en kansrekening

8. 08

   Oppervlakte en inhoud van ruimtefiguren

   Oppervlakte en inhoud van ruimtefiguren

9. 09

   Aanzichten, uitslagen en doorsneden van ruimtelijke objecten

   Aanzichten, uitslagen en doorsneden van ruimtelijke objecten

10. 10

    Onderlinge ligging van punten, lijnen en vlakken

    Onderlinge ligging van punten, lijnen en vlakken

11. 11

    Coördinaten en vectoren in 2D en 3D

    Coördinaten en vectoren in 2D en 3D

12. 12

    Wiskunde in technologie (toepassingen in vervolgstudie en beroep)

    Wiskunde in technologie (toepassingen in vervolgstudie en beroep)

13. 13

    Keuzeonderwerpen

    Keuzeonderwerpen

15 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Vaardigheden (onderzoeken, modelleren, rekenen — geen vectoren)

   Vaardigheden (onderzoeken, modelleren, rekenen — geen vectoren)

2. 02

   Kracht en beweging (kinematica, wetten van Newton)

   Kracht en beweging (kinematica, wetten van Newton)

3. 03

   Energieomzettingen (energiebehoud, arbeid, rendement, warmte)

   Energieomzettingen (energiebehoud, arbeid, rendement, warmte)

4. 04

   Beeld- en geluidstechniek: informatieoverdracht (trillingen en golven)

   Beeld- en geluidstechniek: informatieoverdracht (trillingen en golven)

5. 05

   Medische beeldvorming en ioniserende straling

   Medische beeldvorming en ioniserende straling

6. 06

   Optica (geometrische en golfoptica)*

   Optica (geometrische en golfoptica)*

7. 07

   Gebruik van elektriciteit (opwekking, transport, toepassingen)

   Gebruik van elektriciteit (opwekking, transport, toepassingen)

8. 08

   Technische automatisering (meet-, stuur- en regelsystemen)*

   Technische automatisering (meet-, stuur- en regelsystemen)*

9. 09

   Materialen: eigenschappen van stoffen (atomair/moleculair model)

   Materialen: eigenschappen van stoffen (atomair/moleculair model)

10. 10

    Functionele materialen

    Functionele materialen

11. 11

    Aarde en heelal: zonnestelsel en heelal

    Aarde en heelal: zonnestelsel en heelal

12. 12

    Aarde en klimaat (geofysische systemen)*

    Aarde en klimaat (geofysische systemen)*

13. 13

    Menselijk lichaam (fysische processen)*

    Menselijk lichaam (fysische processen)*

14. 14

    Natuurkunde en technologie

    Natuurkunde en technologie

15. 15

    Onderzoek en ontwerp (experiment, modelstudie, ontwerp)

    Onderzoek en ontwerp (experiment, modelstudie, ontwerp)

15 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Bouw van stoffen en deeltjesmodellen

   Bouw van stoffen en deeltjesmodellen

2. 02

   Atoombouw en periodiek systeem

   Atoombouw en periodiek systeem

3. 03

   Chemische bindingen en eigenschappen

   Chemische bindingen en eigenschappen

4. 04

   Structuurformules en koolstofchemie

   Structuurformules en koolstofchemie

5. 05

   Chemische reacties en reactievergelijkingen

   Chemische reacties en reactievergelijkingen

6. 06

   Zuren, basen en redoxreacties

   Zuren, basen en redoxreacties

7. 07

   Chemisch evenwicht

   Chemisch evenwicht

8. 08

   Reactiesnelheid en reactiekinetiek

   Reactiesnelheid en reactiekinetiek

9. 09

   Chemisch rekenen en de mol

   Chemisch rekenen en de mol

10. 10

    Energieberekeningen en reactiewarmte

    Energieberekeningen en reactiewarmte

11. 11

    Analyse- en scheidingsmethodes

    Analyse- en scheidingsmethodes

12. 12

    Chemie van het leven

    Chemie van het leven

13. 13

    Industriële en groene chemie

    Industriële en groene chemie

14. 14

    Technologie en duurzaamheid

    Technologie en duurzaamheid

15. 15

    Veilig en praktisch experimenteren

    Veilig en praktisch experimenteren

20 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Vaardigheden (onderzoeken, systeem-, vorm-functie-, ecologisch en evolutionair denken)

   Vaardigheden (onderzoeken, systeem-, vorm-functie-, ecologisch en evolutionair denken)

2. 02

   Eiwitsynthese (DNA en eiwitsynthese)

