Samenvattingen · EconomieNL · HAVO

Risico, verzekeren en asymmetrische informatie

Dit onderwerp behandelt hoe mensen en bedrijven met risico omgaan en waarom verzekeringen bestaan. Je leert een risico met kansen beschrijven en de verwachte waarde (verwachte schade) berekenen, je ziet hoe een verzekeraar via het poolen van risico's en de wet van de grote getallen een premie bepaalt, en je leert hoe asymmetrische informatie — averechtse selectie en moreel wangedrag — een verzekeringsmarkt verstoort en met welke instrumenten dat wordt opgelost.

3Onderdelenca. 22min leestijd4VaardighedenNiveauBasis 1 · Standaard 2

T·121212 / 15

Examenprofiel

Een risico beschrijven met kansen en de verwachte waarde (verwachte schade) berekenen als de som van kans maal uitkomst over alle mogelijke uitkomsten.Uitleggen hoe een verzekering risico's bundelt en hoe de premie wordt opgebouwd uit de verwachte schade plus een opslag voor kosten, winst en buffer.Het verschil tussen averechtse selectie (vooraf, verborgen kenmerk) en moreel wangedrag (achteraf, verborgen gedrag) herkennen en met voorbeelden toelichten.Beredeneren hoe instrumenten als keuring, een verplichte basisverzekering, een eigen risico en een no-claimkorting de problemen van asymmetrische informatie oplossen.

Operatoren:berekenleg uitverklaarberedeneerinterpreteer

basisniveau

Zorg dat je de verwachte waarde kunt uitrekenen (kans × uitkomst, opgeteld over alle uitkomsten) en de premie als verwachte schade + opslag. Ken het verschil tussen averechtse selectie (vooraf, verborgen kenmerk) en moreel wangedrag (achteraf, verborgen gedrag) en koppel aan elk de juiste oplossing.

verhoogd niveau

Pas de begrippen toe in onbekende contexten: redeneer waarom risicoaversie verzekeren mogelijk maakt, leg de neerwaartse premiespiraal bij averechtse selectie uit en beargumenteer waarom een verplichte basisverzekering of een eigen risico het bijbehorende informatieprobleem precies aanpakt.

Diepte

Schrift

Inhalt · 3 onderdelen

Risico, verzekeren en asymmetrische informatie

Risico, kans en verwachte waarde#

Basisexamenblad-nl

Verwachte schade in een kansboom

Afb. 1Bij 10% kans op €2000 schade en 90% kans op geen schade is de verwachte schade 0,10 × 2000 + 0,90 × 0 = €200.

Bijna elke economische beslissing nemen we zonder de afloop zeker te weten: je weet vandaag niet of je fiets dit jaar gestolen wordt, of je volgend jaar ziek wordt, of de spullen die je koopt stuk zullen gaan. Risico is precies die onzekerheid over de uitkomst van een gebeurtenis — de situatie waarin meerdere uitkomsten mogelijk zijn en je vooraf niet weet welke het wordt. Economen maken vaak een fijn onderscheid tussen risico, waarbij je de mogelijke uitkomsten én hun kansen redelijk kunt inschatten (de kans op autopech, op brand), en zuivere onzekerheid, waarbij je die kansen niet eens kunt bepalen. Voor dit onderwerp draait alles om het eerste geval: situaties waarin we het risico met kansen kunnen beschrijven en er daardoor mee kunnen rékenen. Dat rekenen vormt de basis voor de hele rest van het hoofdstuk, want het verklaart waarom mensen zich verzekeren en hoe een verzekeraar een premie bepaalt.

