Marketing bekeken vanaf de andere kant: die van de consument en de samenleving. Dit onderwerp behandelt het consumentengedrag en de koopbeslissing, de consumentenbescherming, de ethiek en duurzaamheid in marketing, en de maatschappelijke effecten van marketing. Deze stof wordt vooral in het schoolexamen getoetst en vraagt om beredeneren en oordelen, niet om rekenen.
4 Onderdelen~13 min leestijd4 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 3
basisniveau
Voor iedereen: het koopbeslissingsproces, de consumentenrechten en de maatschappelijke effecten van marketing horen tot domein E3 en komen vooral in het schoolexamen terug.
verhoogd niveau
Verdieping: ethische en duurzaamheidsdilemma's in marketing beargumenteerd afwegen vanuit consument én samenleving.
Leesdiepte: Verdieping
Tekstgrootte: Standaard
Het koopbeslissingsproces
Een gezin wil een nieuwe wasmachine kopen nadat de oude kapot is gegaan. Beschrijf hoe dit gezin het koopbeslissingsproces doorloopt en leg uit waarom de stap na de aankoop belangrijk is voor de fabrikant.
De oude machine is kapot: er is een duidelijke behoefte aan een nieuwe.
Het gezin zoekt reviews en vergelijkt merken op prijs, energieverbruik en betrouwbaarheid (een overwogen, dure aankoop).
Het kiest de machine die op de belangrijkste criteria het best scoort.
Bevalt de machine, dan wordt het gezin merktrouw en beveelt het aan; valt hij tegen, dan schaadt dat de reputatie. Daarom is nazorg voor de fabrikant cruciaal.
Resultaat: Het gezin doorloopt alle stappen uitgebreid (dure, risicovolle aankoop); de ervaring na de aankoop bepaalt de merktrouw en de mond-tot-mondreclame, en dus het toekomstige succes van de fabrikant.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Beschrijf het koopbeslissingsproces voor iemand die een nieuwe telefoon koopt, en geef aan welke factoren (persoonlijk, sociaal, psychologisch) zijn keuze het sterkst beïnvloeden.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma bedrijfseconomie vwo — domein E3 (marketing, consument en samenleving) (CvTE / Examenblad)
Vormen van consumentenbescherming
Iemand koopt online een koptelefoon. Bij aflevering blijkt hij niet te bevallen, en bovendien werkt één oorschelp niet. Leg uit welke twee rechten deze consument heeft en wat hij kan doen.
Bij koop op afstand geldt 14 dagen bedenktijd: hij mag de koptelefoon zonder reden terugsturen en zijn geld terugvragen, ook als hij hem gewoon niet mooi vindt.
De niet-werkende oorschelp betekent dat het product niet deugdelijk is; los daarvan heeft hij recht op kosteloos herstel of vervanging.
Hij kan de koptelefoon binnen 14 dagen retourneren (geld terug) of, wil hij hem houden, herstel/vervanging eisen wegens het gebrek.
Deze rechten compenseren dat hij het product vooraf niet kon uitproberen en beschermen hem tegen een ondeugdelijk product.
Resultaat: De consument kan zich beroepen op de 14 dagen bedenktijd (terugsturen, geld terug) én op de conformiteit (herstel of vervanging wegens het defect).
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Een webwinkel adverteert met een 'gratis' product waarvoor je toch verplicht een duur abonnement moet afsluiten dat niet duidelijk wordt vermeld. Leg uit welke regels hier worden overtreden en welke instantie kan optreden.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma bedrijfseconomie vwo — domein E3 (marketing, consument en samenleving) (CvTE / Examenblad)
Ethische en duurzaamheidsdilemma's in marketing
Een kledingmerk noemt een lijn '100% duurzaam' terwijl slechts één van de vijf materialen gerecycled is en de rest gewoon nieuw katoen. Beoordeel of dit ethisch verantwoord is en wat een verantwoorde aanpak zou zijn.
De claim '100% duurzaam' wekt de indruk dat de hele lijn milieuvriendelijk is.
Slechts een klein deel is gerecycled; de claim dekt de lading niet en is dus misleidend — greenwashing.
Dit misbruikt de goede bedoeling van bewuste consumenten en ondermijnt het vertrouwen in duurzaamheidsclaims; niet verantwoord.
Communiceer eerlijk en concreet ('20% gerecycled materiaal', met een keurmerk) en werk aan echte verbetering van de hele lijn.
Resultaat: De claim is misleidend (greenwashing) en dus niet ethisch verantwoord; een verantwoorde aanpak gebruikt eerlijke, controleerbare claims over het werkelijke aandeel duurzaam materiaal.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Een app biedt gratis spelletjes voor kinderen, maar verzamelt intussen persoonsgegevens en toont gerichte reclame. Beoordeel dit vanuit ethiek, privacy (AVG) en de bescherming van kwetsbare groepen, en stel een verantwoorde aanpak voor.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma bedrijfseconomie vwo — domein E3 (marketing, consument en samenleving) (CvTE / Examenblad)
Positieve en negatieve effecten van marketing
Een fastfashion-keten brengt elke twee weken een nieuwe, goedkope collectie uit met veel reclame. Weeg de positieve en negatieve maatschappelijke effecten van deze marketing tegen elkaar af.
Betaalbare mode maakt kleding voor veel mensen bereikbaar; de bedrijvigheid levert omzet en werkgelegenheid op.
De snelle wisseling jaagt overconsumptie en verspilling aan (kleding gaat kort mee) en belast het milieu; de reclame zet druk op vooral jongeren.
Hetzelfde model dat welvaart en toegankelijkheid biedt, veroorzaakt milieuschade en consumptiedruk — een echte spanning tussen economie, milieu en welzijn.
Duurzamere materialen, langere levensduur, inzameling/hergebruik en eerlijke communicatie kunnen de negatieve effecten temperen.
Resultaat: Positief zijn de toegankelijkheid en werkgelegenheid; negatief de overconsumptie, verspilling en druk. De afweging valt niet eenduidig uit; verantwoorde keuzes kunnen de schaduwzijde verkleinen.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Weeg de maatschappelijke effecten af van intensieve reclame voor suikerhoudende frisdranken gericht op tieners. Noem minstens twee positieve en twee negatieve effecten en formuleer een onderbouwd oordeel.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma bedrijfseconomie vwo — domein E3 (marketing, consument en samenleving) (CvTE / Examenblad)
Referenties en bronnen