Samenvattingen · DuitsNL · VWO

Gatenteksten: samenhang en cohesie

Bij een gatentekst (Lückentext) toetst het centraal examen of je de samenhang van een Duitse tekst doorziet: je vult een ontbrekend woord of tekstdeel in dat de cohesie herstelt. De sleutel zijn de verbindingswoorden (Konnektoren), die een logische relatie uitdrukken, en de verwijswoorden (Verweiswörter), die terugslaan op iets eerder genoemds. Dit onderwerp leert je die relaties te bepalen en een gat stap voor stap in te vullen; het is CE-leesvaardigheidsstof (domein A).

4 Onderdelen~20 min leestijd4 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 2 · Verdieping 1

T·0444 / 15

Examenprofiel

Een gatentekst (Lückentext) invullen op grond van de betekenis en de logische relatie tussen de zinnen (domein A, Leesvaardigheid)Verbindingswoorden (Konnektoren) kiezen die de juiste relatie uitdrukken: tegenstelling, oorzaak/gevolg, opsomming, tijd en voorwaardeVerwijswoorden (der/die/das, dies, es, persoonlijke en betrekkelijke voornaamwoorden) laten congrueren met hun antecedent in geslacht, getal en naamvalEen gat stapsgewijs invullen: de omringende zinnen lezen, de relatie of verwijzing bepalen, het passende woord kiezen en teruglezen ter controle

Operatoren:vul inkieswelk woord pastbepaal de relatieleg uit

basisniveau

Leer bij elk gat de zin ervoor én erna te lezen en de logische relatie te benoemen; dan volgt het juiste verbindings- of verwijswoord bijna vanzelf.

verhoogd niveau

Wie verder reikt, kiest ook onder tijdsdruk feilloos tussen fijne alternatieven (obwohl/trotzdem, weil/denn) op grond van relatie én zinsbouw, en laat verwijswoorden foutloos congrueren met hun antecedent.

Diepte

Tekst

Inhoud · 4 onderdelen

Gatenteksten: samenhang en cohesie

Wat is een gatentekst: samenhang testen#

Basisexamenblad-nl-duits-vwo-domein-A

Een gatentekst — in het Duits een Lückentext — is een tekst waaruit op enkele plaatsen een woord of een kort tekstdeel is weggelaten; jouw taak is telkens het element te kiezen dat op die plek hoort. In het centraal examen Duits verschijnt deze opgave als de invoeg- of gatvraag: soms als meerkeuzevraag met vier opties, soms als een genummerd invoegvak waarin je uit een lijst het juiste woord kiest. Wat de vraag toetst, is niet je kennis van losse woorden, maar je greep op de samenhang van de tekst: zie je hoe de zinnen met elkaar verbonden zijn? Daarom is de gatvraag een echte leesvaardigheidsopgave (domein A) en geen woordenschat- of grammaticatoets op zich. Het goede antwoord is bovendien altijd uit de context af te leiden — je hoeft niets te weten wat niet in de tekst staat. Wie leert de omgeving van het gat te lezen, heeft deze vraagvorm grotendeels in de vingers.

Achter de gatvraag zit een onderscheid dat de tekstwetenschap maakt tussen cohesie en coherentie. Cohesie is de zichtbare, talige samenhang: de verbindingswoorden, de verwijswoorden, de lidwoorden en de woordherhalingen die de zinnen aan elkaar naaien. Coherentie is de onderliggende samenhang in betekenis — de rode draad die maakt dat een tekst als geheel klopt. Een gatentekst haalt op een sleutelplek een stukje cohesie weg; jij moet het terugleggen zodat de coherentie behouden blijft. Het weggelaten element is dus bijna nooit willekeurig: het is juist het scharnier waarop de samenhang draait, zoals een verbindingswoord tussen twee gedachten of een voornaamwoord dat naar iets eerder genoemds verwijst. Zie je welke samenhang op die plek nodig is, dan weet je meteen welk type woord het gat vraagt.