Om met risico te kunnen rekenen, drukken we de onzekerheid uit in een kans (waarschijnlijkheid): een getal tussen 0 en 1, of even goed tussen 0% en 100%, dat aangeeft hoe waarschijnlijk een uitkomst is. Een kans van 0 betekent dat iets zeker niet gebeurt, een kans van 1 dat het zeker wél gebeurt, en alles daartussen geeft een graad van waarschijnlijkheid aan. De intuïtie achter zo'n getal is de relatieve frequentie op de lange duur: als de kans op schade 10% (0,10) is, dan treedt die schade bij heel veel vergelijkbare gevallen ongeveer één op de tien keer op. Een handige controle is dat de kansen van álle mogelijke uitkomsten samen altijd optellen tot 1 (100%): in een situatie met alleen 'schade' of 'geen schade' hoort bij een schadekans van 0,10 dus een kans van 0,90 op geen schade. Met die kansen in de hand kunnen we de volgende, centrale stap zetten: het gemiddelde resultaat van een risicovolle situatie uitrekenen.

De verwachte waarde is het belangrijkste rekeninstrument van dit onderwerp: het is de som van (kans × uitkomst) over álle mogelijke uitkomsten. Je vermenigvuldigt elke uitkomst met de kans dat die optreedt en telt de resultaten bij elkaar op. De verwachte waarde is géén uitkomst die je in één keer ziet — vaak is hij zelfs onmogelijk als losse uitkomst — maar het gemiddelde resultaat dat je zou overhouden als je dezelfde situatie heel vaak zou herhalen. Stel je een loterij voor met 1% kans op €100 en 99% kans op niets: de verwachte waarde is

0{,}01 \times 100 + 0{,}99 \times 0 = 1

euro, dus gemiddeld levert elk lot één euro op, ook al win je bijna altijd niets. Je gebruikt de verwachte waarde om risicovolle opties met elkaar te vergelijken en om te bepalen wat een 'eerlijke' prijs voor een risico is — precies wat we nodig hebben om straks de verwachte schade en de premie te begrijpen.

Pas dit nu toe op het schaderisico in de kansboom hiernaast. Een verzekerde loopt 10% kans op een schade van €2000 (bijvoorbeeld een gestolen fiets of een kapotte telefoon) en 90% kans op geen schade. In een kansboom schrijf je bij elke tak de kans en aan het eind de bijbehorende uitkomst; de verwachte waarde vind je door per tak de kans met de uitkomst te vermenigvuldigen (het zogeheten padproduct) en die producten op te tellen. Hier geeft dat een verwachte schade van

0{,}10 \times 2000 + 0{,}90 \times 0 = 200

euro. Die €200 is geen bedrag dat één verzekerde ooit precies betaalt — je hebt óf €2000 schade óf niets — maar het is wel de gemiddelde schade per persoon over een grote groep verzekerden, en daarmee het fundament onder de premie die we in de volgende paragraaf berekenen.

Als mensen alleen op de verwachte waarde zouden letten, zou bijna niemand zich verzekeren, want een verzekering kost gemiddeld altijd iets méér dan de schade die je verwacht. Toch sluiten heel veel mensen wél verzekeringen af, en dat komt door risicoaversie: de meeste mensen zijn risicomijdend en geven de voorkeur aan zekerheid boven een onzekere situatie met dezelfde verwachte waarde. Een zekere uitgave van €200 voelt voor een risicomijdend persoon prettiger dan een kleine kans op een dreun van €2000, ook al is de verwachte schade in beide gevallen €200. Daarom zijn risicomijdende mensen bereid een beetje extra te betalen om van het risico af te komen — dat extra bedrag heet de risicopremie. Juist dat verschil tussen de verwachte waarde en de waarde van zekerheid maakt verzekeren mogelijk: de verzekerde betaalt liever een vaste, iets hogere premie dan dat hij het risico op een grote schade zelf draagt, en dat verklaart het hele bestaan van verzekeringsmarkten.

\text{verwachte waarde} = \sum (\text{kans} \times \text{uitkomst})

verwachte waarde

De verwachte waarde is de som van kans maal uitkomst over alle mogelijke uitkomsten. Het is het gemiddelde resultaat dat je zou overhouden als je dezelfde risicovolle situatie heel vaak zou herhalen — niet een uitkomst die je in één geval echt ziet.

