Samenvattingen · DuitsNL · VWO

Grammatica: naamvallen, werkwoorden en complexe zinsbouw

Grammatica is bij Duits geen apart examendomein maar een voorwaardelijke, ondersteunende vaardigheid: ze wordt vooral binnen de schrijfvaardigheid (schoolexamen, domein D) als taalverzorging beoordeeld en ondersteunt daarnaast het tekstbegrip in het centraal examen. Dit onderwerp frist de kern op en richt zich op de drie zaken die het Duits echt anders maken dan het Nederlands: de vier naamvallen (Kasus), de werkwoordstijden met hun keuze tussen haben en sein, en de complexe zinsbouw met de werkwoord-tweede-regel en de Satzklammer. De nadruk ligt op de contrastieve valkuilen tussen het Nederlands en het Duits.

4 Onderdelen~18 min leestijd4 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 2 · Verdieping 1

T·0777 / 15

Examenprofiel

Beseffen dat grammatica een voorwaardelijke (ondersteunende) vaardigheid is — geen apart toetsdomein — die vooral binnen de schrijfvaardigheid (SE, domein D) als taalverzorging wordt beoordeeld en deels herhaling van de onderbouw isDe vier naamvallen (Nominativ, Akkusativ, Dativ, Genitiv) herkennen, hun functie benoemen en lidwoorden en bijvoeglijke naamwoorden correct verbuigenDe Duitse werkwoordstijden vormen en kiezen (Präsens, Perfekt, Präteritum, Plusquamperfekt, Futur), met de juiste keuze tussen haben en seinDe Duitse woordvolgorde toepassen: werkwoord op de tweede plaats (V2), eindpositie in de bijzin en de Satzklammer (tangconstructie)

Operatoren:verbuigvervoegvul inverbeterbepaal de naamvalkies de juiste tijdzet in de juiste volgorde

basisniveau

Grammatica ondersteunt de hele examentraining: correct Duits helpt je bij het ontleden van moeilijke zinnen in het CE en is een voorwaarde voor het schrijven in het SE, waar taalverzorging als apart aspect meetelt.

verhoogd niveau

Wie naar C1 reikt, beheerst niet alleen de vormen maar past de naamvallen, de werkwoordstijden en de Satzklammer bewust en foutloos toe in de eigen productie, ook in lange, samengestelde zinnen.

Diepte

Tekst

Inhoud · 4 onderdelen

Grammatica: naamvallen, werkwoorden en complexe zinsbouw

Waarom grammatica: ondersteunend en contrastief Nederlands-Duits#

Basisexamenblad-nl-duits-vwo-grammatica

Grammatica is bij Duits geen apart examendomein en er is geen los grammaticatoetsonderdeel; het is een voorwaardelijke, ondersteunende vaardigheid. Waar zij expliciet wordt beoordeeld, is binnen de schrijfvaardigheid van het schoolexamen (domein D): daar telt de taalverzorging — correcte naamvallen, werkwoordstijden, zinsbouw en spelling — als een apart beoordelingsaspect mee. Bij het centraal examen (leesvaardigheid) wordt grammatica niet los getoetst, maar je hebt haar wél nodig om ingewikkelde Duitse zinnen te ontleden: wie de naamval, de verwijzing van een voornaamwoord of de positie van het werkwoord verkeerd leest, mist de betekenis en dus het antwoord. Grammatica leren is dus geen doel op zich, maar een investering die zich in álle vaardigheden uitbetaalt.

Een groot deel van de kerngrammatica is herhaling van de onderbouw (herhaling): de vervoeging van de tegenwoordige tijd, de vorming van de Perfekt en de hoofdregels van de woordvolgorde ken je in principe al. In de bovenbouw ligt de nadruk op verfijning en op de constructies die op B2-niveau het verschil maken: het consequent verbuigen van de naamvallen, de scherpe keuze tussen haben en sein bij de Perfekt, de keuze tussen Perfekt en Präteritum, en de complexe zinsbouw met de Satzklammer en de bijzin. Het loont om die onderbouwbasis eerst kort op te frissen, want een fout in de basis — een verkeerde naamval of een vergeten hoofdletter bij een zelfstandig naamwoord — weegt in de beoordeling net zo zwaar als een fout in een ingewikkelde constructie.

