Tijd van pruiken en revoluties (1700-1800)

Leg uit hoe de verlichte ideeën van volkssoevereiniteit en scheiding der machten de rechtvaardiging van het absolutisme aantastten.

1. 01Rechtvaardiging van het absolutisme

   Een absolute vorst beriep zich op het goddelijk recht: zijn macht kwam van God en hij was aan niemand dan God verantwoording schuldig.

2. 02Volkssoevereiniteit

   De verlichte gedachte dat de macht uiteindelijk van het volk komt, ondergroef dit: gezag ontleent zijn recht dan aan de instemming van de burgers, niet aan God.

3. 03Scheiding der machten

   Het idee dat wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht gescheiden moeten zijn, richt zich rechtstreeks tegen de concentratie van alle macht bij één vorst.

Resultaat: Volkssoevereiniteit verving de goddelijke rechtvaardiging door instemming van het volk, en de scheiding der machten verzette zich tegen machtsconcentratie; samen ondermijnden ze de grondslag van het absolutisme.

Leg uit waarom juist in de derde stand grote ontevredenheid groeide, en hoe die botste met de verlichte idealen.

1. 01Positie van de derde stand

   De derde stand was de overgrote meerderheid, maar had de minste rechten en droeg de zwaarste belastingen, terwijl geestelijkheid en adel bevoorrecht waren.

2. 02Rijke burgers zonder macht

   Binnen de derde stand hadden ontwikkelde, welgestelde burgers geld en kennis, maar geen politieke invloed — een als onrechtvaardig ervaren tegenstelling.

3. 03Botsing met verlichte idealen

   De op geboorte gebaseerde ongelijkheid stond haaks op de verlichte idealen van gelijkheid en redelijkheid, wat de onvrede voedde en de weg naar revolutie opende.

Resultaat: De derde stand droeg de lasten zonder rechten of macht; die op geboorte gebaseerde ongelijkheid botste met de verlichte idealen van gelijkheid en voedde de onvrede die tot revolutie leidde.

Beschrijf de drie zijden van de trans-Atlantische driehoekshandel en leg uit waarom deze handel voor Europese kooplieden zo winstgevend was.

1. 01Europa → Afrika

   Europese schepen brachten goederen (wapens, textiel) naar West-Afrika en ruilden die tegen tot slaaf gemaakte mensen.

2. 02Afrika → Amerika

   De tot slaaf gemaakten werden onder mensonterende omstandigheden naar Amerika verscheept (de Middenpassage) en daar verkocht voor de plantages.

3. 03Amerika → Europa

   De plantageproducten (suiker, koffie, katoen) gingen naar Europa. Op elke zijde werd winst gemaakt, wat de handel uiterst winstgevend maakte — maar gebouwd op dwang en lijden.

Resultaat: Goederen naar Afrika, tot slaaf gemaakten naar Amerika, plantageproducten naar Europa: op elke schakel werd winst gemaakt, wat de handel zeer winstgevend maakte — ten koste van miljoenen tot slaaf gemaakte mensen.

Leg uit hoe de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger (1789) verlichte ideeën in praktijk bracht en met het ancien régime brak.

1. 01Verlichte ideeën

   De Verlichting had gesteld dat mensen van nature rechten hebben en dat de macht van het volk uitgaat (natuurrecht, volkssoevereiniteit).

2. 02Wat de Verklaring deed

   De Verklaring stelde dat mensen vrij en gelijk in rechten zijn en dat het gezag van de natie uitgaat — precies die verlichte idealen, nu als grondbeginsel vastgelegd.

3. 03Breuk met het ancien régime

   Dit brak met de standensamenleving (ongelijkheid naar geboorte) en met het goddelijk recht van de koning: inwoners werden burgers met rechten, geen onderdanen.

Resultaat: De Verklaring legde de verlichte idealen van vrijheid, gelijkheid en volkssoevereiniteit vast als grondbeginsel, en brak zo met de standenongelijkheid en het goddelijk recht van het ancien régime.