Δεύτερο Θέμα II: Παράδοση, ήθη και έθιμα — and the research subject Το ρεμπέτικο

Translate for the 20-mark points-based scheme. Στην Ελλάδα η γιορτή δεν είναι πάντα προσωπική υπόθεση. Το πανηγύρι ενός χωριού κρατάει ολόκληρη νύχτα και σε αυτό συμμετέχουν όσοι έχουν φύγει και επιστρέφουν μία φορά τον χρόνο. Την Καθαρά Δευτέρα οι πλατείες γεμίζουν χαρταετούς, ενώ το Πάσχα, που δεν συμπίπτει πάντοτε με το καθολικό, θεωρείται από πολλούς η σημαντικότερη γιορτή του έτους.

1. 01Sentence 1 — decide what η γιορτή means here

   Στην Ελλάδα η γιορτή δεν είναι πάντα προσωπική υπόθεση. Η γιορτή can be a feast day, a celebration or a name day, and the following sentence about the village πανηγύρι shows that the writer means the public kind. Προσωπική υπόθεση is a personal matter or a private affair. So: in Greece a celebration is not always a private matter. The claim being made is about the public and collective character of Greek festivity, and reading it as a sentence about birthdays would lose the paragraph.

2. 02Sentence 2 — an accusative of duration and a headless relative

   Το πανηγύρι ενός χωριού κρατάει ολόκληρη νύχτα και σε αυτό συμμετέχουν όσοι έχουν φύγει και επιστρέφουν μία φορά τον χρόνο. Κρατάει, from κρατώ, means lasts here rather than holds. Ολόκληρη νύχτα is a bare accusative marking duration, all night long, with no preposition to translate. Όσοι is a headless relative, those who or all who, and it governs two verbs: έχουν φύγει, a present perfect, have left, and επιστρέφουν, a present, return. Μία φορά τον χρόνο is once a year, with another bare accusative of time. The English is: a village πανηγύρι lasts all night, and those who have left and come back once a year take part in it.

3. 03Sentence 3 — a verb of filling that takes a direct object

   Την Καθαρά Δευτέρα οι πλατείες γεμίζουν χαρταετούς. Την Καθαρά Δευτέρα is again a bare accusative, on Clean Monday. Γεμίζω is intransitive in the sense to fill up and also takes an accusative of what fills, so οι πλατείες γεμίζουν χαρταετούς is the squares fill up with kites — the English needs with, the Greek does not. Ο χαρταετός is a kite, literally a paper eagle, and kite-flying on Clean Monday is the custom being referred to. A candidate who translates χαρταετούς as eagles has read the word and not the compound.

4. 04Sentence 4 — the mediopassive with a nominative predicate

   το Πάσχα, που δεν συμπίπτει πάντοτε με το καθολικό, θεωρείται από πολλούς η σημαντικότερη γιορτή του έτους. Συμπίπτει με is coincides with; το καθολικό is elliptical for το καθολικό Πάσχα, Catholic or Western Easter. Θεωρείται is the mediopassive of θεωρώ, is considered, and because θεωρούμαι is copular its complement stays nominative: η σημαντικότερη γιορτή, not την. That nominative is a real AO3 point when you write it yourself, and it is the kind of thing a candidate hypercorrects into the accusative under time pressure. Από πολλούς is by many people, the agent phrase of a passive.

Result: In Greece a celebration is not always a private matter. A village πανηγύρι lasts all night, and those who have left and come back once a year take part in it. On Clean Monday the squares fill with kites, while Easter, which does not always coincide with the Western one, is regarded by many as the most important feast of the year.

Transcript of a listening item. Παλιά, η διασκέδαση δεν χρειαζόταν εισιτήριο. Το γλέντι γινόταν στο σπίτι ή στην πλατεία, με όργανα που τα έπαιζαν άνθρωποι του χωριού, όχι επαγγελματίες. Σήμερα το ίδιο τραγούδι ακούγεται σε μια συναυλία με εισιτήριο, και αυτό δεν είναι κατ' ανάγκην κακό· είναι όμως άλλο πράγμα.

1. 01Register the two imperfects, which set the whole item in the past habitual

   δεν χρειαζόταν εισιτήριο … Το γλέντι γινόταν στο σπίτι. Χρειαζόταν is the imperfect of the deponent χρειάζομαι and γινόταν the imperfect of γίνομαι; both are mediopassive imperfects and both mean used to. In speech these forms are easy to mishear as presents, and mishearing them turns a historical contrast into a description of today, which is the opposite of the item's meaning. Παλιά, in the old days, is the adverb that flags the whole frame.