De meeste fouten van Nederlandstalige leerlingen zijn contrastief: ze ontstaan doordat het Duits nét iets anders werkt dan het Nederlands en de leerling het Nederlandse patroon overneemt. Anders dan het Nederlands gebruikt het Duits nog vier volledige naamvallen, schrijft het álle zelfstandige naamwoorden met een hoofdletter („der Hund”, „die Freiheit”), zet het de persoonsvorm in de bijzin heel consequent aan het eind, en kiest het bij de Perfekt tussen twee hulpwerkwoorden. Klassiek fout is „Ich habe nach Hause gegangen” naar het Nederlandse „ik heb naar huis gegaan”, terwijl het Duits bij een bewegingswerkwoord „sein” eist: „Ich bin nach Hause gegangen”. Wie weet wáár het Duits van het Nederlands afwijkt, kan gericht op die punten letten en de meeste fouten voorkomen.

Omdat taalverzorging binnen het schrijven wordt beoordeeld, is de revisiefase de plek waar je grammaticakennis punten oplevert. Een effectieve aanpak is een persoonlijke foutenchecklist: noteer de drie of vier fouten die jíj systematisch maakt — bijvoorbeeld de naamval na een voorzetsel, de hoofdletter bij zelfstandige naamwoorden, de positie van het werkwoord in de bijzin, of de keuze tussen haben en sein — en loop die lijst bij het nalezen bewust af. Deze gerichte zelfcontrole is efficiënter dan hopen dat je fouten „vanzelf” opvallen, en ze sluit precies aan bij de manier waarop taalverzorging in het SE wordt gewogen. Behandel grammatica dus als gereedschap voor je eigen productie, niet als een verzameling losse regels.

Uitgewerkt voorbeeld

Een contrastieve fout verklaren en corrigeren

Waarom is „ich habe gestern nach hause gegangen” op meerdere punten fout, en hoe hoort het? Verklaar de contrastieve oorzaken.

De hoofdletters herstellen
Het Duits schrijft de eerste letter van de zin én elk zelfstandig naamwoord met een hoofdletter. „ich” wordt „Ich”; „nach Hause” is een vaste uitdrukking met hoofdletter bij „Hause”.
Het juiste hulpwerkwoord kiezen
„gehen” is een bewegingswerkwoord (verandering van plaats), dus de Perfekt gaat met „sein”, niet met „haben”. De Nederlandse „hebben”-vorm wordt hier ten onrechte overgenomen.
De woordvolgorde controleren
De persoonsvorm „bin” staat op de tweede plaats (na het Vorfeld „Gestern”), het voltooid deelwoord „gegangen” aan het eind — de Satzklammer.

Resultaat: „Gestern bin ich nach Hause gegangen.” Drie contrastieve punten: hoofdletters (Ich, Hause), het hulpwerkwoord „sein” bij een bewegingswerkwoord in plaats van het Nederlandse „hebben”, en de persoonsvorm op de tweede plaats met het deelwoord aan het eind.

Veelgemaakte fouten

Grammatica als los weetje leren in plaats van als middel. De vormen tellen pas mee als je ze correct toepast in je eigen schrijven en spreken.
De onderbouwbasis onderschatten. Een vergeten hoofdletter of een verkeerde naamval weegt in de beoordeling even zwaar als een fout in een ingewikkelde constructie.

Actieve herhaling

Verzamel drie eigen geschreven Duitse teksten (bijvoorbeeld oude SE-oefeningen) en noteer welke grammaticale fouten terugkeren. Stel op basis daarvan je persoonlijke taalverzorgingschecklist van maximaal vier punten op (bijvoorbeeld: hoofdletters, naamval na voorzetsel, werkwoord aan het eind in de bijzin, haben/sein) en gebruik die bij je volgende schrijfopdracht.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Duits VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid (CvTE / Examenblad)

De vier naamvallen (Kasus) en de verbuiging#

Standaardexamenblad-nl-duits-vwo-grammatica

Het Duits kent vier naamvallen (Kasus), en Afb. 1 zet ze met hun functie en vraagwoord op een rij. De Nominativ is de naamval van het onderwerp (vraag: „wer oder was?”): „Der Mann schläft.” De Akkusativ is de naamval van het lijdend voorwerp (vraag: „wen oder was?”): „Ich sehe den Mann.” De Dativ is de naamval van het meewerkend voorwerp, de ontvanger (vraag: „wem?”): „Ich gebe dem Mann das Buch.” En de Genitiv drukt bezit of samenhang uit (vraag: „wessen?”): „das Auto des Mannes.” Anders dan het Nederlands, dat naamvallen alleen nog in versteende uitdrukkingen kent („te allen tijde”), gebruikt het Duits ze productief: de naamval is telkens zichtbaar aan het lidwoord en aan de uitgang van het bijvoeglijk naamwoord.

