Samenvattingen · DuitsNL · HAVO

Gespreksvaardigheid: gesprekken voeren en spreken (domein C)

Gespreksvaardigheid (domein C) omvat twee dingen: gesprekken voeren (samen met een ander spreken en reageren) en spreken (alleen, bijvoorbeeld een presentatie of monoloog). Deze vaardigheid wordt in het schoolexamen getoetst, niet op het centraal examen. In dit onderwerp leer je nuttige redemittel, hoe je een presentatie opbouwt, hoe je je redt als een woord ontbreekt, en wanneer je „Sie” of „du” gebruikt.

3 Onderdelen~12 min leestijd3 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 2

T·0777 / 11

Examenprofiel

Een gesprek in het Duits voeren op ERK B1-niveau: vragen stellen, antwoorden, reageren en je mening geven.Een korte presentatie of monoloog in het Duits houden met een heldere opbouw en passende redemittel.Compensatiestrategieën inzetten en het juiste register (Sie/du, formeel/informeel) kiezen.

Operatoren:spreekreageervraagleg uitpresenteer

basisniveau

Voor het schoolexamen: voer een eenvoudig gesprek en houd een korte presentatie in begrijpelijk Duits, met passende vaste uitdrukkingen.

verhoogd niveau

Wie verder studeert of in een Duitstalige omgeving werkt, voert gesprekken en geeft presentaties op een hoger niveau; dezelfde bouwstenen blijven gelden.

Diepte

Tekst

Inhoud · 3 onderdelen

Gespreksvaardigheid: gesprekken voeren en spreken (domein C)

Gesprekken voeren#

Basisexamenblad-nl

Een gesprek voeren (ein Gespräch führen) is een wisselwerking: je luistert, reageert, stelt vragen en geeft antwoord. Anders dan bij een presentatie ben je niet alleen aan het woord, en juist die wisselwerking wordt getoetst. Het schoolexamen kan een rollenspel bevatten (bijvoorbeeld iets bestellen, de weg vragen, een afspraak maken) of een gesprek over een onderwerp. De kern is dat je het gesprek gaande houdt: je reageert op wat de ander zegt en brengt het verder, in plaats van enkel korte antwoorden te geven.

Het geheim van vlot spreken is een voorraad vaste uitdrukkingen, redemittel genoemd: kant-en-klare formuleringen die je in elk gesprek kunt inzetten zodat je niet bij elke zin opnieuw hoeft na te denken. Voor het beginnen van een gesprek: „Entschuldigung, darf ich Sie etwas fragen?” Voor je mening: „Ich finde, dass …” of „Meiner Meinung nach …”. Voor instemmen: „Da stimme ich zu” of „Genau”. Voor twijfel of oneens zijn: „Das sehe ich anders.” De tabel hieronder (Afb. 1) verzamelt een aantal nuttige redemittel per gespreksfunctie.

Redemittel per gespreksfunctie

Afb. 1Afb. 1 — Kant-en-klare uitdrukkingen voor openen, mening geven, in- en tegenstemmen en afsluiten.

Een gesprek heeft een natuurlijke loop: openen, het onderwerp behandelen, en afsluiten. Bij het openen begroet je en stel je je vraag of doel; in de kern wissel je informatie en meningen uit; bij het afsluiten rond je af en neem je afscheid („Vielen Dank, auf Wiedersehen”). Beheers de openings- en slotformules, want een gesprek dat goed begint en netjes eindigt, oogt meteen verzorgder. Een rollenspel op het schoolexamen volgt vaak precies deze drie fasen.

Reageren is de motor van een gesprek. Wie alleen ja en nee zegt, laat het gesprek stilvallen; wie doorvraagt en uitbreidt, houdt het levend. Reageer daarom met een korte instemming of tegenwerping én een vervolg: niet alleen „Ja”, maar „Ja, das finde ich auch, weil …”. Stel ook zelf vragen terug („Und du, was meinst du?”), zodat de bal heen en weer gaat. Een examinator beoordeelt niet alleen of je correct Duits spreekt, maar ook of je een gesprek kunt onderhouden.

