Syntaxis en zinsleer: naamvallen, participia en constructies

Ontleed „οἱ πολῖται τῷ στρατηγῷ δῶρα τῆς νίκης ἔδοσαν” (De burgers gaven de veldheer geschenken voor/van de overwinning) en benoem de functie van elke naamval.

1. 01De persoonsvorm zoeken

   „ἔδοσαν” (aoristus van δίδωμι, „zij gaven”) is de persoonsvorm. „Geven” verwacht drie rollen: een onderwerp, een lijdend voorwerp en een meewerkend voorwerp.

2. 02De rollen invullen

   „οἱ πολῖται” (nominativus) is het onderwerp. „δῶρα” (accusativus, onzijdig meervoud) is het lijdend voorwerp. „τῷ στρατηγῷ” (dativus) is het meewerkend voorwerp.

3. 03De resterende genitivus duiden

   „τῆς νίκης” (genitivus) hoort bij „δῶρα”: de geschenken „van/voor de overwinning” — een bepaling bij het naamwoord, geen aanvulling van het werkwoord.

Resultaat: Onderwerp „οἱ πολῖται” (nom.), lijdend voorwerp „δῶρα” (acc.), meewerkend voorwerp „τῷ στρατηγῷ” (dat.), bijvoeglijke genitivus „τῆς νίκης” bij „δῶρα”. Door eerst de persoonsvorm te lezen wijs je elke naamval zijn rol toe.

Ontleed „ταῦτα ἀκούσας ὁ βασιλεὺς ὠργίσθη” (Toen de koning dit had gehoord, werd hij boos) en verklaar de vertaling van het participium.

1. 01Het participium vinden

   „ἀκούσας” is een aoristus-participium actief, nominativus enkelvoud mannelijk, van „ἀκούω” (horen). Het heeft geen eigen onderwerp — dus geen persoonsvorm.

2. 02De congruentie bepalen

   „ἀκούσας” congrueert met het onderwerp „ὁ βασιλεύς” (nominativus enkelvoud mannelijk). Het is dus een participium coniunctum bij de koning.

3. 03Het aspect en de nuance kiezen

   Als aoristus-participium beschrijft het iets dat vóór de hoofdhandeling gebeurde: „nadat/toen hij had gehoord”. „ταῦτα” is het lijdend voorwerp bij het participium. De persoonsvorm van de zin is „ὠργίσθη” (hij werd boos).

Resultaat: „ἀκούσας” is een participium coniunctum bij „ὁ βασιλεύς”, los te vertalen als de temporele bijzin „toen/nadat de koning dit had gehoord”. Het aoristus-aspect rechtvaardigt de voortijdigheid („nadat”); „ὠργίσθη” blijft de hoofdpersoonsvorm.

Bepaal de constructie in „τοῦ ἡγεμόνος κελεύοντος οἱ στρατιῶται ἐπορεύοντο” (Toen de aanvoerder het bevel gaf, trokken de soldaten op) en vertaal.

1. 01De twee genitiven signaleren

   „τοῦ ἡγεμόνος” (naamwoord, genitivus) en „κελεύοντος” (praesens-participium, genitivus) staan samen in de genitivus — een aanwijzing voor een genitivus absolutus.

2. 02De congruentietest doen

   Heeft „ὁ ἡγεμών” elders in de zin een functie? Nee: het onderwerp van de hoofdzin is „οἱ στρατιῶται”. De aanvoerder speelt in de hoofdzin geen rol. Dus: genitivus absolutus, niet participium coniunctum.

3. 03Aspect en vertaling

   Het praesens-participium „κελεύοντος” geeft gelijktijdigheid: „terwijl/toen de aanvoerder bevel gaf”. De hoofdzin is „οἱ στρατιῶται ἐπορεύοντο” (de soldaten trokken op).

Resultaat: Het is een genitivus absolutus: „τοῦ ἡγεμόνος κελεύοντος” = „toen/terwijl de aanvoerder bevel gaf”. De congruentietest (de aanvoerder heeft in de hoofdzin geen rol) sluit het participium coniunctum uit; het praesens-aspect geeft gelijktijdigheid.

Analyseer de wijzen en partikels in „ταῦτα ἂν ἐποίησα, εἰ ἐδυνάμην” (Ik zou dit gedaan hebben, als ik het gekund had) en verklaar de vertaling.

1. 01Het partikel ἄν lezen

   In de hoofdzin staat „ἄν” bij „ἐποίησα” (aoristus indicatief, een verleden tijd). ἄν + indicatief van een verleden tijd markeert de irrealis: iets wat níet werkelijk gebeurd is.

2. 02De voorwaardelijke bijzin duiden

   „εἰ ἐδυνάμην” is de bijzin (εἰ = als) met een indicatief van een verleden tijd (imperfectum). De combinatie εἰ + verleden tijd in de bijzin, ἄν + verleden tijd in de hoofdzin, is de irrealis.

3. 03De vertaling kiezen

   De irrealis vertaal je met „zou … hebben” in de hoofdzin en „als … had” in de bijzin: onwerkelijk in het verleden.

Resultaat: Het is een irrealis van het verleden: „ik zou dit gedaan hebben (ἄν + aoristus), als ik het gekund had (εἰ + imperfectum)”. Het partikel ἄν is het signaal dat de vertaling een onwerkelijke „zou”-vorm vraagt.