De belangrijkste gewoonte bij een gatentekst is dan ook: lees nooit alleen de zin met het gat, maar altijd óók de zin ervoor en de zin erna. Het gat is een scharnier tussen wat voorafgaat en wat volgt, en pas uit die twee kanten samen blijkt welke relatie het ontbrekende woord moet uitdrukken. Staat er een tegenstelling tussen de twee zinnen, dan hoort er een tegenstellend woord („aber”, „trotzdem”); vloeit de tweede zin voort uit de eerste, dan een gevolgwoord („deshalb”, „daher”). Wie alleen naar het gat en het dichtstbijzijnde woord kijkt, mist die relatie en kiest op gevoel. De omringende zinnen bevatten met andere woorden het bewijs voor het juiste antwoord — precies zoals bij elke andere examenvraag, waar je je keuze uit de tekst moet kunnen verantwoorden.

In de praktijk kom je bij een gatentekst twee families van invulwoorden tegen, en het loont ze uit elkaar te houden. De eerste zijn de verbindingswoorden (Konnektoren): woorden die de logische relatie tussen zinsdelen of zinnen aangeven — tegenstelling, oorzaak, gevolg, opsomming, tijd of voorwaarde. De tweede zijn de verwijswoorden (Verweiswörter): woorden die terugslaan (of vooruitwijzen) naar iets in de tekst, zoals de aanwijzende, persoonlijke en betrekkelijke voornaamwoorden. De volgende twee secties behandelen elk één familie; de laatste sectie vat de stapsgewijze aanpak samen. Let bij meerkeuzevragen bovendien op de afleiders: die zijn vaak van het juiste woordtype maar drukken de verkeerde relatie uit, of ze passen wél qua betekenis maar niet in de zinsbouw. Wie beide families en hun valkuilen kent, kiest niet langer op gevoel maar op grond.

Uitgewerkt voorbeeld

Bepalen wat een gat toetst

In de passage „Der Plan war gut durchdacht. ___ scheiterte er an den Kosten.” moet je het beginwoord van de tweede zin kiezen uit: (a) „Deshalb”, (b) „Trotzdem”, (c) „Außerdem”. Bepaal welke relatie het gat toetst en kies.

De twee zinnen naast elkaar leggen
Zin 1: het plan was goed doordacht. Zin 2: het mislukte op de kosten. Een goed plan dat tóch mislukt — dat is een tegenstelling, geen gevolg en geen toevoeging.
De relatie koppelen aan een woordtype
Een tegenstelling vraagt een tegenstellend woord. „Deshalb” (daarom) drukt een gevolg uit, „Außerdem” (bovendien) een opsomming; alleen „Trotzdem” (toch, desondanks) geeft de tegenstelling weer.
Teruglezen ter controle
„Der Plan war gut durchdacht. Trotzdem scheiterte er an den Kosten.” — de zin loopt en klopt: ondanks het goede plan liep het mis.

Resultaat: Het gat toetst de relatie tegenstelling; het juiste antwoord is (b) „Trotzdem”. „Deshalb” en „Außerdem” zijn afleiders van het verkeerde relatietype — ze passen qua betekenis niet tussen de twee zinnen.

Veelgemaakte fouten

Alleen de zin met het gat lezen en de vorige of volgende zin overslaan, waardoor je de relatie mist die het antwoord bepaalt.
Een gat als woordenschatvraag opvatten en het „mooiste” of moeilijkste woord kiezen, in plaats van het woord dat de juiste samenhang uitdrukt.