Wees niet bang voor fouten: in een gesprek telt vooral of je begrijpelijk overkomt en het gesprek gaande houdt, niet of elke naamval klopt. Een kleine grammaticafout die de boodschap niet vertroebelt, is minder erg dan stilvallen of in het Nederlands overschakelen. Spreek dus door, gebruik je redemittel, en herstel jezelf rustig als je merkt dat je iets fout zei. Vloeiendheid en communicatie wegen in een gesprek zwaar.

Uitgewerkt voorbeeld

Een gesprek levend houden met een reactie en een vervolgvraag

Je gesprekspartner zegt: „Ich finde Fußball langweilig.” Hoe reageer je zo dat het gesprek doorgaat, in plaats van het te laten stilvallen?

Stap 1 — Geef een reactie (eens of oneens)
Je geeft eerst je eigen positie met een redemittel: „Das sehe ich anders” (dat zie ik anders) of „Da stimme ich zu” (daar ben ik het mee eens).
Stap 2 — Onderbouw kort
Voeg een korte reden toe met „weil”: „Das sehe ich anders, weil Fußball sehr spannend sein kann.” Zo geef je inhoud in plaats van alleen een mening.
Stap 3 — Speel de bal terug
Stel een vervolgvraag zodat de ander weer aan zet is: „Welchen Sport magst du denn?” Het gesprek loopt nu door.

Resultaat: Een goede reactie is: „Das sehe ich anders, weil Fußball sehr spannend sein kann. Welchen Sport magst du denn?” Je geeft je mening, onderbouwt die kort en speelt de bal terug — zo houd je het gesprek levend.

Veelgemaakte fouten

Alleen met „ja” of „nein” antwoorden, waardoor het gesprek stilvalt; reageer met een instemming of tegenwerping én een vervolg.
Bij een onbekend woord meteen in het Nederlands overschakelen; blijf in het Duits en omschrijf wat je bedoelt (zie de sectie over compensatiestrategieën).

Actieve herhaling

Oefen een rollenspel waarin je in een Duits café iets bestelt: open het gesprek beleefd, bestel, vraag de prijs, en sluit netjes af. Gebruik minstens drie redemittel uit de tabel.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Duits (HAVO) (CvTE / Examenblad)

Spreken en presenteren#

Standaardexamenblad-nl

Bij spreken (Sprechen) ben je alleen aan het woord: je houdt een korte presentatie (Referat of Vortrag), vertelt over een onderwerp of geeft een monoloog. Anders dan bij een gesprek bepaal je hier zelf de inhoud en de opbouw, en juist die opbouw maakt het verschil tussen een rommelig en een helder verhaal. Een goede presentatie heeft, net als een goede tekst, drie delen: een inleiding (Einleitung), een kern (Hauptteil) en een slot (Schluss). Het schema hieronder (Afb. 2) toont die opbouw.

De opbouw van een presentatie

Afb. 2Afb. 2 — Een presentatie heeft drie delen: aankondigen, uitwerken, samenvatten.

In de inleiding vertel je waar je presentatie over gaat en hoe je hem hebt opgebouwd: „Ich möchte heute über … sprechen. Zuerst …, dann …, und zum Schluss …”. Zo weet je publiek meteen wat het kan verwachten. Een heldere aankondiging van de structuur maakt je verhaal makkelijker te volgen — voor de luisteraar én voor jezelf, want het is meteen je eigen routekaart door de presentatie.

In de kern werk je je onderwerp uit, het liefst in een paar duidelijke stappen of punten. Verbind die punten met signaalwoorden zodat je verhaal samenhangt: „erstens … zweitens …” (ten eerste … ten tweede …), „außerdem” (bovendien), „zum Beispiel” (bijvoorbeeld), „aber” (maar). Diezelfde signaalwoorden die je bij het lezen leert herkennen, gebruik je hier zelf om je betoog te structureren. Eén gedachte per stap houdt het overzichtelijk.

In het slot vat je samen en rond je af: „Zusammenfassend kann man sagen, dass …” (samenvattend kun je zeggen dat …), gevolgd door je conclusie of mening. Sluit af met een nette slotzin en bedank eventueel je publiek („Vielen Dank für Ihre Aufmerksamkeit”). Een duidelijk slot zorgt dat je presentatie afgerond aanvoelt in plaats van zomaar op te houden.

