Loading
Hoe een organisme zichzelf opbouwt, in stand houdt en herstelt: de ontwikkeling en groei van embryo tot volwassene, de zelforganisatie en regeneratie waarmee weefsels zich herstellen, en de levensloop met veroudering. Je leert groeicurven interpreteren en begrijpt hoe het samenspel van celdeling, differentiatie en afbraak de vorm en het functioneren van het hele organisme bepaalt.
3 Onderdelen~9 min leestijd3 VaardighedenNiveau Standaard 2 · Verdieping 1
basisniveau
Voor het CE interpreteer je groeicurven en beschrijf je hoe weefsels zich herstellen.
verhoogd niveau
Verdieping ligt in de cellulaire mechanismen van veroudering en regeneratie.
Leesdiepte: Verdieping
Tekstgrootte: Standaard
Groeicurve van de mens
In een S-vormige groeicurve van een kind: in welke perioden is de groeisnelheid het hoogst, en hoe zie je dat?
De groeisnelheid is de helling (steilheid) van de curve: hoe steiler het stuk, hoe sneller de groei op dat moment.
De curve is het steilst in de eerste levensjaren en opnieuw tijdens de puberteit (de groeispurt).
Tussen die perioden en aan het eind loopt de curve vlakker: de groei is dan langzamer, hoewel het kind nog steeds groter wordt.
Resultaat: De groeisnelheid is het hoogst waar de curve het steilst is — in de babytijd en tijdens de puberteitsgroeispurt; op de vlakke stukken groeit het kind langzamer.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Bekijk een groeicurve van een kind met een S-vorm. Geef aan in welke perioden de groeisnelheid het hoogst is en leg uit hoe je dat aan de curve ziet.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma biologie VWO — ontwikkeling en groei (College voor Toetsen en Examens (CvTE))
Weefselherstel na een wond
Leg uit hoe een snijwond in de huid geneest en welke rol celdeling en (stam)cellen spelen.
De bloeding wordt gestelpt en de afweer ruimt beschadigd weefsel en eventuele indringers op.
De omliggende huid(stam)cellen gaan zich delen; nieuwe cellen vullen geleidelijk de leemte op.
De cellen groeien aan tot de wond gesloten is, gestuurd door signalen van naburige cellen (zelforganisatie), waarna het weefsel weer functioneert.
Resultaat: Na opruiming door de afweer delen omliggende (stam)cellen zich en vormen nieuw weefsel dat de wond sluit — gecontroleerde celdeling en zelforganisatie herstellen de huid.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Leg uit hoe een snijwond in de huid geneest, en welke rol celdeling en (stam)cellen daarbij spelen.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma biologie VWO — zelforganisatie en herstel (College voor Toetsen en Examens (CvTE))
Levensfasen van de mens
Verklaar waarom wonden bij ouderen langzamer genezen dan bij jonge mensen.
Wondgenezing vraagt dat (stam)cellen zich delen om nieuw weefsel te vormen.
Bij veroudering neemt de celdeling en de aanvulling door stamcellen af, en is er meer opgehoopte schade in de cellen.
Doordat de celvernieuwing trager verloopt, wordt nieuw weefsel langzamer gevormd en duurt de genezing langer.
Resultaat: Bij ouderen verloopt de celvernieuwing trager en is het herstelvermogen kleiner, waardoor wonden langzamer genezen.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Leg uit waarom bij ouderen wonden langzamer genezen dan bij jonge mensen, en gebruik daarbij de begrippen celvernieuwing en herstelvermogen.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma biologie VWO — levensloop en veroudering (College voor Toetsen en Examens (CvTE))
Referenties en bronnen
College voor Toetsen en Examens (CvTE)