Actieve herhaling

Oefenopgave: neem een korte Duitse tekst en dek zelf op drie plekken een verbindings- of verwijswoord af. Laat een medeleerling de gaten invullen en telkens verantwoorden welke zin (ervoor of erna) en welke relatie hem op het spoor bracht. Bespreek waar een verkeerd gekozen woord de samenhang zou breken.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Duits VWO — domein A Leesvaardigheid (CvTE / Examenblad)

Verbindingswoorden (Konnektoren) en de relaties die ze uitdrukken#

Standaardexamenblad-nl-duits-vwo-domein-A

Verbindingswoorden — in het Duits Konnektoren — geven de logische relatie aan tussen twee zinsdelen of tussen twee zinnen, en ze vormen de meest voorkomende gatsoort. Afb. 1 zet de vijf relaties op een rij die je voor het examen paraat moet hebben, telkens met de Duitse woorden die haar uitdrukken: de tegenstelling („aber”, „jedoch”, „trotzdem”, „obwohl”), de oorzaak en het gevolg („weil”, „denn”, „deshalb”, „daher”), de opsomming („außerdem”, „zudem”), de tijd („danach”, „während”, „bevor”) en de voorwaarde („wenn”, „falls”). Elke relatie beantwoordt een andere vraag: druk ik een tegenstelling uit, een reden, een gevolg, een toevoeging, een tijdsverhouding of een voorwaarde? Wie eerst de relatie bepaalt en dan pas naar de woorden kijkt, kiest gericht in plaats van op gevoel. De boom in Afb. 1 is daarom je kompas bij elke Konnektoren-gatvraag.

Afb. 1 — Tekstrelaties en hun Duitse Konnektoren

Afb. 1De vijf tekstrelaties die een gatentekst toetst, elk met de Duitse Konnektoren die haar uitdrukken. De tegenstelling (benadrukt) kent de meeste woordsoorten en dus de meeste valkuilen.

De tegenstelling is de relatie met de meeste valkuilen, want het Duits drukt haar met verschillende woordsoorten uit, die elk hun eigen zinsbouw eisen. „Aber” (maar) is een nevenschikkend voegwoord: het verbindt twee gelijkwaardige zinnen zonder de woordvolgorde te veranderen — „Ich wollte kommen, aber ich hatte keine Zeit.” „Trotzdem” en „dennoch” (toch, desondanks) zijn bijwoorden: ze leiden een hoofdzin in en veroorzaken inversie, waarbij de persoonsvorm vóór het onderwerp komt — „Es regnete; trotzdem gingen wir spazieren.” En „obwohl” (hoewel) is een onderschikkend voegwoord: het opent een bijzin met de persoonsvorm helemaal achteraan — „Wir gingen spazieren, obwohl es regnete.” Dezelfde tegenstelling, drie constructies: bij een gat moet je niet alleen de betekenis, maar ook de zinsbouw laten kloppen.

Bij de relatie oorzaak–gevolg moet je twee dingen onderscheiden: wijst het woord naar de reden (waaróm?) of naar het gevolg (en dus?). De reden geven „weil” en „denn” (omdat, want): „weil” is onderschikkend en stuurt de persoonsvorm naar het eind van de bijzin („…, weil es regnete”), terwijl „denn” nevenschikkend is en de gewone volgorde houdt („…, denn es regnete”). Het gevolg geven de bijwoorden „deshalb”, „deswegen”, „daher” en „darum” (daarom, daardoor), die inversie veroorzaken: „Es regnete, deshalb blieben wir zu Hause.” Let goed op de richting: in „A, weil B” is B de oorzaak; in „A, deshalb B” is A de oorzaak en B het gevolg. Wie de pijl de verkeerde kant op leest, keert de hele redenering om — en dat is precies waarop een afleider aast.

De overige drie relaties zijn iets rechter toe, maar verdienen dezelfde aandacht voor de woordsoort. De opsomming voegt iets toe met „außerdem”, „zudem”, „ferner” of „darüber hinaus” (bovendien, daarnaast). De tijd ordent gebeurtenissen met „danach” (daarna), „während” (terwijl), „bevor” (voordat), „nachdem” (nadat) en „seitdem” (sinds). De voorwaarde stelt een als-dan-verband met „wenn” en „falls” (als, indien). Achter al deze woorden schuilt één beslissende ordening naar woordsoort, die je afleiders laat schrappen: onderschikkende voegwoorden („weil”, „obwohl”, „wenn”, „während”, „bevor”, „nachdem”) zetten de persoonsvorm achteraan; nevenschikkende voegwoorden („aber”, „denn”, „und”, „oder”) laten de volgorde ongemoeid; en verbindingsbijwoorden („trotzdem”, „deshalb”, „außerdem”, „danach”) staan vooraan in de hoofdzin en veroorzaken inversie. Past een optie qua betekenis maar niet qua zinsbouw, dan is het toch de verkeerde keuze — en juist dat maakt de gatvraag mede een toets van je grammaticaal inzicht.