   Eiwitsynthese (DNA en eiwitsynthese)

3. 03

   Stofwisseling van de cel (homeostase, transport, assimilatie en dissimilatie)

   Stofwisseling van de cel (homeostase, transport, assimilatie en dissimilatie)

4. 04

   Zelforganisatie van cellen (genexpressie en celdifferentiatie)

   Zelforganisatie van cellen (genexpressie en celdifferentiatie)

5. 05

   Moleculaire interactie

   Moleculaire interactie

6. 06

   DNA-replicatie en levenscyclus van de cel

   DNA-replicatie en levenscyclus van de cel

7. 07

   Erfelijke eigenschap (erfelijkheid)

   Erfelijke eigenschap (erfelijkheid)

8. 08

   Selectie (DNA, mutatie, recombinatie en variatie)

   Selectie (DNA, mutatie, recombinatie en variatie)

9. 09

   Stofwisseling van het organisme (fotosynthese, ademhaling, vertering, uitscheiding, transport)

   Stofwisseling van het organisme (fotosynthese, ademhaling, vertering, uitscheiding, transport)

10. 10

    Zelfregulatie van het organisme (homeostase, hormonale en neurale regulatie)

    Zelfregulatie van het organisme (homeostase, hormonale en neurale regulatie)

11. 11

    Afweer van het organisme

    Afweer van het organisme

12. 12

    Beweging en waarneming door het organisme

    Beweging en waarneming door het organisme

13. 13

    Zelforganisatie van het organisme

    Zelforganisatie van het organisme

14. 14

    Gedrag, interactie en seksualiteit

    Gedrag, interactie en seksualiteit

15. 15

    Voortplanting van het organisme

    Voortplanting van het organisme

16. 16

    Regulatie van ecosystemen (energiestroom, kringloop, dynamiek en evenwicht)

    Regulatie van ecosystemen (energiestroom, kringloop, dynamiek en evenwicht)

17. 17

    Zelforganisatie van ecosystemen (dynamiek en evenwicht)

    Zelforganisatie van ecosystemen (dynamiek en evenwicht)

18. 18

    Interactie in ecosystemen (voedselrelaties en duurzame ontwikkeling)

    Interactie in ecosystemen (voedselrelaties en duurzame ontwikkeling)

19. 19

    Soortvorming (populatie, variatie, selectie, soortvorming)

    Soortvorming (populatie, variatie, selectie, soortvorming)

20. 20

    Biodiversiteit

    Biodiversiteit

8 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Domein A — Algemene vaardigheden: informatievaardigheden, communiceren, reflecteren, studie en beroep (A1-A4)

   Domein A — Algemene vaardigheden: informatievaardigheden, communiceren, reflecteren, studie en beroep (A1-A4)

2. 02

   Domein A — Onderzoeken, ontwerpen en modelvorming (A5-A7)

   Domein A — Onderzoeken, ontwerpen en modelvorming (A5-A7)

3. 03

   Domein A — Natuurwetenschappelijk instrumentarium; waarderen en oordelen (A8, A9)

   Domein A — Natuurwetenschappelijk instrumentarium; waarderen en oordelen (A8, A9)

4. 04

   Domein A — Interdisciplinaire vraagstukken, redeneren, rekenkundige/wiskundige vaardigheden, samenwerken (A10-A13)

   Domein A — Interdisciplinaire vraagstukken, redeneren, rekenkundige/wiskundige vaardigheden, samenwerken (A10-A13)

5. 05

   Domein B — Interdisciplinariteit en wisselwerking natuurwetenschap-technologie (B1, B2)

   Domein B — Interdisciplinariteit en wisselwerking natuurwetenschap-technologie (B1, B2)

6. 06

   Domein C — Aarde en natuur: monitoren en duurzaam beheren van de leefomgeving

   Domein C — Aarde en natuur: monitoren en duurzaam beheren van de leefomgeving

7. 07

   Domein D — Gezondheid, bescherming en veiligheid: diagnose, genezing, verzorging, revalidatie

   Domein D — Gezondheid, bescherming en veiligheid: diagnose, genezing, verzorging, revalidatie

8. 08

   Domein E — Materialen, processen en producten: methoden, technieken, processen en producten (E1, E2)

   Domein E — Materialen, processen en producten: methoden, technieken, processen en producten (E1, E2)

12 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Domein A: Vaardigheden

   Domein A: Vaardigheden

2. 02

   Domein B: Grondslagen (algoritmen, datastructuren, automaten, grammatica’s)

   Domein B: Grondslagen (algoritmen, datastructuren, automaten, grammatica’s)

