Begrotingsbeleid

De overheid raamt inkomsten van €340 mld en uitgaven van €360 mld. Bereken het begrotingssaldo en leg uit wat het voor de staatsschuld betekent. Wat gebeurt er met het saldo als door hoogconjunctuur de belastingopbrengst met €25 mld stijgt?

1. 01Saldo

   $340 - 360 = -\,\text{EUR}20$ mld: een begrotingstekort.

2. 02Gevolg voor de schuld

   Een tekort wordt met lenen gedekt, dus de staatsschuld neemt met €20 mld toe.

3. 03Bij hoogconjunctuur

   De inkomsten stijgen naar €365 mld; het saldo wordt $365 - 360 = +\,\text{EUR}5$ mld, een overschot: de conjunctuur verbetert het saldo automatisch.

Resultaat: Het begrotingssaldo is −€20 mld (tekort, schuld stijgt); bij €25 mld extra belastingopbrengst slaat het om naar een overschot van €5 mld.

Een land heeft een EMU-schuld van €500 mld bij een bbp van €800 mld. Bereken de schuldquote. Het jaar erop groeit het nominale bbp naar €850 mld en stijgt de schuld naar €510 mld. Bereken de nieuwe schuldquote en beoordeel de ontwikkeling.

1. 01Schuldquote jaar 1

   $\frac{500}{800}\times100\% = 62{,}5\%$.

2. 02Schuldquote jaar 2

   $\frac{510}{850}\times100\% = 60{,}0\%$.

3. 03Beoordeling

   Hoewel de schuld in euro's steeg (van 500 naar 510), daalde de quote (van 62,5% naar 60%) doordat het bbp harder groeide dan de schuld: het land ‘groeit eruit’.

Resultaat: De schuldquote daalt van 62,5% naar 60,0%: doordat het nominale bbp sneller groeit dan de schuld, daalt de schuldlast ondanks de hogere schuld in euro's.

Tijdens een recessie besluit een regering fors te bezuinigen om het oplopende begrotingstekort te beperken. Beoordeel of dit anticyclisch of procyclisch is en wat het effect op de conjunctuur is.

1. 01Fase en maatregel

   De economie zit in een recessie (onderbesteding); de overheid verlaagt haar bestedingen (bezuinigt).

2. 02Richting van het beleid

   Minder overheidsbestedingen in een recessie versterkt de vraaguitval in plaats van die te dempen: dit is procyclisch beleid.

3. 03Effect

   Via de multiplier verkleint de bezuiniging de effectieve vraag verder, waardoor de productie en werkgelegenheid nog meer teruglopen — de recessie verdiept.

Resultaat: Bezuinigen in een recessie is procyclisch: het versterkt de neergang via de multiplier. Anticyclisch (stimulerend) beleid zou de recessie juist dempen.

Een land heeft een schuldquote van 80%. De rente op de staatsschuld is 2% en het nominale bbp groeit met 4% per jaar. Beoordeel of de schuldquote bij een klein tekort stijgt of daalt, en leg uit waarom.

1. 01Vergelijk groei en rente

   De nominale groei (4%) ligt boven de rente op de schuld (2%).

2. 02Gevolg voor de quote

   Omdat het bbp (de noemer) harder groeit dan de schuld door de rente aandikt, daalt de schuldquote — het land ‘groeit eruit’, zelfs bij een bescheiden tekort.

3. 03Kanttekening

   Zou de rente boven de groei uitkomen (bijvoorbeeld door een rentestijging), dan keert dit om en dreigt een oplopende, mogelijk onhoudbare schuld.

Resultaat: Doordat de nominale groei (4%) de rente (2%) overtreft, daalt de schuldquote bij een klein tekort vanzelf: de schuld is voorlopig houdbaar, maar dat draait om als de rente boven de groei komt.