Afb. 1 — De vier naamvallen (Kasus) met functie en vraagwoord

Afb. 1De vier Duitse naamvallen, elk met hun functie in de zin en het bijbehorende vraagwoord. De Akkusativ (benadrukt) tegenover de Dativ vraagt de meeste oefening.

De naamval verandert vooral het lidwoord. Het bepaald lidwoord verbuigt volgens een vast schema. In de Nominativ: „der” (mannelijk), „die” (vrouwelijk), „das” (onzijdig), „die” (meervoud). In de Akkusativ verandert alleen het mannelijke: „den, die, das, die”. In de Dativ: „dem, der, dem, den” (met bovendien een „-n” achter het meervoudige zelfstandig naamwoord: „den Kindern”). In de Genitiv: „des, der, des, der”, waarbij het mannelijke en onzijdige zelfstandig naamwoord een „-s” of „-es” krijgt: „des Mannes”, „des Kindes”. Het onbepaald lidwoord („ein/eine/ein”) en de bezittelijke en ontkennende woorden („mein”, „kein”) volgen precies hetzelfde patroon met hun eigen uitgangen: „einen Mann”, „meinem Bruder”, „keiner Frau”.

Het scherpe onderscheid tussen Akkusativ en Dativ is de bron van de meeste fouten — daarom is die naamval in Afb. 1 benadrukt. De Akkusativ is het directe, lijdend voorwerp (wat ondergaat de handeling?), de Dativ de ontvanger of belanghebbende (aan of voor wie?). In „Ich gebe dem Mann (Dativ) das Buch (Akkusativ)” ontvangt de man en wordt het boek gegeven. Een groep voorzetsels, de Wechselpräpositionen („in, an, auf, über, unter, vor, hinter, neben, zwischen”), stuurt zelfs beide naamvallen, afhankelijk van de betekenis: bij een richting (vraag „wohin?”) volgt de Akkusativ, bij een plaats (vraag „wo?”) de Dativ. Vergelijk „Ich gehe in die Schule” (richting, Akkusativ) met „Ich bin in der Schule” (plaats, Dativ).

Naast de wisselvoorzetsels zijn er voorzetsels die altijd dezelfde naamval eisen; die kun je het best als rijtje leren. Altijd Akkusativ vragen „durch, für, gegen, ohne, um” (ezelsbruggetje: DOGFU of „durch-für-gegen-ohne-um”). Altijd Dativ vragen „aus, bei, mit, nach, seit, von, zu” (en „gegenüber”). Enkele voorzetsels vragen de Genitiv: „während” (tijdens), „wegen” (vanwege), „trotz” (ondanks) en „(an)statt” (in plaats van). Ook het bijvoeglijk naamwoord verbuigt mee, volgens drie patronen (sterk zonder lidwoord, zwak na het bepaald lidwoord, gemengd na het onbepaald lidwoord): „guter Wein”, „der gute Wein”, „ein guter Wein”. Voor het examen is de belangrijkste vaardigheid dat je de naamval correct kiest en het lidwoord daarbij goed verbuigt.

Uitgewerkt voorbeeld

Naamval bepalen en verbuigen

Vul in en benoem de naamval: „Ich schenke ___ (der Bruder) ___ (ein Buch) zum Geburtstag.”

De functies bepalen
Wie ontvangt? De broer — dat is de ontvanger, dus meewerkend voorwerp: Dativ. Wat wordt geschonken? Een boek — dat is het lijdend voorwerp: Akkusativ.
De Dativ verbuigen
„der Bruder” (mannelijk) wordt in de Dativ „dem Bruder”.
De Akkusativ verbuigen
„ein Buch” (onzijdig) blijft in de Akkusativ „ein Buch” — bij het onzijdige verandert het lidwoord in de Akkusativ niet.

Resultaat: „Ich schenke dem Bruder ein Buch zum Geburtstag.” De ontvanger („dem Bruder”) staat in de Dativ, het gegeven object („ein Buch”) in de Akkusativ.