3. 03

   Domein C: Informatie

   Domein C: Informatie

4. 04

   Domein D: Programmeren

   Domein D: Programmeren

5. 05

   Domein E: Architectuur

   Domein E: Architectuur

6. 06

   Domein F: Interactie

   Domein F: Interactie

7. 07

   Keuze H: Databases

   Keuze H: Databases

8. 08

   Keuze L: Netwerken

   Keuze L: Netwerken

9. 09

   Keuze M: Physical computing

   Keuze M: Physical computing

10. 10

    Keuze N: Security

    Keuze N: Security

11. 11

    Keuze O: Usability

    Keuze O: Usability

12. 12

    Keuze Q: Maatschappelijke en individuele invloed van informatica

    Keuze Q: Maatschappelijke en individuele invloed van informatica

15 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Economische vaardigheden en rekenen

   Economische vaardigheden en rekenen

2. 02

   Schaarste en keuze

   Schaarste en keuze

3. 03

   Ruil, arbeidsverdeling en geld

   Ruil, arbeidsverdeling en geld

4. 04

   Markt: vraag, aanbod en marktmechanisme

   Markt: vraag, aanbod en marktmechanisme

5. 05

   Marktvormen: volledige en onvolledige mededinging

   Marktvormen: volledige en onvolledige mededinging

6. 06

   Kostenstructuur, opbrengsten en producentengedrag

   Kostenstructuur, opbrengsten en producentengedrag

7. 07

   Elasticiteit en consumentengedrag

   Elasticiteit en consumentengedrag

8. 08

   Marktfalen, overheidsingrijpen en welvaart

   Marktfalen, overheidsingrijpen en welvaart

9. 09

   Arbeidsmarkt en werkloosheid

   Arbeidsmarkt en werkloosheid

10. 10

    Ruilen over de tijd: sparen, lenen en pensioenen

    Ruilen over de tijd: sparen, lenen en pensioenen

11. 11

    Speltheorie, samenwerken en onderhandelen

    Speltheorie, samenwerken en onderhandelen

12. 12

    Risico, verzekeren en asymmetrische informatie

    Risico, verzekeren en asymmetrische informatie

13. 13

    Welvaart, economische groei en de kringloop

    Welvaart, economische groei en de kringloop

14. 14

    Ongelijkheid en herverdeling

    Ongelijkheid en herverdeling

15. 15

    Conjunctuur, overheid en centrale bank

    Conjunctuur, overheid en centrale bank

16 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Domein A: Vaardigheden en benaderingswijzen

   Domein A: Vaardigheden en benaderingswijzen

2. 02

   B1: Persoonlijke financiële zelfredzaamheid

   B1: Persoonlijke financiële zelfredzaamheid

3. 03

   B2: De oprichting van een eenmanszaak

   B2: De oprichting van een eenmanszaak

4. 04

   B3: Van eenmanszaak naar rechtspersoon

   B3: Van eenmanszaak naar rechtspersoon

5. 05

   B4: Perspectief op de organisatie

   B4: Perspectief op de organisatie

6. 06

   C1: Interne organisatie

   C1: Interne organisatie

7. 07

   C2: Personeelsbeleid

   C2: Personeelsbeleid

8. 08

   D1: Investeren

   D1: Investeren

9. 09

   D2: Financieren

   D2: Financieren

10. 10

    E1: Doel en organisatie van marketingactiviteiten

    E1: Doel en organisatie van marketingactiviteiten

11. 11

    E2: Marketingbeleid

    E2: Marketingbeleid

12. 12

    E3: Marketing vanuit consument en samenleving

    E3: Marketing vanuit consument en samenleving

13. 13

    F1: Vastleggen van financiële en niet-financiële informatie

    F1: Vastleggen van financiële en niet-financiële informatie

14. 14

    F2: Kosten- en winstvraagstukken

    F2: Kosten- en winstvraagstukken

15. 15

    Domein G: Verslaggeving en jaarrekening

    Domein G: Verslaggeving en jaarrekening

16. 16

    Domein H: Keuzeonderwerpen

    Domein H: Keuzeonderwerpen

15 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Historische denk- en redeneervaardigheden

   Historische denk- en redeneervaardigheden

2. 02

   De tien tijdvakken en kenmerkende aspecten (oriëntatiekennis)

   De tien tijdvakken en kenmerkende aspecten (oriëntatiekennis)

3. 03

   Tijd van jagers en boeren (prehistorie)

   Tijd van jagers en boeren (prehistorie)

