Loading
Domein E gaat over de plek van bewegen en sport in het leven van het individu en in de samenleving. Je oriënteert je op je eigen deelnamemotieven en de sportstromen, je onderzoekt de betekenislagen van sport (gezondheid, sociaal, cultureel, economisch), je analyseert fair play (formeel en informeel), en je bespreekt actuele thema's zoals inclusie, media, commercialisering en sportbeleid.
4 Onderdelen~15 min leestijd4 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 2 · Verdieping 1
basisniveau
In LO oriënteer je je op je eigen sportvoorkeuren en reflecteer je op de waarde van bewegen voor jezelf.
verhoogd niveau
Binnen BSM analyseer je maatschappelijke sportvraagstukken en onderbouw je een standpunt met argumenten.
Leesdiepte: Verdieping
Tekstgrootte: Standaard
De sportstromen
Analyseer hardlopen: laat zien dat het in verschillende sportstromen kan voorkomen, en benoem per geval het motief.
Een hardloper die traint voor een wedstrijd en een persoonlijk record najaagt, sport vanuit het prestatiemotief (competitie en winnen).
Iemand die drie keer per week een rondje rent voor de conditie, sport vanuit het gezondheidsmotief (fit blijven).
Een trailrunner die de bergen in gaat voor het avontuur en de natuur, sport vanuit het belevingsmotief (spanning en beleving).
Resultaat: Hardlopen kan tegelijk prestatie-, gezondheids- én belevingssport zijn; de stroom wordt niet bepaald door de sport zelf maar door het motief van de beoefenaar.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Benoem je eigen belangrijkste deelnamemotief en bepaal in welke sportstroom je vooral valt. Analyseer daarna een bekende sporter of sportvorm en bepaal de stroom en het motief.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma lichamelijke opvoeding havo/vwo — domein E (Bewegen en samenleving) (College voor Toetsen en Examens (CvTE))
De betekenislagen van sport
Analyseer een lokale voetbalvereniging vanuit de vier betekenislagen en benoem een spanning.
De club laat leden bewegen (gezondheid) en brengt mensen uit de buurt samen; vrijwilligers, teamgenoten en supporters vormen een sociaal netwerk.
De club is onderdeel van de lokale identiteit (cultureel) en zorgt voor werk en omzet (kantine, sponsors — economisch).
Een spanning: als de club sterk inzet op de prestaties van het eerste elftal (economisch/prestatie), kan dat ten koste gaan van de breedtesport en het sociale karakter voor gewone leden.
Resultaat: De vereniging heeft tegelijk gezondheids-, sociale, culturele en economische betekenis; een typische spanning is die tussen prestatie/geld en het sociale, toegankelijke karakter van de breedtesport.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Kies een groot sportevenement en analyseer het vanuit de vier betekenislagen (gezondheid, sociaal, cultureel, economisch). Benoem minstens één spanning tussen twee lagen.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma lichamelijke opvoeding havo/vwo — maatschappelijke betekenis van sport (College voor Toetsen en Examens (CvTE))
Formele versus informele fair play
Een team dat voorstaat, houdt de bal in de laatste minuten voortdurend in de eigen achterhoede rond om tijd te rekken, volledig binnen de regels. Beoordeel dit met formele en informele fair play.
De bal rondspelen in eigen helft is niet tegen de regels; formeel is er niets mis.
Puur tijdrekken zonder nog te willen spelen kan als onsportief worden ervaren: het gaat tegen de geest van het spel (spelen om te winnen, niet om de klok).
Het is een grensgeval: tactisch de tijd beheersen hoort bij het spel, maar overdreven tijdrekken dat het spel doodmaakt, botst met de informele fair play.
Resultaat: Tijdrekken binnen de regels is formeel toegestaan, maar kan informeel onsportief zijn; dit soort grensgevallen laat zien waarom fair play meer is dan alleen de regels naleven.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Beschrijf een situatie waarin iemand zich formeel aan de regels houdt maar informeel onsportief handelt, en een situatie waarin iemand informeel heel sportief handelt zonder dat een regel dat voorschrijft.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma lichamelijke opvoeding havo/vwo — fair play en sportiviteit (College voor Toetsen en Examens (CvTE))
Media en commercialisering: een keten
Weeg de voor- en nadelen van de sterke commercialisering van het topvoetbal af en kom tot een onderbouwd standpunt.
Commercialisering brengt geld dat de kwaliteit verhoogt (betere spelers, stadions, uitzendingen), maakt de sport wereldwijd zichtbaar en inspireert veel mensen om te gaan sporten.
Het geld maakt de sport afhankelijk van sponsors en media (aangepaste regels/speeltijden), vergroot de ongelijkheid tussen rijke en arme clubs, en verhoogt de prestatiedruk met integriteitsrisico's.
Een onderbouwd standpunt erkent beide kanten: commercialisering is niet per se slecht, maar vraagt om grenzen en regels (bijvoorbeeld financiële eerlijkheid en bescherming van de sportieve waarden) om de nadelen te beperken.
Resultaat: Een goede afweging benoemt zowel de voordelen (geld, kwaliteit, zichtbaarheid) als de nadelen (afhankelijkheid, ongelijkheid, druk) en concludeert onderbouwd — bijvoorbeeld dat commercialisering aanvaardbaar is mits ingekaderd door regels die de sportieve waarden beschermen.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Kies één actueel thema (inclusie, commercialisering of sportbeleid) en schrijf een korte, onderbouwde afweging met minstens één argument vóór en één tegen, en een eigen conclusie.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma lichamelijke opvoeding havo/vwo — actuele thema's rond sport en samenleving (College voor Toetsen en Examens (CvTE))
Referenties en bronnen
College voor Toetsen en Examens (CvTE)