Vertalen van een ongeziene authentieke passage (domein A1)

Bekijk de letterlijke kladversie „de dingen door de vijanden gedaan zijnde, de burgers vluchtten” (τῶν πολεμίων ... genitivus absolutus) en verbeter haar tot goed Nederlands zonder de grammatica te verliezen.

1. 01De constructie herkennen

   De klad bevat een genitivus absolutus („de dingen … gedaan zijnde”), letterlijk maar onnederlands weergegeven. Grammaticaal is de constructie correct herkend.

2. 02De bijzin maken

   Een genitivus absolutus vertaal je als een bijzin. „nadat de vijanden dit hadden gedaan” geeft de aoristus (voortijdigheid) en de losse constructie correct weer.

3. 03De hoofdzin aansluiten

   „vluchtten de burgers” is de hoofdzin. Samengevoegd: „Nadat de vijanden dit hadden gedaan, vluchtten de burgers.”

Resultaat: „Nadat de vijanden dit hadden gedaan, vluchtten de burgers.” De vertaling behoudt de genitivus absolutus (als bijzin) en het aspect (aoristus = „nadat”), maar leest als natuurlijk Nederlands in plaats van als een letterlijke brij.

Ontleed en vertaal „ὁ στρατηγός, ἐπεὶ ταῦτα ἤκουσεν, τοῖς στρατιώταις ἐκέλευσε φεύγειν”.

1. 01Persoonsvormen zoeken

   Er zijn twee persoonsvormen: „ἤκουσεν” (hij hoorde, aoristus) in de bijzin en „ἐκέλευσε” (hij beval, aoristus) in de hoofdzin.

2. 02Zinnen afbakenen en onderwerp bepalen

   „ἐπεὶ ταῦτα ἤκουσεν” is een temporele bijzin (ἐπεί = toen/nadat). Het onderwerp van de hoofdzin is „ὁ στρατηγός” (nominativus).

3. 03Zinsdelen en constructie invullen

   „τοῖς στρατιώταις” (dativus) is meewerkend voorwerp bij „ἐκέλευσε” (bevelen + dativus). „φεύγειν” is een infinitivus die van „bevelen” afhangt: „te vluchten”.

Resultaat: „Toen de veldheer dit had gehoord, beval hij de soldaten te vluchten.” Door eerst de twee persoonsvormen te vinden, de bijzin af te bakenen en dan de dativus en de infinitivus in te vullen, valt de hele zin ordelijk op zijn plaats.

Je kent de vorm „ᾔσθετο” niet. Bepaal de grondvorm, het lemma en de betekenis.

1. 01De vorm analyseren

   „ᾔσθετο” heeft een augment (ᾐ-) en de uitgang -το (3e persoon enkelvoud medium, verleden): een aoristus. De stam is αἰσθ-.

2. 02Het praesens reconstrueren

   De aoristus ᾐσθόμην hoort bij het praesens „αἰσθάνομαι” (bemerken, waarnemen), een deponens (mediale vorm, actieve betekenis).

3. 03Het lemma opzoeken

   Je zoekt onder „αἰσθάνομαι”, niet onder „ᾔσθετο”. Het lemma vermeldt de betekenis „bemerken, gewaarworden” en de constructie (vaak met genitivus of met een AcP).

Resultaat: „ᾔσθετο” is de aoristus van „αἰσθάνομαι” (bemerken): „hij/zij bemerkte”. Zonder de aoristusstam αἰσθ- te herkennen, zou je het woord in het woordenboek niet terugvinden.

Herschrijf de klad „deze dingen gezegd hebbende, de redenaar, opdat hij overtuige, zweeg” tot correct Nederlands.

1. 01De constructies benoemen

   „gezegd hebbende” is een participium coniunctum (aoristus) bij „de redenaar”; „opdat hij overtuige” is een doelzin (coniunctivus).

2. 02Bijzinnen maken

   Het participium coniunctum wordt een temporele bijzin: „Nadat de redenaar dit had gezegd”. De doelzin blijft „opdat hij zou overtuigen” of „om te overtuigen”.

3. 03Nederlandse zinsbouw toepassen

   Zet de delen in Nederlandse volgorde en verbind ze vloeiend: hoofdzin „zweeg de redenaar”, met de doelzin ervoor of erna.

Resultaat: „Nadat de redenaar dit had gezegd, zweeg hij om te overtuigen.” Het participium coniunctum is een bijzin geworden, de doelzin een beknopte „om te”-constructie, en de woordvolgorde is Nederlands — terwijl aspect en constructies bewaard blijven.