4. 04

   Tijd van Grieken en Romeinen (oudheid)

   Tijd van Grieken en Romeinen (oudheid)

5. 05

   Tijd van monniken en ridders (vroege middeleeuwen)

   Tijd van monniken en ridders (vroege middeleeuwen)

6. 06

   Tijd van steden en staten (hoge en late middeleeuwen)

   Tijd van steden en staten (hoge en late middeleeuwen)

7. 07

   Tijd van ontdekkers en hervormers (1500-1600)

   Tijd van ontdekkers en hervormers (1500-1600)

8. 08

   Tijd van regenten en vorsten (1600-1700)

   Tijd van regenten en vorsten (1600-1700)

9. 09

   Tijd van pruiken en revoluties (1700-1800)

   Tijd van pruiken en revoluties (1700-1800)

10. 10

    Tijd van burgers en stoommachines (1800-1900)

    Tijd van burgers en stoommachines (1800-1900)

11. 11

    Tijd van wereldoorlogen (1900-1950)

    Tijd van wereldoorlogen (1900-1950)

12. 12

    Tijd van televisie en computer (1950-heden)

    Tijd van televisie en computer (1950-heden)

13. 13

    Historische context: Het Britse rijk (1585-1900)

    Historische context: Het Britse rijk (1585-1900)

14. 14

    Historische context: Duitsland in Europa (1918-1991)

    Historische context: Duitsland in Europa (1918-1991)

15. 15

    Historische context: Nederland (1948-2008)

    Historische context: Nederland (1948-2008)

12 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Geografische benadering (vaardigheden)

   Geografische benadering (vaardigheden)

2. 02

   Geografisch onderzoek

   Geografisch onderzoek

3. 03

   Gebieden op de grens van arm en rijk

   Gebieden op de grens van arm en rijk

4. 04

   Samenhangen en verschillen in de wereld

   Samenhangen en verschillen in de wereld

5. 05

   Mondiale processen en lokale effecten

   Mondiale processen en lokale effecten

6. 06

   Samenhangen en verschillen op regionaal niveau

   Samenhangen en verschillen op regionaal niveau

7. 07

   Samenhangen en verschillen op aarde

   Samenhangen en verschillen op aarde

8. 08

   De aarde als natuurlijk systeem en lokale effecten

   De aarde als natuurlijk systeem en lokale effecten

9. 09

   Brazilië: gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland

   Brazilië: gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland

10. 10

    Brazilië: actuele vraagstukken

    Brazilië: actuele vraagstukken

11. 11

    Nationale en regionale vraagstukken

    Nationale en regionale vraagstukken

12. 12

    Regionale en lokale vraagstukken

    Regionale en lokale vraagstukken

14 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Vaardigheden en de concept-contextbenadering

   Vaardigheden en de concept-contextbenadering

2. 02

   Sociologische en politicologische kernconcepten

   Sociologische en politicologische kernconcepten

3. 03

   Vorming: socialisatie, cultuur en identiteit

   Vorming: socialisatie, cultuur en identiteit

4. 04

   Politieke socialisatie en ideologie

   Politieke socialisatie en ideologie

5. 05

   Verhouding: sociale (on)gelijkheid

   Verhouding: sociale (on)gelijkheid

6. 06

   Macht, gezag en politieke stromingen

   Macht, gezag en politieke stromingen

7. 07

   Maatschappelijke en politieke conflicten en samenwerking

   Maatschappelijke en politieke conflicten en samenwerking

8. 08

   Binding: sociale cohesie en sociale instituties

   Binding: sociale cohesie en sociale instituties

9. 09

   Politieke instituties en representatie

   Politieke instituties en representatie

10. 10

    Bedreigingen voor de bindingen in de samenleving

    Bedreigingen voor de bindingen in de samenleving

11. 11

    Verandering: rationalisering, individualisering en institutionalisering

    Verandering: rationalisering, individualisering en institutionalisering

12. 12

    Staatsvorming, democratisering en globalisering

    Staatsvorming, democratisering en globalisering

13. 13

    Analyse van een sociale actualiteit

    Analyse van een sociale actualiteit

14. 14

    Analyse van een politieke actualiteit

    Analyse van een politieke actualiteit

16 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Wat is maatschappijleer: politieke, sociaal-economische en sociaal-culturele benaderingswijzen

   Wat is maatschappijleer: politieke, sociaal-economische en sociaal-culturele benaderingswijzen

2. 02

   Vaardigheden: bronnen, argumentatie en informatievaardigheden (Domein A)