Oefen je presentatie hardop, want spreken is iets anders dan opschrijven. Werk met korte steekwoorden op een kaartje in plaats van een volledige tekst voor te lezen: dan klink je natuurlijker en houd je contact met je publiek. Let op een rustig tempo, duidelijke uitspraak en de juiste klemtoon. Beter een eenvoudige zin die je goed uitspreekt dan een ingewikkelde zin waarin je vastloopt — helderheid wint van moeilijkdoenerij.

Uitgewerkt voorbeeld

Een inleiding voor een presentatie opbouwen

Je houdt een presentatie over duurzaam reizen (nachhaltiges Reisen). Formuleer een inleiding die het onderwerp en de opbouw aankondigt.

Stap 1 — Kondig het onderwerp aan
Begin met een vaste openingsformule: „Ich möchte heute über nachhaltiges Reisen sprechen.”
Stap 2 — Kondig de structuur aan
Vertel in welke stappen je verhaal verloopt, met signaalwoorden: „Zuerst erkläre ich, was das bedeutet, dann nenne ich drei Beispiele, und zum Schluss gebe ich meine Meinung.”
Stap 3 — Maak de overgang naar de kern
Sluit de inleiding af met een brug naar het eerste punt: „Beginnen wir mit der Frage, was nachhaltiges Reisen überhaupt ist.”

Resultaat: Een sterke inleiding luidt: „Ich möchte heute über nachhaltiges Reisen sprechen. Zuerst erkläre ich, was das bedeutet, dann nenne ich drei Beispiele, und zum Schluss gebe ich meine Meinung.” Onderwerp én opbouw zijn meteen duidelijk.

Veelgemaakte fouten

Een volledige tekst voorlezen in plaats van met steekwoorden te spreken; dat klinkt onnatuurlijk en je verliest contact met je publiek.
Geen duidelijke structuur aankondigen, waardoor het publiek (en jijzelf) de draad kwijtraakt.

Actieve herhaling

Bereid een presentatie van twee minuten voor over je hobby in het Duits: schrijf een inleiding die de opbouw aankondigt, twee kernpunten met signaalwoorden en een samenvattend slot. Houd hem hardop met steekwoorden.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Duits (HAVO) (CvTE / Examenblad)

Compensatiestrategieën en register (Sie of du)#

Standaardexamenblad-nl

Niemand kent elk woord, ook niet in een vreemde taal — en juist daarom zijn compensatiestrategieën zo waardevol. Dat zijn manieren om een gat in je woordenschat te overbruggen zonder stil te vallen of in het Nederlands te schieten. De belangrijkste is omschrijven (umschreiben): ken je het woord „Schraubenzieher” (schroevendraaier) niet, dan zeg je „das Werkzeug, mit dem man Schrauben dreht” (het gereedschap waarmee je schroeven draait). Je publiek begrijpt je dan nog steeds — en in een gesprek telt vooral dát je begrepen wordt.

Andere nuttige compensatiestrategieën zijn: een algemener woord gebruiken („das Ding”, „die Sache” als je het precieze woord niet weet), een voorbeeld of tegenstelling geven („nicht teuer, sondern billig”), of om hulp vragen in het Duits zelf („Wie sagt man … auf Deutsch?”, „Können Sie das wiederholen?”). Zo blijf je in de taal en houd je het gesprek gaande. Vulwoorden en denkpauzes als „also …”, „na ja …” of „moment mal” geven je bovendien even tijd om na te denken zonder dat het gesprek stokt.

Een aparte, belangrijke keuze in het Duits is het register: spreek je iemand met „Sie” (u) of met „du” (jij) aan? „Sie” is de beleefde, afstandelijke vorm: tegen onbekenden, oudere mensen, in winkels, bij officiële gelegenheden en op het werk. „Du” is de vertrouwelijke vorm: tegen vrienden, familie, kinderen, klasgenoten en meestal onder jongeren. Wie de verkeerde vorm kiest, kan onbeleefd (te familiair) of juist stijf overkomen. De tabel hieronder (Afb. 3) zet het verschil overzichtelijk neer.