E(\text{schade}) = 0{,}10 \times 2000 + 0{,}90 \times 0 = 200

verwachte schade (voorbeeld)

Bij 10% kans op €2000 schade en 90% kans op geen schade is de verwachte schade €200. Dit is de gemiddelde schade per verzekerde over een grote groep en vormt de basis (de nettopremie) onder de premie.

Uitgewerkt voorbeeld

De verwachte schade berekenen

Een verzekerde loopt 10% kans op een schade van €2000 en 90% kans op geen schade. Bereken de verwachte schade.

Stap 1 — Zet de uitkomsten en kansen op een rij
Er zijn twee mogelijke uitkomsten: een schade van €2000 met een kans van 0,10, en geen schade (€0) met een kans van 0,90. De kansen tellen samen op tot 1, dus de kansboom dekt alle gevallen.
Stap 2 — Vermenigvuldig elke uitkomst met haar kans
Bereken per tak het padproduct: de kans maal de bijbehorende uitkomst.
$0{,}10 \times 2000 = 200 \quad\text{en}\quad 0{,}90 \times 0 = 0$
Stap 3 — Tel de padproducten op
De verwachte schade is de som van de twee padproducten.
$E(\text{schade}) = 0{,}10 \times 2000 + 0{,}90 \times 0 = 200$

Resultaat: De verwachte schade is €200. Dit is de gemiddelde schade per verzekerde over een grote groep; geen enkele verzekerde betaalt precies dit bedrag, maar het vormt de basis voor de premie in de volgende paragraaf.

Veelgemaakte fouten

De mogelijke uitkomsten zomaar middelen zonder ze met hun kansen te wegen. De verwachte waarde is een gewogen gemiddelde — elke uitkomst telt mee naar verhouding van haar kans — dus je rekent 0,10 × 2000 + 0,90 × 0 en niet het kale gemiddelde van 2000 en 0.
Denken dat de verwachte schade een bedrag is dat één verzekerde echt betaalt. Niemand heeft 'precies €200 schade'; de €200 is het gemiddelde over een grote groep, terwijl een individu óf €2000 óf niets kwijt is.
Een kleine kans gelijkstellen aan 'verwaarloosbaar'. Ook een kans van 10% op een grote schade telt zwaar mee in de verwachte waarde en is juist de reden om je te verzekeren.

Actieve herhaling

Een fietsenwinkel biedt een diefstalgarantie aan. De kans op diefstal in een jaar is 8% en de schade is dan €500; in 92% van de gevallen gebeurt er niets. Bereken de verwachte schade per fiets en leg uit waarom een risicomijdende klant bereid is iets méér dan deze verwachte schade voor de garantie te betalen.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma economie (HAVO) (CvTE / Examenblad)

Verzekeren en de premie#

Standardexamenblad-nl

Een verzekering lost het probleem van risicoaversie op door risico's te bundelen, ook wel poolen genoemd. Het idee is simpel maar krachtig: heel veel mensen met hetzelfde soort risico betalen elk een kleine premie in een gezamenlijke pot, en de enkeling die daadwerkelijk schade lijdt, krijgt uit die pot een grote uitkering. Zo wordt een onzekere, mogelijk zware last voor één persoon omgezet in een kleine, zekere last voor iedereen. Stel dat duizend fietsbezitters elk een paar tientjes inleggen; de enkele tientallen die hun fiets verliezen, krijgen hun schade vergoed uit de gezamenlijke inleg. De verzekerde ruilt dus een klein, zeker bedrag (de premie) voor de zekerheid dat een grote schade wordt opgevangen — precies wat een risicomijdend persoon wil.