Veelgemaakte fouten

Akkusativ en Dativ verwisselen, bijvoorbeeld „Ich gebe den Mann das Buch” in plaats van „Ich gebe dem Mann das Buch” (de ontvanger staat in de Dativ).
Bij een wisselvoorzetsel de naamval niet aan de betekenis koppelen: „Ich gehe in der Schule” (plaats) terwijl een richting bedoeld is en dus de Akkusativ hoort: „Ich gehe in die Schule”.

Actieve herhaling

Vul het juiste lidwoord in en benoem de naamval: (1) „Ich schenke ___ (der Bruder) ___ (ein Buch).” (2) „Wir fahren mit ___ (das Auto) durch ___ (die Stadt).” (3) „Das ist das Fahrrad ___ (die Lehrerin).” (4) „Die Katze liegt auf ___ (der Tisch).” Verantwoord per gat welke functie of welk voorzetsel de naamval bepaalt.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Duits VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid (CvTE / Examenblad)

De werkwoordstijden en de keuze tussen haben en sein#

Standaardexamenblad-nl-duits-vwo-grammatica

De Duitse werkwoordstijden laten zich het best ordenen op een tijdas, en Afb. 2 plaatst de belangrijkste daarop: van links (het verst in het verleden) naar rechts (de toekomst). Het verst terug ligt de Plusquamperfekt; dichter bij „nu” liggen de Präteritum en de Perfekt in het gewone verleden; op nul staat de Präsens; en rechts, in de toekomst, de Futur. Elke tijd heeft een eigen rol: de Präsens voor het heden en (met een tijdsbepaling) vaak ook voor de toekomst, de Perfekt en de Präteritum voor het verleden, de Plusquamperfekt voor wat nóg eerder gebeurde, en de Futur voor de toekomst of een vermoeden. Het Duits verdeelt het verleden anders dan het Nederlands, en juist daar ontstaan de meeste fouten.

Afb. 2 — De werkwoordstijden op een tijdas

Afb. 2De belangrijkste Duitse werkwoordstijden op een tijdas: verleden links, nu op nul, toekomst rechts. De Präteritum (schrijftaal) en de Perfekt (spreektaal) delen het gewone verleden.

De Perfekt is de gewone verleden tijd van de spreektaal en bestaat uit een hulpwerkwoord plus het voltooid deelwoord (Partizip II): „ich habe gemacht”, „ich bin gefahren”. Het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden vorm je met „ge-…-t” („machen” → „gemacht”), dat van sterke werkwoorden met „ge-…-en” plus vaak een klinkerwisseling („sprechen” → „gesprochen”, „gehen” → „gegangen”). De grote contrastieve valkuil is de keuze tussen de hulpwerkwoorden: de meeste werkwoorden nemen „haben”, maar werkwoorden van beweging (verandering van plaats: „gehen, kommen, fahren, laufen”) en van toestandsverandering („werden, aufstehen”), plus „sein” en „bleiben”, nemen „sein”. Dus „Ich habe gegessen”, maar „Ich bin gefahren”.

De Präteritum is de verledentijd van de schrijftaal en het vertellen: in verhalen, verslagen en formele teksten overheerst zij. Zwakke werkwoorden krijgen „-te” („machen” → „machte”), sterke werkwoorden een klinkerwisseling („gehen” → „ging”, „sprechen” → „sprach”). Een paar veelgebruikte werkwoorden staan óók in de spreektaal meestal in de Präteritum: „sein” → „war”, „haben” → „hatte”, en de modale werkwoorden („können” → „konnte”, „müssen” → „musste”). De Plusquamperfekt ten slotte drukt uit dat iets al gebeurd wás vóór een ander moment in het verleden; je vormt haar met de Präteritum van „haben” of „sein” plus het deelwoord: „Nachdem er gegessen hatte, ging er spazieren” — het eten ligt vóór het wandelen.

De Futur I vorm je met „werden” plus de infinitief: „Ich werde studieren.” Behalve de toekomst kan de Futur ook een vermoeden uitdrukken („Er wird wohl krank sein” — hij zal wel ziek zijn). In de praktijk gebruikt het Duits voor een concrete toekomst echter vaak gewoon de Präsens met een tijdsbepaling: „Morgen fahre ich nach Berlin.” Wie de tijden goed wil beheersen, moet vooral de sterke werkwoorden met hun klinkerwisseling (Ablaut) uit het hoofd leren — de drie stamtijden zoals „sprechen – sprach – gesprochen”. Voor het examen volstaat het dat je per zin de juiste tijd kiest (afgerond of nog eerder, heden of toekomst) en het juiste hulpwerkwoord bij de Perfekt gebruikt.