Sie of du? Het register kiezen

Afb. 3Afb. 3 — „Sie” is beleefd en afstandelijk, „du” vertrouwelijk; de keuze stuurt het werkwoord en het bezittelijk voornaamwoord.

De keuze tussen „Sie” en „du” werkt door in de hele zin, want het stuurt de werkwoordsvorm en de bezittelijke voornaamwoorden. Bij „Sie” gebruik je de Sie-vorm van het werkwoord en „Ihr” als bezittelijk voornaamwoord: „Können Sie mir helfen? Ist das Ihr Auto?” Bij „du” gebruik je de du-vorm en „dein”: „Kannst du mir helfen? Ist das dein Auto?” Kies je register dus aan het begin van een gesprek bewust, en houd het consequent vol — wisselen tussen „Sie” en „du” binnen één gesprek valt meteen op.

In een examenrollenspel of presentatie maakt het juiste register je Duits meteen passend. Een gesprek in een winkel of met een onbekende volwassene vraagt om „Sie”; een gesprek met een leeftijdgenoot om „du”. Als vuistregel: ken je iemand niet of is hij duidelijk ouder of in een formele rol, kies dan „Sie”; pas wanneer iemand je het „du” aanbiedt of het duidelijk om een leeftijdgenoot gaat, stap je over op „du”. Beter beleefd te veel dan onbeleefd te weinig.

Uitgewerkt voorbeeld

Een onbekend woord omschrijven

Je wilt in een Duitse winkel om een paraplu vragen, maar je weet het woord „Regenschirm” niet. Hoe maak je je toch duidelijk?

Stap 1 — Blijf in het Duits en omschrijf
In plaats van stil te vallen, omschrijf je het voorwerp met woorden die je wél kent: waarvoor gebruik je het, hoe ziet het eruit?
Stap 2 — Gebruik een functie-omschrijving
„Ich suche etwas, das man bei Regen benutzt, damit man nicht nass wird” (ik zoek iets dat je bij regen gebruikt zodat je niet nat wordt).
Stap 3 — Vraag eventueel het woord
Je kunt afsluiten met een hulpvraag in het Duits: „Wie sagt man das auf Deutsch?” — vaak vult de verkoper „einen Regenschirm” voor je aan.

Resultaat: Door te omschrijven — „etwas, das man bei Regen benutzt, damit man nicht nass wird” — en eventueel naar het woord te vragen, maak je je duidelijk zonder het woord „Regenschirm” te kennen. Je blijft in het Duits en houdt het gesprek gaande.

Veelgemaakte fouten

Bij een onbekend woord stilvallen of naar het Nederlands overstappen; omschrijf het woord of gebruik een algemener begrip.
„Sie” en „du” door elkaar gebruiken of de verkeerde kiezen; tegen een onbekende volwassene hoort „Sie”, tegen een vriend „du”.

Actieve herhaling

Omschrijf in het Duits de woorden „Regenschirm” (paraplu) en „Kühlschrank” (koelkast) zonder ze te noemen. Kies daarna voor drie situaties (winkelbediende, klasgenoot, oma van een vriend) of je „Sie” of „du” gebruikt en motiveer.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Duits (HAVO) (CvTE / Examenblad)

Referenties en bronnen

Bronnen

CvTE / Examenblad

Examenprogramma Duits (HAVO)

Gespreksvaardigheid: gesprekken voeren en spreken (domein C)

3 Onderdelen~12 min leestijd3 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 2

Gespreksvaardigheid: gesprekken voeren en spreken (domein C)

Kernpunten

Een gesprek levend houden met een reactie en een vervolgvraag

Kernpunten

Een inleiding voor een presentatie opbouwen

Kernpunten

Een onbekend woord omschrijven

Bronnen

Gespreksvaardigheid: gesprekken voeren en spreken (domein C)

Kernpunten

Een gesprek levend houden met een reactie en een vervolgvraag

Kernpunten

Een inleiding voor een presentatie opbouwen

Kernpunten

Een onbekend woord omschrijven

Bronnen