Dat een verzekeraar dit kan aanbieden, berust op de wet van de grote getallen. Voor één verzekerde is de schade volstrekt onvoorspelbaar — je weet niet óf en wanneer je fiets gestolen wordt — maar over een grote groep gelijksoortige verzekerden ligt de gemiddelde schade verrassend dicht bij de verwachte schade. Hoe groter de groep, hoe kleiner de toevallige afwijking tussen de werkelijke gemiddelde schade en de verwachte schade. Daardoor weet de verzekeraar redelijk nauwkeurig hoeveel hij in totaal zal moeten uitkeren, ook al weet hij van geen enkele individuele klant of die schade zal claimen. Die voorspelbaarheid op groepsniveau is het hele fundament onder het verzekeringsbedrijf: ze maakt het mogelijk om vooraf een premie vast te stellen die de te verwachten uitkeringen dekt.

De premie die je betaalt, is opgebouwd uit twee delen: de premie is gelijk aan de verwachte schade plus een opslag. Het eerste deel, de verwachte schade, hebben we in de vorige paragraaf berekend (in ons voorbeeld €200); dit deel heet ook wel de nettopremie of risicopremie en is gemiddeld precies genoeg om alle schades te kunnen vergoeden. Het tweede deel, de opslag, dekt de overige zaken die een verzekeraar nu eenmaal heeft: de bedrijfskosten (personeel, administratie en schade-afhandeling), een winstmarge, en een buffer of reserve voor tegenvallende jaren waarin de schade hoger uitvalt dan verwacht. De som van beide is de brutopremie die de klant daadwerkelijk betaalt. Omdat de opslag er altijd bovenop komt, is een verzekering gemiddeld duurder dan de verwachte schade — en juist daarom verzekeren vooral risicomijdende mensen zich, die de zekerheid die extra opslag waard vinden.

Om de premie betaalbaar te houden en het gedrag van verzekerden te sturen, gebruiken verzekeraars instrumenten zoals het eigen risico. Bij een eigen risico betaalt de verzekerde het eerste deel van elke schade zelf, en pas wat daarbovenuit komt wordt vergoed: bij een eigen risico van €150 en een schade van €500 keert de verzekeraar €350 uit. Dat heeft meerdere voordelen tegelijk. Ten eerste daalt de premie, want de verzekeraar hoeft het eerste stuk van elke schade en veel kleine schades niet te vergoeden. Ten tweede verdwijnen veel kleine claims die duur zijn om af te handelen. En ten derde houdt het de verzekerde voorzichtig, omdat hij een deel van de schade zelf voelt — een eerste oplossing voor het probleem van moreel wangedrag dat in de volgende paragraaf centraal staat. Een verwante prikkel is de no-claimkorting, waarbij je premie daalt naarmate je langer geen schade claimt.

Niet elk risico is verzekerbaar, en het loont om te begrijpen waarom. Het poolen werkt alleen als de risico's van de verzekerden grotendeels onafhankelijk van elkaar zijn: dan treft de schade telkens een ander en houdt de gezamenlijke pot stand. Bij sterk gecorreleerde risico's gaat dat mis, want dan lijdt iederéén tegelijk schade en is de pot in één klap leeg — denk aan een grote overstroming, een oorlog of een pandemie, waarbij niet één op de duizend maar bijna iedereen tegelijk claimt. Ook risico's waarvan de kans niet in te schatten is (zuivere onzekerheid) of die zó groot zijn dat geen enkele buffer ze kan dragen, zijn moeilijk of niet te verzekeren; voor zulke risico's springt vaak de overheid bij of worden ze gespreid via herverzekering (verzekeraars die zich op hun beurt weer verzekeren). Tot slot maakt ook informatie het verzekeren lastig: als de verzekeraar niet weet wie een hoog risico loopt of hoe voorzichtig iemand is, kan de markt zelfs vastlopen — en dat brengt ons bij de asymmetrische informatie van de laatste paragraaf.

\text{premie} = \text{verwachte schade} + \text{opslag}

opbouw van de premie

De (bruto)premie bestaat uit twee delen: de verwachte schade (de nettopremie, gemiddeld genoeg om de schades te dekken) plus een opslag voor bedrijfskosten, winst en een buffer voor tegenvallers.