Uitgewerkt voorbeeld

De Perfekt vormen met het juiste hulpwerkwoord

Zet in de Perfekt en verantwoord de keuze van het hulpwerkwoord: „Gestern ___ ich mit dem Zug nach Hamburg ___ (fahren).”

Het werkwoordstype bepalen
„fahren” is een bewegingswerkwoord: het drukt een verandering van plaats uit. Bewegingswerkwoorden nemen in de Perfekt het hulpwerkwoord „sein”.
Het voltooid deelwoord vormen
„fahren” is een sterk werkwoord; het Partizip II is „gefahren” (ge-…-en met klinkerwisseling).
De zin ordenen
De persoonsvorm „bin” staat op de tweede plaats na het Vorfeld „Gestern”, het deelwoord „gefahren” aan het eind (Satzklammer).

Resultaat: „Gestern bin ich mit dem Zug nach Hamburg gefahren.” Omdat „fahren” een bewegingswerkwoord is, gaat de Perfekt met „sein”; het sterke deelwoord is „gefahren”, dat aan het eind van de zin staat.

Veelgemaakte fouten

Het verkeerde hulpwerkwoord bij de Perfekt kiezen: „Ich habe nach Berlin gefahren” in plaats van „Ich bin nach Berlin gefahren” (bewegingswerkwoorden nemen „sein”).
Het voltooid deelwoord van sterke werkwoorden fout vormen door de klinkerwisseling te vergeten: „gegeht” of „gesprecht” in plaats van „gegangen” en „gesprochen”.

Actieve herhaling

Zet in de gevraagde tijd en let op het hulpwerkwoord: (1) „Gestern ___ ich mit dem Zug nach Hamburg ___ (fahren — Perfekt).” (2) „Als Kind ___ ich oft im See ___ (schwimmen — Perfekt).” (3) „Er erzählte, dass er den Film schon ___ ___ (sehen — Plusquamperfekt).” Benoem per zin waarom je „haben” of „sein” kiest.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Duits VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid (CvTE / Examenblad)

Complexe zinsbouw: V2, de bijzin en de Satzklammer#

Verdiepingexamenblad-nl-duits-vwo-grammatica

De Duitse woordvolgorde draait om de positie van het werkwoord, en Afb. 3 toont het veldenmodel van de zin. In de mededelende hoofdzin staat de persoonsvorm altijd op de TWEEDE plaats (de V2-regel): het eerste zinsdeel is het Vorfeld en kan van alles zijn — het onderwerp, maar ook een tijds- of plaatsbepaling — en daar meteen achter volgt de persoonsvorm. Vergelijk „Mein Freund kommt heute” (onderwerp in het Vorfeld) met „Heute kommt mein Freund” (tijdsbepaling in het Vorfeld). In het tweede geval staat het onderwerp ná de persoonsvorm: dit heet inversie. Onthoud dus: wat er ook vooropstaat, de persoonsvorm blijft op plaats twee.

Afb. 3 — De Satzklammer en het veldenmodel van de zin

Afb. 3Het veldenmodel van de Duitse zin: de persoonsvorm op plaats twee en het tweede werkwoordsdeel aan het eind spannen samen de Satzklammer (tangconstructie); alles daartussen is het Mittelfeld.

Zodra een zin twee werkwoordsdelen heeft, spannen die samen de Satzklammer (de tangconstructie), zichtbaar als de twee accolades in Afb. 3. Het finiete deel (de persoonsvorm) staat op de tweede plaats; het andere werkwoordsdeel — een voltooid deelwoord, een infinitief, of het afgesplitste deel van een scheidbaar werkwoord — gaat naar het eind. Alles wat daartussen staat, heet het Mittelfeld. Zo krijg je „Ich habe das Buch gestern gelesen” (hulpwerkwoord … deelwoord), „Ich will heute Abend ins Kino gehen” (modaal werkwoord … infinitief) en „Ich rufe dich morgen an” (het scheidbare „an” van „anrufen” aan het eind). Deze tang is een van de duidelijkste verschillen met het Engels en vraagt bij het schrijven voortdurend aandacht.