2. 02Catch the resumptive pronoun in the relative clause

   με όργανα που τα έπαιζαν άνθρωποι του χωριού, όχι επαγγελματίες. Που cannot show case, so τα carries the accusative that the instruments have as objects of έπαιζαν. The point of the clause is who played, not what was played: people of the village, not professionals. A question asking Ποια είναι η διαφορά που τονίζει ο ομιλητής; is answered here as much as anywhere, because the professionalisation is the change.

3. 03Hear the concession, which stops the item being a lament

   και αυτό δεν είναι κατ' ανάγκην κακό· είναι όμως άλλο πράγμα. Κατ' ανάγκην, necessarily, is a learned adverbial phrase with the older accusative in -ην; it is common in careful speech and worth adding to your own stock. The speaker explicitly declines to condemn the change and instead calls it a different thing. Any answer that reports the speaker as saying modern entertainment is worse has failed on the one sentence that distinguishes a thoughtful source from a nostalgic one — and examiners choose sources like this precisely because that distinction is testable.

4. 04Note where the summary marks would sit

   Section A of Paper 3 contains questions that specifically test summary skills, and a summary of this item has exactly three components: entertainment used to be unticketed and made by non-professionals in domestic and public space; it is now performed professionally to a paying audience; and the speaker regards this as a change of kind rather than a decline. Write those three, in Greek, in about thirty words, and you have the item. Adding a fourth sentence of your own opinion adds nothing, because 5(c) is where opinion is paid for.

Result: Summary in Greek: Παλαιότερα η διασκέδαση ήταν δωρεάν και την παρήγαν οι ίδιοι οι κάτοικοι, στο σπίτι ή στην πλατεία. Σήμερα η ίδια μουσική παρουσιάζεται από επαγγελματίες σε συναυλίες με εισιτήριο. Ο ομιλητής δεν θεωρεί την αλλαγή απαραίτητα αρνητική, αλλά την περιγράφει ως αλλαγή είδους.

Read as in Paper 1 Section B and answer in Greek. Οι απόψεις των Ελλήνων για την παράδοση δεν χωρίζονται εύκολα σε δύο στρατόπεδα. Ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να θεωρεί τον εκκλησιασμό υποχρέωση της οικογένειας και ταυτόχρονα να μη δηλώνει ιδιαίτερα θρησκευόμενος. Το έθιμο, δηλαδή, επιβιώνει συχνά αφού πάψει να στηρίζεται στην πίστη που το γέννησε.

1. 01Read the opening as a refusal, because that is what it is

   δεν χωρίζονται εύκολα σε δύο στρατόπεδα. Χωρίζομαι σε is to be divided into; το στρατόπεδο is literally a camp and here a faction. The writer is refusing a binary before offering anything, which tells you the paragraph will describe a middle case. Any question of the form Ποια θέση απορρίπτει ο συγγραφέας; is answered by this sentence, and answering it with a summary of the whole paragraph would be wrong.

2. 02Parse the double subjunctive, and the negative that goes with it

   μπορεί να θεωρεί τον εκκλησιασμό υποχρέωση … και ταυτόχρονα να μη δηλώνει ιδιαίτερα θρησκευόμενος. Μπορεί να governs two subjunctives joined by και. Θεωρώ takes a double accusative — τον εκκλησιασμό, churchgoing, as object and υποχρέωση as predicate. The second subjunctive is negated with μη, not δεν: after να the negative is always μη or μην, and using δεν there is a straightforward error that an examiner will mark. Θρησκευόμενος is a mediopassive present participle used as an adjective, religious or observant.

3. 03Read the last sentence, which is the thesis, and note αφού

   Το έθιμο, δηλαδή, επιβιώνει συχνά αφού πάψει να στηρίζεται στην πίστη που το γέννησε. Δηλαδή, that is to say, marks the sentence as the writer's restatement of the point. Αφού here is after in a temporal sense and takes the perfective subjunctive πάψει, from παύω, ceases. Στηρίζομαι σε is to rest on. Που το γέννησε is a relative clause with the resumptive το for the faith's object, the custom. The thesis is therefore that custom outlives the belief that produced it — a claim about survival, not about hypocrisy, and reading it as an accusation would misrepresent the source.