\text{premie} = 200 + 50 = 250

premie (voorbeeld)

Bij een verwachte schade van €200 en een opslag van €50 is de premie €250. De klant betaalt dus €50 méér dan de verwachte schade; dat is de prijs voor zekerheid die een risicomijdende klant wil betalen.

Uitgewerkt voorbeeld

Van verwachte schade naar premie

De verwachte schade uit de vorige paragraaf is €200. De verzekeraar rekent €50 opslag voor kosten en winst. Bereken de premie en leg uit waarom een risicomijdende klant die toch betaalt.

Stap 1 — Neem de verwachte schade als basis
De verwachte schade (de nettopremie) is €200. Dit deel is gemiddeld precies genoeg om alle schades van de verzekerden te kunnen vergoeden.
Stap 2 — Tel de opslag erbij op
Boven op de verwachte schade komt €50 opslag voor bedrijfskosten, winst en buffer. De premie is de som van beide.
$\text{premie} = \text{verwachte schade} + \text{opslag} = 200 + 50 = 250$
Stap 3 — Verklaar waarom de klant betaalt
De premie van €250 is €50 hoger dan de verwachte schade van €200. Een risicomijdende klant accepteert die €50 als prijs voor zekerheid: hij ruilt een kleine kans op een grote schade van €2000 in voor een vaste, overzichtelijke uitgave. Die €50 is de risicopremie die hij over heeft voor het wegnemen van het risico.

Resultaat: De premie is €250: €200 verwachte schade plus €50 opslag. Doordat de klant risicomijdend is, vindt hij de zekerheid de extra €50 waard — daarom komt de verzekering tot stand, ook al kost ze gemiddeld meer dan de verwachte schade.

Veelgemaakte fouten

De premie gelijkstellen aan de verwachte schade. De premie is altijd hóger, want er komt een opslag bovenop voor kosten, winst en buffer; de verwachte schade is alleen het netto-deel.
Denken dat de verzekeraar verlies maakt omdat hij aan een gedupeerde meer uitkeert dan diens premie. Je moet naar de hele pool kijken: de premies van alle (vaak duizenden) verzekerden samen dekken de uitkeringen van de enkele gedupeerden.
Het eigen risico zien als puur een truc om de klant te laten betalen. Het verlaagt juist de premie én houdt verzekerden voorzichtig, doordat het moreel wangedrag remt.

Actieve herhaling

Een verzekeraar berekent voor een telefoonverzekering een verwachte schade van €40 per klant en rekent daarbovenop €15 opslag voor kosten, winst en buffer. Bereken de premie. Leg vervolgens uit waarom een risicomijdende klant deze premie betaalt, ook al is hij hoger dan de verwachte schade.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma economie (HAVO) (CvTE / Examenblad)

Asymmetrische informatie: averechtse selectie en moreel wangedrag#

Standardexamenblad-nl

Twee vormen van asymmetrische informatie

Afb. 2Averechtse selectie speelt vooraf (verborgen kenmerk), moreel wangedrag achteraf (verborgen gedrag); elk vraagt een eigen oplossing.

Tot nu toe gingen we ervan uit dat verzekeraar en verzekerde even goed op de hoogte zijn, maar in werkelijkheid is dat zelden zo. Er is sprake van asymmetrische informatie wanneer de ene partij bij een transactie méér weet dan de andere. Op een verzekeringsmarkt weet de klant doorgaans beter dan de verzekeraar hoe gezond hij leeft, hoe voorzichtig hij is en hoe groot zijn risico werkelijk is. Die ongelijke informatie is een vorm van marktfalen: ze kan ertoe leiden dat goede transacties niet tot stand komen of dat de markt zelfs helemaal vastloopt. Asymmetrische informatie veroorzaakt twee verschillende problemen, en het verschil zit in het moment waarop het speelt: averechtse selectie ontstaat vóór het sluiten van het contract, moreel wangedrag erna. Houd dat tijdsonderscheid goed vast, want het is de sleutel om de twee uit elkaar te houden (zie ook de tabel hiernaast).

