Afweer van het organisme

Rond een splinter wordt de vinger rood, warm en gezwollen. Leg uit welke afweer optreedt en hoe deze verschijnselen ontstaan.

1. 01Welke afweer

   Bacteriën op de splinter zijn doorgedrongen; de niet-specifieke afweer treedt in werking met een ontstekingsreactie.

2. 02Verschijnselen

   De bloedvaten ter plaatse verwijden zich en worden doorlaatbaarder, wat roodheid en warmte (meer doorbloeding) en zwelling (vochtuittreding) veroorzaakt.

3. 03Functie

   Door de verhoogde doorbloeding komen meer fagocyten naar de plek, die de bacteriën opruimen; de verschijnselen horen dus bij een actieve afweer.

Resultaat: Het is een niet-specifieke ontstekingsreactie: verwijde, doorlaatbare bloedvaten geven roodheid, warmte en zwelling en voeren fagocyten aan die de indringers opruimen.

Leg uit waarom de specifieke afweer een virus dat vrij in het bloed zit anders aanpakt dan een lichaamscel die al is geïnfecteerd.

1. 01Vrij virus

   Een vrij virus in het bloed wordt door antistoffen (van B-cellen) gebonden en geneutraliseerd of gemarkeerd voor fagocyten — de humorale afweer.

2. 02Geïnfecteerde cel

   Een cel waarin het virus al binnen zit, is voor antistoffen onbereikbaar; cytotoxische T-cellen herkennen zo'n cel aan het virusantigeen op haar oppervlak en doden haar — de cellulaire afweer.

3. 03Reden voor het verschil

   Antistoffen bereiken alleen wat buiten de cellen zit; het opruimen van al geïnfecteerde cellen vraagt de cellulaire (T-cel) route.

Resultaat: Een vrij virus wordt humoraal (antistoffen) aangepakt, een geïnfecteerde cel cellulair (cytotoxische T-cellen) — omdat antistoffen niet in de cel kunnen komen.

Leg met de primaire en secundaire respons uit waarom je na een vaccinatie beschermd bent tegen de echte ziekteverwekker.

1. 01Het vaccin

   Het vaccin bevat onschadelijke antigenen; daartegen maakt het lichaam een primaire respons en vormt het geheugencellen, zonder dat je ziek wordt.

2. 02Bij echte besmetting

   Kom je later met de echte ziekteverwekker in aanraking, dan herkennen de geheugencellen het antigeen meteen.

3. 03Secundaire respons

   Er volgt een snelle, hoge secundaire respons die de ziekteverwekker opruimt vóór er ziekteverschijnselen optreden.

Resultaat: Het vaccin wekt een primaire respons met geheugencellen op; bij een echte besmetting zorgt de snelle secundaire respons ervoor dat je niet ziek wordt.

Leg uit waarom een hiv-infectie zowel de humorale als de cellulaire afweer verzwakt, hoewel het virus vooral de T-helpercellen aantast.

1. 01Doelwit van hiv

   Hiv infecteert en vernietigt de T-helpercellen; hun aantal daalt geleidelijk.

2. 02Rol van de T-helpercel

   De T-helpercel activeert zowel de B-cellen (humorale afweer) als de cytotoxische T-cellen (cellulaire afweer); ze is de spil van de specifieke afweer.

3. 03Gevolg

   Zonder voldoende T-helpercellen worden B- en T-cellen niet meer goed geactiveerd, waardoor beide takken van de specifieke afweer verzwakken en aids kan ontstaan.

Resultaat: Doordat hiv de sturende T-helpercellen uitschakelt, valt de activering van zowel de humorale als de cellulaire afweer weg en verzwakt het hele specifieke afweersysteem.