   Vaardigheden: bronnen, argumentatie en informatievaardigheden (Domein A)

3. 03

   Rechtsstaat: rechtsbeginselen, legaliteit en machtenscheiding (B1)

   Rechtsstaat: rechtsbeginselen, legaliteit en machtenscheiding (B1)

4. 04

   Vrijheidsrechten, mensenrechten en de Grondwet (B1)

   Vrijheidsrechten, mensenrechten en de Grondwet (B1)

5. 05

   Rechtspraak, strafrecht en rechtshandhaving (B)

   Rechtspraak, strafrecht en rechtshandhaving (B)

6. 06

   De praktijk van de rechtsstaat: spanning tussen beginsel en praktijk (B2)

   De praktijk van de rechtsstaat: spanning tussen beginsel en praktijk (B2)

7. 07

   Parlementaire democratie: politieke rechten en grondbeginselen (C1)

   Parlementaire democratie: politieke rechten en grondbeginselen (C1)

8. 08

   Staatsinrichting en politieke besluitvorming: regering, parlement, wetgevingsproces (C1)

   Staatsinrichting en politieke besluitvorming: regering, parlement, wetgevingsproces (C1)

9. 09

   Politieke stromingen, partijen en verkiezingen (C)

   Politieke stromingen, partijen en verkiezingen (C)

10. 10

    Massamedia, beeldvorming en publieke opinie (C2)

    Massamedia, beeldvorming en publieke opinie (C2)

11. 11

    Verzorgingsstaat: ontstaan en sociale zekerheid (D1)

    Verzorgingsstaat: ontstaan en sociale zekerheid (D1)

12. 12

    Arbeid, inkomen en de rol van de overheid (D)

    Arbeid, inkomen en de rol van de overheid (D)

13. 13

    De praktijk van de verzorgingsstaat: kosten, solidariteit en politiek debat (D2)

    De praktijk van de verzorgingsstaat: kosten, solidariteit en politiek debat (D2)

14. 14

    Pluriforme samenleving: cultuur, normen en waarden (E1)

    Pluriforme samenleving: cultuur, normen en waarden (E1)

15. 15

    Socialisatie, identiteit en groepsvorming (E1)

    Socialisatie, identiteit en groepsvorming (E1)

16. 16

    Migratie, integratie en multiculturaliteit; de praktijk van de pluriforme samenleving (E2)

    Migratie, integratie en multiculturaliteit; de praktijk van de pluriforme samenleving (E2)

13 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Domein A: Vaardigheden en begrippenapparaat van de kunstdisciplines

   Domein A: Vaardigheden en begrippenapparaat van de kunstdisciplines

2. 02

   Invalshoek: kunst en religie, levensbeschouwing

   Invalshoek: kunst en religie, levensbeschouwing

3. 03

   Invalshoek: kunst en esthetica

   Invalshoek: kunst en esthetica

4. 04

   Invalshoek: kunstenaar en opdrachtgever; politieke en economische macht

   Invalshoek: kunstenaar en opdrachtgever; politieke en economische macht

5. 05

   Invalshoek: kunst en vermaak

   Invalshoek: kunst en vermaak

6. 06

   Invalshoek: kunst, wetenschap en techniek

   Invalshoek: kunst, wetenschap en techniek

7. 07

   Invalshoek: kunst intercultureel

   Invalshoek: kunst intercultureel

8. 08

   Cultuur van de kerk in de elfde tot en met veertiende eeuw

   Cultuur van de kerk in de elfde tot en met veertiende eeuw

9. 09

   Hofcultuur in de zestiende en zeventiende eeuw

   Hofcultuur in de zestiende en zeventiende eeuw

10. 10

    Burgerlijke cultuur van Nederland in de zeventiende eeuw

    Burgerlijke cultuur van Nederland in de zeventiende eeuw

11. 11

    Cultuur van Romantiek en realisme in de negentiende eeuw

    Cultuur van Romantiek en realisme in de negentiende eeuw

12. 12

    Cultuur van het moderne in de eerste helft van de twintigste eeuw

    Cultuur van het moderne in de eerste helft van de twintigste eeuw

13. 13

    Massacultuur vanaf 1950

    Massacultuur vanaf 1950

11 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Filosofische vaardigheden: argumentatie en onderzoek