Uitgewerkt voorbeeld

Kiezen tussen „obwohl” en „trotzdem”

Vul het juiste woord in en verantwoord je keuze: „___ das Wetter schlecht war, machten wir einen Ausflug.” — opties: (a) „Trotzdem”, (b) „Obwohl”, (c) „Deshalb”.

De relatie bepalen
„Het weer was slecht” tegenover „we maakten een uitstapje” — dat is een tegenstelling, geen gevolg. „Deshalb” (daarom, gevolg) valt daarmee af.
Naar de zinsbouw kijken
In de eerste zin staat de persoonsvorm „war” helemaal achteraan („…, das Wetter schlecht war”). Dat is de bouw van een bijzin, en die vraagt een onderschikkend voegwoord.
De juiste woordsoort kiezen
„Trotzdem” is een bijwoord en zou inversie in een hoofdzin eisen; „obwohl” is het onderschikkende voegwoord dat de bijzin met het werkwoord achteraan opent. Dus „obwohl”.

Resultaat: Het antwoord is (b) „Obwohl”: „Obwohl das Wetter schlecht war, machten wir einen Ausflug.” De relatie is een tegenstelling én de zinsbouw (werkwoord achteraan) eist een onderschikkend voegwoord — „trotzdem” en „deshalb” passen elk op één van beide punten niet.

Veelgemaakte fouten

„Obwohl” en „trotzdem” verwisselen. „Obwohl” opent een bijzin met het werkwoord achteraan; „trotzdem” is een bijwoord dat een hoofdzin met inversie inleidt — ze passen dus in verschillende zinsbouwen.
„Weil” en „denn” als inwisselbaar behandelen. Ze betekenen allebei „omdat/want”, maar „weil” stuurt de persoonsvorm naar het eind, terwijl „denn” de gewone volgorde (werkwoord op de tweede plaats) houdt.

Actieve herhaling

Oefenopgave: schrijf vijf zinsparen, één per relatie uit Afb. 1 (tegenstelling, oorzaak/gevolg, opsomming, tijd, voorwaarde). Laat in elk paar het verbindingswoord weg en noteer er drie invulopties bij, waarvan twee afleiders — één met de verkeerde relatie en één met de juiste betekenis maar de verkeerde zinsbouw. Wissel de opgaven uit en verantwoord elke keuze met de relatie én de woordvolgorde.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Duits VWO — domein A Leesvaardigheid (CvTE / Examenblad)

Verwijswoorden: waarnaar wijst het terug?#

Standaardexamenblad-nl-duits-vwo-domein-A

De tweede familie invulwoorden zijn de verwijswoorden (Verweiswörter): woorden die niet zelf iets nieuws noemen, maar terugslaan op iets dat al genoemd is (anaforisch) of vooruitwijzen naar wat nog komt (kataforisch). Daartoe horen de aanwijzende voornaamwoorden „der/die/das”, „dies(er/e/es)” en „jener”; de persoonlijke voornaamwoorden „er”, „sie”, „es” met hun verbogen vormen „ihn”, „ihm”, „ihr”; de betrekkelijke voornaamwoorden „der/die/das” (met „dessen” en „deren”); het woordje „es”; en de voornaamwoordelijke bijwoorden als „dabei”, „dadurch”, „damit” en „dafür”. Het woord waarnaar een verwijswoord terugslaat, heet het antecedent. De hele kunst is het antecedent te vinden en het verwijswoord daarmee te laten kloppen — precies wat een verwijs-gatvraag toetst.