Averechtse selectie (ook wel negatieve of nadelige selectie) ontstaat vóór de transactie en draait om een verborgen kenmerk: een eigenschap van de klant die de verzekeraar niet kent. Stel dat een verzekeraar voor iedereen dezelfde premie vraagt, gebaseerd op het gemiddelde risico. Voor mensen met een laag risico is die premie dan eigenlijk te duur, terwijl hij voor mensen met een hoog risico juist een koopje is. Het gevolg is dat vooral de slechte risico's zich verzekeren en de goede risico's afhaken. Daardoor valt de gemiddelde schade in de pool hoger uit dan gedacht, moet de premie omhoog, haken nóg meer goede risico's af, en kan zo een neerwaartse spiraal ontstaan die de markt uitholt. Dit is hetzelfde mechanisme als op de beroemde 'markt voor citroenen' van Akerlof, waar kopers de kwaliteit van tweedehands auto's niet kunnen zien, alleen de slechte exemplaren (de 'citroenen') overblijven en de goede auto's van de markt verdwijnen.

Moreel wangedrag (moral hazard) ontstaat juist ná de transactie en draait niet om een verborgen kenmerk maar om verborgen gedrag. Zodra iemand verzekerd is, draagt hij de gevolgen van zijn eigen onvoorzichtigheid niet meer volledig zelf, en daardoor gaat hij vaak minder goed oppassen. Wie zijn fiets goed verzekerd weet, zet hem misschien wat makkelijker op een onbewaakte plek of koopt een goedkoper slot; wie volledig verzekerd is voor schade, declareert ook eerder en ruimer. Het gedrag verandert dus dóór de verzekering, en omdat de verzekeraar dat gedrag niet kan zien, stijgt de werkelijke schade boven wat hij had ingecalculeerd. Let op het scherpe onderscheid met averechtse selectie: averechtse selectie speelt vooraf en gaat over wíé zich verzekert (het type), terwijl moreel wangedrag achteraf speelt en gaat over hoe een verzekerde zich gedráágt — de vergelijkingstabel hiernaast zet beide nog eens naast elkaar.

Tegen averechtse selectie bestaan verschillende oplossingen, die allemaal proberen het informatieverschil te verkleinen of te omzeilen. De verzekeraar kan aan screening of keuring doen — bijvoorbeeld een gezondheidsverklaring of een medische keuring — om het risico van een klant beter in te schatten en de premie daarop af te stemmen (risicodifferentiatie). Soms kan de klant zelf zijn lage risico laten zien via signalering, bijvoorbeeld door een goedgekeurd slot of een rookmelder aan te tonen. De krachtigste oplossing is echter een verplichte (basis)verzekering: als iederéén mee moet doen, kunnen de goede risico's er niet meer uitstappen, blijft de pool gezond en stort de premiespiraal niet in. Zo werkt de Nederlandse basiszorgverzekering, met een verzekeringsplicht voor burgers én een acceptatieplicht voor verzekeraars, zodat gezonde en ongezonde mensen samen in dezelfde pool blijven en de premie betaalbaar blijft.

Tegen moreel wangedrag helpen juist oplossingen die de verzekerde een prikkel geven om voorzichtig te blijven, door hem een deel van de schade of het risico zelf te laten dragen. Het bekendste instrument is het eigen risico uit de vorige paragraaf: omdat de verzekerde de eerste euro's van elke schade zelf betaalt, houdt hij belang bij voorzichtig gedrag en bij het vermijden van onnodige claims. Een no-claimkorting of bonus-malusregeling werkt in dezelfde richting: je premie daalt als je geen schade claimt en stijgt als je dat wél doet, zoals bij de autoverzekering. Ook een eigen bijdrage en controle door de verzekeraar passen in dit rijtje. Zo doet het eigen risico dubbel werk — het verlaagt de premie én het remt moreel wangedrag — en zie je dat de hele inrichting van een verzekering (premiedifferentiatie, verplichtstelling, eigen risico, no-claimkorting) één doel dient: de problemen van asymmetrische informatie beheersbaar maken, zodat de verzekeringsmarkt blijft werken in plaats van vast te lopen.