   Filosofische vaardigheden: argumentatie en onderzoek

2. 02

   Wijsgerige antropologie: centrale begrippen

   Wijsgerige antropologie: centrale begrippen

3. 03

   Lichaam, geest en emotie

   Lichaam, geest en emotie

4. 04

   De mens als redelijk wezen

   De mens als redelijk wezen

5. 05

   Ethiek: centrale begrippen, deugd-, plichts- en gevolgenethiek

   Ethiek: centrale begrippen, deugd-, plichts- en gevolgenethiek

6. 06

   Het goede leven

   Het goede leven

7. 07

   Integriteit en verantwoordelijkheid

   Integriteit en verantwoordelijkheid

8. 08

   Sociale filosofie: centrale begrippen en de rechtvaardige samenleving

   Sociale filosofie: centrale begrippen en de rechtvaardige samenleving

9. 09

   Schaarste, begeerte en macht

   Schaarste, begeerte en macht

10. 10

    Ideologie

    Ideologie

11. 11

    CE-thema: Mens, dier en natuur (dierethiek en milieufilosofie)

    CE-thema: Mens, dier en natuur (dierethiek en milieufilosofie)

10 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Domein A: Verkennen — eigen kunstervaring, interesses en opvattingen

   Domein A: Verkennen — eigen kunstervaring, interesses en opvattingen

2. 02

   Reflecteren en gedocumenteerd vastleggen

   Reflecteren en gedocumenteerd vastleggen

3. 03

   Domein B: Verbreden — ten minste drie kunstdisciplines

   Domein B: Verbreden — ten minste drie kunstdisciplines

4. 04

   Kunst beleven in een levensechte, professionele context

   Kunst beleven in een levensechte, professionele context

5. 05

   De dimensies van kunstuitingen (feit/fictie, ambachtelijk/industrieel, lokaal/globaal e.a.)

   De dimensies van kunstuitingen (feit/fictie, ambachtelijk/industrieel, lokaal/globaal e.a.)

6. 06

   Domein C: Verdiepen — een artistiek-creatief proces onderzoeken

   Domein C: Verdiepen — een artistiek-creatief proces onderzoeken

7. 07

   Onderzoeksvaardigheden en bronnengebruik

   Onderzoeksvaardigheden en bronnengebruik

8. 08

   Bevindingen presenteren (verslag, beeld, film, performance)

   Bevindingen presenteren (verslag, beeld, film, performance)

9. 09

   Domein D: Verbinden — verbanden tussen de domeinen leggen

   Domein D: Verbinden — verbanden tussen de domeinen leggen

10. 10

    Reflectie en (digitaal) dossier

    Reflectie en (digitaal) dossier

12 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Vaardigheden: oriëntatie op leren, basis- en leervaardigheden (domein A)

   Vaardigheden: oriëntatie op leren, basis- en leervaardigheden (domein A)

2. 02

   Spel: doelspelen

   Spel: doelspelen

3. 03

   Spel: terugslagspelen

   Spel: terugslagspelen

4. 04

   Spel: slag- en loopspelen

   Spel: slag- en loopspelen

5. 05

   Turnen

   Turnen

6. 06

   Atletiek

   Atletiek

7. 07

   Bewegen op muziek (dans)

   Bewegen op muziek (dans)

8. 08

   Zelfverdediging

   Zelfverdediging

9. 09

   Door de kandidaat gekozen nieuwe bewegingsactiviteiten

   Door de kandidaat gekozen nieuwe bewegingsactiviteiten

10. 10

    Bewegen regelen: regelrollen (instructeur, coach, scheidsrechter, organisator) (domein C)

    Bewegen regelen: regelrollen (instructeur, coach, scheidsrechter, organisator) (domein C)

11. 11

    Bewegen en gezondheid: fitheid, belasting en blessurepreventie (domein D)

    Bewegen en gezondheid: fitheid, belasting en blessurepreventie (domein D)

12. 12

    Bewegen en samenleving: sportoriëntatie en maatschappelijke betekenis (domein E)

    Bewegen en samenleving: sportoriëntatie en maatschappelijke betekenis (domein E)

15 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Domein A: Vaardigheden en muzikaal begrippenapparaat

   Domein A: Vaardigheden en muzikaal begrippenapparaat

2. 02

   Waarnemen: gericht beluisteren en analyseren van muziek (luistertoets CE)

   Waarnemen: gericht beluisteren en analyseren van muziek (luistertoets CE)

3. 03

   Toonhoogte: toonladders, toonsoorten en intervallen

   Toonhoogte: toonladders, toonsoorten en intervallen

4. 04

   Ritme, maat, metrum en tempo

   Ritme, maat, metrum en tempo

5. 05

   Melodie, akkoorden en harmonie

   Melodie, akkoorden en harmonie

6. 06

   Dynamiek, articulatie en klankkleur (timbre)

