Welvaart, structurele groei en welzijn

Een land laat zijn fabrieken langer draaien; het bbp stijgt, maar de luchtvervuiling neemt toe en mensen hebben minder vrije tijd. Beoordeel het effect op welvaart in enge zin, welvaart in ruime zin en welzijn.

1. 01Welvaart in enge zin

   Stijgt: er worden meer goederen en diensten geproduceerd, wat het bbp verhoogt.

2. 02Welvaart in ruime zin

   Onduidelijk of gemengd: de materiële winst wordt (deels) tenietgedaan door meer vervuiling en minder vrije tijd, die niet in het bbp staan maar wel meetellen.

3. 03Welzijn

   Kan zelfs dalen als de gezondheids- en tijdsverliezen zwaarder wegen dan de extra koopkracht.

Resultaat: De welvaart in enge zin (bbp) stijgt, maar de welvaart in ruime zin en het welzijn kunnen gelijk blijven of dalen door vervuiling en tijdsverlies — het bbp vertelt niet het hele verhaal.

Het nominale bbp van een land stijgt van €500 miljard naar €540 miljard. Het prijsindexcijfer stijgt in dezelfde periode van 100 naar 105. Bereken de nominale groei en de reële groei van het bbp.

1. 01Nominale groei

   $\frac{540 - 500}{500}\times100\% = 8\%$.

2. 02Reëel bbp (in prijzen basisjaar)

   $\frac{540}{105}\times100 =\,\text{EUR}514{,}3$ miljard.

3. 03Reële groei

   $\frac{514{,}3 - 500}{500}\times100\% \approx 2{,}9\%$ (de reële groeifactor is $\frac{1{,}08}{1{,}05}=1{,}0286$).

Resultaat: Het bbp groeide nominaal met 8%, maar reëel met ongeveer 2,9%; de rest van de nominale stijging was prijsstijging (inflatie).

Het reële bbp van een land groeit in een jaar met 3,5%; de bevolking groeit met 1,2%. Bereken (benaderend) de groei van het reële bbp per hoofd en leg uit waarom die maat relevanter is voor de welvaart.

1. 01Benadering

   Groei per hoofd $\approx$ groei bbp − bevolkingsgroei $= 3{,}5\% - 1{,}2\% = 2{,}3\%$.

2. 02Exacte berekening

   Groeifactor per hoofd $= \frac{1{,}035}{1{,}012} = 1{,}0227$, dus $+2{,}27\%$.

3. 03Waarom per hoofd

   Als het bbp alleen groeit doordat er meer mensen zijn, hoeft de gemiddelde inwoner er niet op vooruit te gaan; het bbp per hoofd meet de welvaart per persoon.

Resultaat: Het reële bbp per hoofd groeit met ongeveer 2,3%; deze maat is relevanter omdat ze corrigeert voor de bevolkingsomvang.

Na een grote olieramp geeft een land veel geld uit aan het opruimen van de kust en het herstellen van de natuur; het bbp stijgt hierdoor. Beoordeel of de welvaart werkelijk is toegenomen.

1. 01Effect op het bbp

   De opruim- en herstelwerkzaamheden zijn betaalde productie en verhogen dus het bbp.

2. 02Effect op de werkelijke welvaart

   Er is eerst natuur en dus welvaart in ruime zin vernietigd; het herstel brengt de situatie hooguit terug naar het oude niveau.

3. 03Oordeel

   Het bbp stijgt, maar de welvaart in ruime zin is per saldo niet toegenomen (eerder gedaald): een duidelijk voorbeeld van een blinde vlek van het bbp.

Resultaat: Hoewel het bbp stijgt door het herstelwerk, is de welvaart in ruime zin niet toegenomen; het bbp telt herstelkosten mee alsof het nieuwe welvaart is.