Uitgewerkt voorbeeld

Averechtse selectie en de verplichte basisverzekering

Een verzekeraar vraagt iedereen dezelfde premie, gebaseerd op het gemiddelde risico, en keurt niemand. Leg uit waarom hij vooral klanten met een hoog risico aantrekt, en hoe een verplichte basisverzekering dat voorkomt.

Stap 1 — Bekijk de premie vanuit beide soorten klanten
De premie is gebaseerd op het gemiddelde risico. Voor een klant met een laag risico is die premie te hoog (hij betaalt mee aan de schades van anderen); voor een klant met een hoog risico is hij juist te laag (een koopje).
Stap 2 — Voorspel wie zich verzekert
Lage risico's vinden de verzekering te duur en haken af, terwijl hoge risico's zich juist graag verzekeren. De verzekeraar trekt zo vooral de slechte risico's aan — dit is averechtse selectie.
Stap 3 — Volg de neerwaartse spiraal
Doordat vooral hoge risico's overblijven, valt de gemiddelde schade hoger uit dan gedacht en moet de premie omhoog. Daardoor haken nóg meer goede risico's af, waarna de premie opnieuw stijgt — de pool wordt steeds slechter en de markt kan vastlopen.
Stap 4 — Pas de oplossing toe: verplichte basisverzekering
Als iedereen verplicht een basisverzekering moet nemen (en de verzekeraar iedereen moet accepteren), kunnen de goede risico's er niet meer uitstappen. Lage én hoge risico's blijven samen in de pool, de gemiddelde schade blijft stabiel en de premie schiet niet in een spiraal omhoog.

Resultaat: Bij een uniforme premie zonder verplichting trekt de verzekeraar vooral hoge risico's aan (averechtse selectie), wat de premie opdrijft en de markt kan uithollen. Een verplichte basisverzekering met acceptatieplicht houdt goede én slechte risico's in dezelfde pool en voorkomt zo de neerwaartse spiraal.

Veelgemaakte fouten

Averechtse selectie en moreel wangedrag verwisselen. Ezelsbruggetje: averechtse selectie speelt vóóraf en gaat over wíé zich verzekert (verborgen kenmerk); moreel wangedrag speelt áchteraf en gaat over hoe iemand zich gedraagt (verborgen gedrag).
De oplossingen aan het verkeerde probleem koppelen. Een eigen risico en een no-claimkorting bestrijden vooral moreel wangedrag; een verplichte verzekering of een keuring bestrijdt averechtse selectie.
Denken dat de verzekeraar bij averechtse selectie de slechte klanten gewoon kan weigeren. Het probleem is juist dat hij vooraf niet weet wíé de slechte risico's zijn — dát informatieverschil is de kern van het probleem.

Actieve herhaling

Een zorgverzekeraar wil voor iedereen dezelfde premie vragen, zonder iemand te keuren. Leg uit waarom hij dan vooral klanten met een hoog gezondheidsrisico aantrekt en waarom de premie daardoor steeds verder kan oplopen (averechtse selectie). Leg daarna uit hoe een verplichte basisverzekering met acceptatieplicht dit probleem voorkomt.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma economie (HAVO) (CvTE / Examenblad)

Referenties en bronnen

Bronnen

CvTE / Examenblad

Examenprogramma economie (HAVO)

Risico, verzekeren en asymmetrische informatie

Kernpunten

De verwachte schade berekenen

Kernpunten

Van verwachte schade naar premie

Kernpunten

Averechtse selectie en de verplichte basisverzekering

Bronnen

Risico, verzekeren en asymmetrische informatie

Kernpunten

De verwachte schade berekenen

Kernpunten

Van verwachte schade naar premie

Kernpunten

Averechtse selectie en de verplichte basisverzekering

Bronnen