In de bijzin (Nebensatz) verandert alles: na een onderschikkend voegwoord — „weil” (omdat), „dass” (dat), „obwohl” (hoewel), „wenn” (als/wanneer), „als” (toen), „während” (terwijl) — verhuist de persoonsvorm naar het ALLERLAATSTE plek: „Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin.” Staan er twee werkwoordsdelen, dan komt de persoonsvorm zelfs helemaal achteraan, ná het deelwoord: „…, weil ich krank gewesen bin.” Het Nederlands kent een vergelijkbare regel, maar leerlingen vergeten haar bij het Duits juist onder tijdsdruk. Begint de hele zin met de bijzin, dan telt die bijzin als het Vorfeld en volgt in de hoofdzin meteen de persoonsvorm: „Weil ich krank bin, bleibe ich zu Hause.”

Binnen het Mittelfeld is de volgorde van de bepalingen niet vrij: het Duits volgt de vuistregel TeKaMoLo — eerst temporal (wanneer?), dan kausal (waarom?), dan modal (hoe?) en ten slotte lokal (waar?). Zo ontstaat „Er fährt heute (temporal) wegen der Arbeit (kausal) mit dem Auto (modal) nach Köln (lokal).” Persoonlijke voornaamwoorden schuiven naar voren, vlak achter de persoonsvorm („Ich habe es ihm gestern gegeben”). Deze ordening hoef je niet woord voor woord te bewijzen, maar wie haar kent, schrijft natuurlijker en foutlozer Duits — en dat telt mee in de taalverzorging van het schoolexamen. Voor het examen zijn de drie kernregels: persoonsvorm op twee in de hoofdzin, persoonsvorm achteraan in de bijzin, en het tweede werkwoordsdeel aan het eind (de Satzklammer).

Uitgewerkt voorbeeld

Een bijzin correct ordenen

Zet in de juiste volgorde tot een correcte bijzin: „weil / er / gestern / seine Hausaufgaben / gemacht / hat”.

Het voegwoord vooraan
„weil” is een onderschikkend voegwoord en opent de bijzin. Daarna volgt het onderwerp: „weil er …”.
Het Mittelfeld vullen
De bepalingen komen in het Mittelfeld: eerst temporal „gestern”, dan het object „seine Hausaufgaben”. Zo: „weil er gestern seine Hausaufgaben …”.
De werkwoorden achteraan
In de bijzin gaat de werkwoordsgroep naar het eind, met de persoonsvorm helemaal achteraan: eerst het deelwoord „gemacht”, dan de persoonsvorm „hat”.

Resultaat: „…, weil er gestern seine Hausaufgaben gemacht hat.” In de bijzin staat de persoonsvorm „hat” helemaal achteraan, ná het voltooid deelwoord „gemacht” — het spiegelbeeld van de Satzklammer in de hoofdzin.

Veelgemaakte fouten

In de bijzin de persoonsvorm niet aan het eind zetten: „…, weil ich bin krank” in plaats van „…, weil ich krank bin”.
Na een vooropgeplaatste bepaling de inversie vergeten: „Heute mein Freund kommt” in plaats van „Heute kommt mein Freund” (persoonsvorm blijft op plaats twee).

Actieve herhaling

Zet de woorden in de juiste volgorde: (1) hoofdzin — „morgen / ich / meine Großeltern / besuchen / werde”. (2) bijzin — „ich / zu Hause / bleibe / weil / krank / bin”. (3) inversie — begin met „Am Wochenende” en maak een correcte zin met „wir / fahren / ans Meer”. Benoem per zin waar de persoonsvorm staat en waarom.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Duits VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid (CvTE / Examenblad)

Referenties en bronnen

Bronnen

CvTE / Examenblad

Examenprogramma Duits VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid

Grammatica: naamvallen, werkwoorden en complexe zinsbouw

Kernpunten

Een contrastieve fout verklaren en corrigeren

Kernpunten

Naamval bepalen en verbuigen

Kernpunten

De Perfekt vormen met het juiste hulpwerkwoord

Kernpunten

Een bijzin correct ordenen

Bronnen

Grammatica: naamvallen, werkwoorden en complexe zinsbouw

Kernpunten

Een contrastieve fout verklaren en corrigeren

Kernpunten

Naamval bepalen en verbuigen

Kernpunten

De Perfekt vormen met het juiste hulpwerkwoord

Kernpunten

Een bijzin correct ordenen

Bronnen