   Dynamiek, articulatie en klankkleur (timbre)

7. 07

   Instrumentarium, stemsoorten en bezetting

   Instrumentarium, stemsoorten en bezetting

8. 08

   Vorm en structuur: muzikale vormprincipes

   Vorm en structuur: muzikale vormprincipes

9. 09

   Notatie en het lezen van een partituur

   Notatie en het lezen van een partituur

10. 10

    Stijlperioden: middeleeuwen en renaissance

    Stijlperioden: middeleeuwen en renaissance

11. 11

    Stijlperioden: barok en klassieke periode

    Stijlperioden: barok en klassieke periode

12. 12

    Stijlperioden: romantiek en twintigste eeuw

    Stijlperioden: romantiek en twintigste eeuw

13. 13

    Jazz, pop en wereldmuziek

    Jazz, pop en wereldmuziek

14. 14

    Muziek in culturele en maatschappelijke context en functie

    Muziek in culturele en maatschappelijke context en functie

15. 15

    Praktijk: musiceren, uitvoeren en arrangeren (schoolexamen)

    Praktijk: musiceren, uitvoeren en arrangeren (schoolexamen)

13 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Domein A: Vaardigheden en begrippenapparaat van de beeldende vakken

   Domein A: Vaardigheden en begrippenapparaat van de beeldende vakken

2. 02

   Kunst beschouwen: analyseren en interpreteren van beeldende kunst en vormgeving (CE)

   Kunst beschouwen: analyseren en interpreteren van beeldende kunst en vormgeving (CE)

3. 03

   Beeldaspecten: vorm, compositie en ordening

   Beeldaspecten: vorm, compositie en ordening

4. 04

   Beeldaspecten: kleur, licht, ruimte en textuur

   Beeldaspecten: kleur, licht, ruimte en textuur

5. 05

   Betekenis, functie en context van kunst en vormgeving

   Betekenis, functie en context van kunst en vormgeving

6. 06

   Kunsttheorie en beeldtaal

   Kunsttheorie en beeldtaal

7. 07

   Kunstgeschiedenis: renaissance en barok

   Kunstgeschiedenis: renaissance en barok

8. 08

   Kunstgeschiedenis: negentiende eeuw (romantiek, realisme, impressionisme)

   Kunstgeschiedenis: negentiende eeuw (romantiek, realisme, impressionisme)

9. 09

   Kunstgeschiedenis: moderne kunst en avant-garde (twintigste eeuw)

   Kunstgeschiedenis: moderne kunst en avant-garde (twintigste eeuw)

10. 10

    Kunstgeschiedenis: hedendaagse kunst en vormgeving

    Kunstgeschiedenis: hedendaagse kunst en vormgeving

11. 11

    Praktijk (schoolexamen): tekenen en schilderen — tweedimensionaal werk

    Praktijk (schoolexamen): tekenen en schilderen — tweedimensionaal werk

12. 12

    Praktijk: beeldend onderzoek, schetsen en experiment

    Praktijk: beeldend onderzoek, schetsen en experiment

13. 13

    Praktijk: werkproces, reflectie en presentatie (werkstuk en dossier)

    Praktijk: werkproces, reflectie en presentatie (werkstuk en dossier)

13 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Domein A: Vaardigheden en begrippenapparaat van de beeldende vakken

   Domein A: Vaardigheden en begrippenapparaat van de beeldende vakken

2. 02

   Kunst beschouwen: analyseren en interpreteren van beeldende kunst en vormgeving (CE)

   Kunst beschouwen: analyseren en interpreteren van beeldende kunst en vormgeving (CE)

3. 03

   Beeldaspecten: vorm, compositie en ordening

   Beeldaspecten: vorm, compositie en ordening

4. 04

   Beeldaspecten: kleur, licht, ruimte en textuur

   Beeldaspecten: kleur, licht, ruimte en textuur

5. 05

   Betekenis, functie en context van kunst en vormgeving

   Betekenis, functie en context van kunst en vormgeving

6. 06

   Kunsttheorie en beeldtaal

   Kunsttheorie en beeldtaal

7. 07

   Kunstgeschiedenis: renaissance en barok

   Kunstgeschiedenis: renaissance en barok

8. 08

   Kunstgeschiedenis: negentiende eeuw (romantiek, realisme, impressionisme)

   Kunstgeschiedenis: negentiende eeuw (romantiek, realisme, impressionisme)