4. 04Write the answer in Greek, keeping the writer's distinction

   For Ποιο είναι το κεντρικό επιχείρημα του συγγραφέα;, a strong answer is: Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι τα έθιμα συχνά διατηρούνται και όταν πάψουν να έχουν θρησκευτικό περιεχόμενο για όσους τα τηρούν, και ότι επομένως δεν μπορεί κανείς να συμπεράνει την πίστη ενός ανθρώπου από τις συνήθειές του. Two things are being done there: διατηρούνται substitutes for επιβιώνει, and the second clause draws the consequence the writer implies but does not state, which is what an examiner means by inference rather than lifting.

Result: Model answer in Greek: Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι τα έθιμα συχνά διατηρούνται και όταν πάψουν να έχουν θρησκευτικό περιεχόμενο για όσους τα τηρούν, και ότι επομένως δεν μπορεί κανείς να συμπεράνει την πίστη ενός ανθρώπου από τις συνήθειές του.

The unseen Greek text argues that rebetiko is best understood as refugee music. The statement is: «Το ρεμπέτικο είναι πάνω απ' όλα μουσική των προσφύγων.» Plan a 270–320-word answer that uses your research and the text without simply agreeing.

1. 01Test the statement against your own dated frame before you take a side

   The statement is partly true and usefully wrong, which is the best kind to answer. It is true that the refugee arrivals after 1922 and 1923 transformed the cities where the music was made and brought the Smyrna tradition with them. It is wrong in that the Piraeus style had roots in the mainland ports before that, and in that much of the repertoire's subject matter — prison, hashish, poverty, love, death — is urban and marginal rather than specifically refugee. A defensible opening: Η δήλωση φωτίζει μια πραγματική πλευρά του ρεμπέτικου, αλλά την ταυτίζει με ένα μόνο από τα ρεύματά του.

2. 02Deploy the two strands as evidence, not as background

   Το σμυρναίικο ρεύμα μεταφέρθηκε πράγματι από τους πρόσφυγες και έφερε μαζί του το βιολί, το σαντούρι και τον αμανέ. Το πειραιώτικο, όμως, στηρίχθηκε στο μπουζούκι και στον μπαγλαμά και συνδέθηκε με το λιμάνι και τη φυλακή. Two sentences, and the statement has already been half refuted from research rather than from opinion. Μεταφέρθηκε and στηρίχθηκε are both simple past passives, which is free AO3 range in a paragraph that needed those verbs anyway.

3. 03Bring in the text where AO2 can see it, and then go beyond

   AO2 is 10 marks for using the unseen text. Cite it and then extend: Το κείμενο υπενθυμίζει σωστά ότι οι προσφυγικές συνοικίες γύρω από τον Πειραιά υπήρξαν το κύριο περιβάλλον του είδους. Θα πρόσθετα ότι το ίδιο περιβάλλον ήταν και το φτωχότερο της χώρας, και ότι η θεματολογία των τραγουδιών αφορά τη φτώχεια τουλάχιστον όσο και την προσφυγιά. Θα πρόσθετα, I would add, is a conditional and a courteous way of exceeding a source.

4. 04Cover the remaining two aspects inside the argument

   A research candidate must cover all three aspects, so the artists and the subject matter have to appear even in an answer about historical context. Do it as evidence: Ο Μάρκος Βαμβακάρης, από τη Σύρο, δεν ήταν πρόσφυγας· η Ρόζα Εσκενάζυ και η Ρίτα Αμπατζή ανήκαν στην ανατολική παράδοση· ο Βασίλης Τσιτσάνης, από τα Τρίκαλα, έγραψε μέσα στην Κατοχή. Three names, three different relationships to the statement, and the aspect is covered without a list.

5. 05Close with the arc, and audit the three grids

   Συμπερασματικά, το ρεμπέτικο είναι μουσική της πόλης και της φτώχειας, στην οποία η προσφυγιά υπήρξε καθοριστική αλλά όχι αποκλειστική συνιστώσα· η ένταξή του το 2017 στον κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO δείχνει πόσο άλλαξε η θέση του, από λογοκριμένο ρεπερτόριο σε εθνική κληρονομιά. Then audit: AO4 wants perceptive ideas from research with focus maintained; AO2 wants the text used; AO3 wants range and accuracy — count your passives, your subjunctives and your connectives before you stop.

