EuraStudy
Naast de westerse kunstmuziek staat een enorme wereld van jazz, pop en niet-westerse muziek. Dit onderwerp behandelt de jazz (oorsprong in blues en ragtime, de stijlen van New Orleans tot fusion, en de kenmerken improvisatie, swing, blue notes en het twaalf-maats bluesschema), de pop en rock (de coupletrefreinvorm, backbeat, riff, bandbezetting en de rol van de studio), en de wereldmuziek (andere toonsystemen en tradities, van de Indiase raga tot de gamelan en de Afrikaanse polyritmiek). Deze muziek hoort tot de CE-muziekgeschiedenis en -analyse.
3 Onderdelen~11 min leestijd3 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 2
basisniveau
Voor iedereen: leer swing en improvisatie herkennen (jazz) en couplet en refrein onderscheiden (pop); dat dekt veel vragen.
verhoogd niveau
Verdieping: het twaalf-maats bluesschema en de jazzstijlen benoemen en wereldmuzikale systemen (raga, tala, gamelan) toelichten.
Leesdiepte: Verdieping
Tekstgrootte: Standaard
Het twaalf-maats bluesschema
De ontwikkeling van de jazzstijlen
Je hoort een blues in een swingend tempo. Hoe controleer je of het het twaalf-maats schema volgt, en waar verwacht je de wisseling naar IV en V?
Tel de maten mee vanaf het begin van een refrein of soloronde.
De eerste vier maten blijven op de tonica (I).
In maat 5 gaat het naar de subdominant (IV): een duidelijke harmonische verschuiving.
In maat 9 komt de dominant (V), het spanningspunt, waarna het via IV naar I terugkeert.
Resultaat: Als de harmonie na vier maten I naar IV (maat 5) en later naar V (maat 9) gaat en na twaalf maten opnieuw begint, volgt het fragment het twaalf-maats bluesschema. Het meetellen bevestigt de vorm.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Beluister een jazzfragment en wijs de improvisatie en de swing aan. Probeer, als het een blues is, het twaalf-maats schema mee te tellen en de overgangen naar IV en V te horen.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Syllabus muziek vwo — jazz (CvTE / Examenblad)
De coupletrefreinvorm
Een nummer begint met een strofe met een verhaal, gevolgd door een pakkende, terugkerende regel; daarna weer een strofe met nieuwe tekst en opnieuw diezelfde regel, en na een contrasterend deel nog eenmaal die regel. Benoem de vorm.
Een strofe die het verhaal vertelt met eigen tekst is een couplet.
De terugkerende, pakkende regel is het refrein (de haak).
Couplet en refrein wisselen elkaar af; de tekst van het couplet verandert, het refrein niet.
Het contrasterende deel voor het laatste refrein is de brug.
Resultaat: De vorm is couplet-refrein-couplet-refrein-brug-refrein: de coupletrefreinvorm. Het refrein keert als vaste haak terug, de coupletten dragen het verhaal, de brug geeft contrast voor het slotrefrein.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Beluister een popsong en noteer de vorm in delen (intro, couplet, refrein, brug, ...). Wijs het refrein aan (de terugkerende haak) en benoem de instrumenten van de band.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Syllabus muziek vwo — pop en rock (CvTE / Examenblad)
Enkele wereldmuziektradities
Je hoort een orkest van gestemde metalen slaginstrumenten met terugkerende gongslagen en een stemming die niet met onze toonladders samenvalt. Welke traditie is dit, en welke westerse componist liet zich erdoor inspireren?
Gestemde metalen slaginstrumenten (metallofonen) en gongs wijzen op een gamelan.
De terugkerende gongslagen wijzen op de cyclische opbouw van de gamelan.
Een stemming die niet met onze toonladders samenvalt (slendro of pelog) bevestigt de gamelan.
Debussy hoorde gamelan op de wereldtentoonstelling in Parijs (1889) en liet zich erdoor inspireren tot zijn zwevende, kleurrijke impressionisme.
Resultaat: Dit is een Indonesische gamelan: gestemd slagwerk, cyclische gongstructuur en een eigen stemming. Debussy liet zich door de gamelanklank inspireren, wat laat zien hoe wereldmuziek de westerse kunstmuziek heeft verrijkt.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Beluister een fragment gamelan of Indiase klassieke muziek en beschrijf wat afwijkt van de westerse muziek (toonsysteem, vorm, ritme, improvisatie). Noem een voorbeeld van invloed van wereldmuziek op de westerse muziek.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Syllabus muziek vwo — wereldmuziek (CvTE / Examenblad)
Referenties en bronnen
CvTE / Examenblad