9. 09

   Kunstgeschiedenis: moderne kunst en avant-garde (twintigste eeuw)

   Kunstgeschiedenis: moderne kunst en avant-garde (twintigste eeuw)

10. 10

    Kunstgeschiedenis: hedendaagse kunst en vormgeving

    Kunstgeschiedenis: hedendaagse kunst en vormgeving

11. 11

    Praktijk (schoolexamen): ruimtelijk werk met materialen (klei, gips, hout, metaal)

    Praktijk (schoolexamen): ruimtelijk werk met materialen (klei, gips, hout, metaal)

12. 12

    Praktijk: plastische vormgeving en driedimensionale technieken

    Praktijk: plastische vormgeving en driedimensionale technieken

13. 13

    Praktijk: werkproces, reflectie en presentatie (werkstuk en dossier)

    Praktijk: werkproces, reflectie en presentatie (werkstuk en dossier)

13 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Domein A: Vaardigheden en begrippenapparaat van de beeldende vakken

   Domein A: Vaardigheden en begrippenapparaat van de beeldende vakken

2. 02

   Kunst beschouwen: analyseren en interpreteren van beeldende kunst en vormgeving (CE)

   Kunst beschouwen: analyseren en interpreteren van beeldende kunst en vormgeving (CE)

3. 03

   Beeldaspecten: vorm, compositie en ordening

   Beeldaspecten: vorm, compositie en ordening

4. 04

   Beeldaspecten: kleur, licht, ruimte en textuur

   Beeldaspecten: kleur, licht, ruimte en textuur

5. 05

   Betekenis, functie en context van kunst en vormgeving

   Betekenis, functie en context van kunst en vormgeving

6. 06

   Kunsttheorie en beeldtaal

   Kunsttheorie en beeldtaal

7. 07

   Kunstgeschiedenis: renaissance en barok

   Kunstgeschiedenis: renaissance en barok

8. 08

   Kunstgeschiedenis: negentiende eeuw (romantiek, realisme, impressionisme)

   Kunstgeschiedenis: negentiende eeuw (romantiek, realisme, impressionisme)

9. 09

   Kunstgeschiedenis: moderne kunst en avant-garde (twintigste eeuw)

   Kunstgeschiedenis: moderne kunst en avant-garde (twintigste eeuw)

10. 10

    Kunstgeschiedenis: hedendaagse kunst en vormgeving

    Kunstgeschiedenis: hedendaagse kunst en vormgeving

11. 11

    Praktijk (schoolexamen): textiele technieken (weven, borduren, vilten, verven)

    Praktijk (schoolexamen): textiele technieken (weven, borduren, vilten, verven)

12. 12

    Praktijk: textiel- en modeontwerp, materiaalonderzoek

    Praktijk: textiel- en modeontwerp, materiaalonderzoek

13. 13

    Praktijk: werkproces, reflectie en presentatie (werkstuk en dossier)

    Praktijk: werkproces, reflectie en presentatie (werkstuk en dossier)

13 · Onderwerpen in kaart

1. 01

   Leesvaardigheid (centraal examen): tekstbegrip en leesstrategieën

   Leesvaardigheid (centraal examen): tekstbegrip en leesstrategieën

2. 02

   Tekstsoorten, tekststructuur en tekstverbanden

   Tekstsoorten, tekststructuur en tekstverbanden

3. 03

   Kijk- en luistervaardigheid

   Kijk- en luistervaardigheid

4. 04

   Gespreksvaardigheid: gesprekken voeren

   Gespreksvaardigheid: gesprekken voeren

5. 05

   Spreekvaardigheid en presenteren

   Spreekvaardigheid en presenteren

6. 06

   Schrijfvaardigheid

   Schrijfvaardigheid

7. 07

   Woordenschat (wurdskat)

   Woordenschat (wurdskat)

8. 08

   Grammatica, spelling en taalverzorging van het Fries

   Grammatica, spelling en taalverzorging van het Fries

9. 09

   Friese literatuur en leeservaring

   Friese literatuur en leeservaring

10. 10

    Literaire begrippen en tekstanalyse

    Literaire begrippen en tekstanalyse

11. 11

    Friese literatuurgeschiedenis en stromingen

    Friese literatuurgeschiedenis en stromingen

12. 12

    Friese cultuur, geschiedenis en landskennis

    Friese cultuur, geschiedenis en landskennis

13. 13

    Taalvariatie, taalsituatie en meertaligheid in Fryslân

    Taalvariatie, taalsituatie en meertaligheid in Fryslân