Result: Opening: Η δήλωση φωτίζει μια πραγματική πλευρά του ρεμπέτικου, αλλά την ταυτίζει με ένα μόνο από τα ρεύματά του. Closing: Συμπερασματικά, το ρεμπέτικο είναι μουσική της πόλης και της φτώχειας, στην οποία η προσφυγιά υπήρξε καθοριστική αλλά όχι αποκλειστική συνιστώσα· η ένταξή του το 2017 στον κατάλογο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO δείχνει πόσο άλλαξε η θέση του, από λογοκριμένο ρεπερτόριο σε εθνική κληρονομιά.

Translate into Greek for the 20-mark points-based scheme. Every August, thousands of people who live abroad return to the village where their grandparents were born. There is a festival with live music, the square fills up, and by two in the morning nobody remembers who first suggested going home.

1. 01Decide the culture words before you translate a single clause

   Two words in this passage have a right answer and a wrong one. Festival here is a village celebration with live music, so it is πανηγύρι, not φεστιβάλ; choosing φεστιβάλ turns a saint's day into a ticketed arts programme and an examiner will see it. Village is το χωριό, straightforwardly. A third decision is quieter: return is επιστρέφω, but Greek would as naturally say γυρίζουν πίσω; either is markable, and the register of the passage suits the plainer verb. Make these choices first, because they determine the shape of the sentences.

2. 02Sentence 1 — a bare accusative of time and a relative of place

   Κάθε Αύγουστο χιλιάδες άνθρωποι που ζουν στο εξωτερικό επιστρέφουν στο χωριό όπου γεννήθηκαν οι παππούδες τους. Κάθε Αύγουστο is a bare accusative, every August, with no preposition. Χιλιάδες takes a plural noun in apposition, χιλιάδες άνθρωποι, and stays feminine itself although the noun is masculine. Where their grandparents were born is a relative of place, so όπου rather than που, and γεννήθηκαν is the simple past passive of γεννώ. Τους is the possessive weak pronoun following its noun.

3. 03Sentence 2 — the impersonal γίνεται, which English has no word for

   Γίνεται πανηγύρι με ζωντανή μουσική, η πλατεία γεμίζει. English there is a festival wants an existential; Greek says γίνεται πανηγύρι, literally a festival happens, and that impersonal use of γίνομαι is the idiomatic solution. Υπάρχει would be wrong here because it states existence rather than occurrence. Ζωντανή μουσική is live music, with ζωντανός agreeing as feminine. Η πλατεία γεμίζει reuses the intransitive γεμίζω from earlier in this topic, and needs no object.

4. 04Sentence 3 — the time expression, negative concord, and a subjunctive complement

   και κατά τις δύο τα ξημερώματα κανείς δεν θυμάται ποιος πρότεινε πρώτος να πάνε σπίτι. Κατά τις δύο is around two o'clock, with the feminine plural article standing for ώρες; τα ξημερώματα is the small hours, the natural Greek for that part of the night. Κανείς δεν θυμάται is negative concord — Greek requires the δεν even with κανείς. Ποιος πρότεινε πρώτος is an embedded question with the simple past of προτείνω, and πρώτος agrees with ποιος as a predicative adjective, meaning who was first to suggest. Να πάνε σπίτι is the subjunctive complement of προτείνω, and σπίτι needs no preposition or article in this idiom.

5. 05Run the case-first check the examiner guidance recommends

   The guidance says explicitly that gender and adjectival agreement errors are tolerated as long as they do not include a mismatch of cases. So check the cases first and separately: στο εξωτερικό, στο χωριό, με ζωντανή μουσική, κατά τις δύο — four prepositional phrases, four accusatives. Then check verbs: ζουν, επιστρέφουν, γεννήθηκαν, γίνεται, γεμίζει, θυμάται, πρότεινε, πάνε — eight, in five different tenses and two voices. Only then read for sense.

Result: Κάθε Αύγουστο χιλιάδες άνθρωποι που ζουν στο εξωτερικό επιστρέφουν στο χωριό όπου γεννήθηκαν οι παππούδες τους. Γίνεται πανηγύρι με ζωντανή μουσική, η πλατεία γεμίζει, και κατά τις δύο τα ξημερώματα κανείς δεν θυμάται ποιος πρότεινε πρώτος να πάνε σπίτι.