Een verwijswoord moet congrueren met zijn antecedent in geslacht (Genus) en getal (Numerus). Dit is voor Nederlandstaligen het grootste struikelblok, want de Duitse geslachten wijken vaak af van de Nederlandse. Verwijs je naar „der Hund”, dan volgt „er” (mannelijk); naar „die Katze” volgt „sie” (vrouwelijk); en naar „das Buch” volgt „es” (onzijdig). Berucht is „das Mädchen”: grammaticaal onzijdig, dus je verwijst met „es”, ook al gaat het over een meisje — het grammaticale geslacht wint van het natuurlijke. Neem je klakkeloos het Nederlandse geslacht over, dan kies je bijvoorbeeld „sie” waar „es” hoort. Bepaal daarom eerst het lidwoord van het antecedent (der/die/das), want dat verraadt het geslacht dat het verwijswoord moet overnemen.

Een apart en veelgetoetst geval is het betrekkelijk voornaamwoord (Relativpronomen), dat een bijzin inleidt. Hier komen geslacht en getal weliswaar van het antecedent, maar de naamval bepaal je uit de functie die het voornaamwoord in de bíjzin heeft. Vergelijk „Der Mann, der dort steht” (der = onderwerp van de bijzin, dus Nominativ) met „Der Mann, den ich sehe” (den = lijdend voorwerp van „sehe”, dus Akkusativ) en „Der Mann, dem ich helfe” (dem = meewerkend voorwerp, dus Dativ). In alle drie is het antecedent hetzelfde mannelijke „der Mann”, maar het betrekkelijk voornaamwoord verandert met zijn rol in de bijzin. De genitiefvormen „dessen” (mannelijk/onzijdig) en „deren” (vrouwelijk/meervoud) drukken bezit uit: „die Frau, deren Auto kaputt ist”. Wie de naamval uit het antecedent afleidt in plaats van uit de bijzin, kiest bijna altijd fout.

Een verwijs-gat vul je in door drie vragen te stellen: wat is het antecedent, welk geslacht en getal heeft het, en welke naamval eist de rol in de eigen zin of bijzin? Let daarbij op enkele bijzonderheden. Voor zaken (geen personen) vervangt het Duits „voorzetsel + het/dat” door een voornaamwoordelijk bijwoord: „mit dem Fahrrad” wordt „damit”, „für das Projekt” wordt „dafür” — dus „Ich habe ein Fahrrad und fahre jeden Tag damit.” Het woordje „es” kan bovendien een leeg onderwerp zijn dat naar niets terugslaat, zoals in „Es regnet” of „Es gibt viele Gründe” — dan is er geen antecedent te zoeken. En bij het aanwijzende „dieser” (deze) tegenover „jener” (die) markeer je nabijheid tegenover afstand, of de laatstgenoemde tegenover de eerstgenoemde. Wie deze gevallen kent, laat zich niet verrassen door een verwijswoord dat op het eerste gezicht niet lijkt te kloppen.

Uitgewerkt voorbeeld

Een betrekkelijk voornaamwoord invullen

Vul het juiste betrekkelijk voornaamwoord in: „Der Film, ___ ich gestern gesehen habe, war spannend.” — opties: (a) „der”, (b) „den”, (c) „dem”.

Het antecedent en zijn geslacht/getal bepalen
Het antecedent is „der Film” — mannelijk, enkelvoud. Het verwijswoord moet dus mannelijk enkelvoud zijn.
De rol in de bijzin bepalen
In de bijzin „… ich gestern gesehen habe” is „ich” het onderwerp; het betrekkelijk voornaamwoord is het lijdend voorwerp van „gesehen habe” (wát heb ik gezien? de film). Lijdend voorwerp betekent Akkusativ.
De vorm kiezen
Mannelijk enkelvoud in de Akkusativ is „den”. „Der” (a) zou Nominativ zijn (onderwerp), „dem” (c) Dativ — beide passen niet bij de rol van lijdend voorwerp.

Resultaat: Het antwoord is (b) „den”: „Der Film, den ich gestern gesehen habe, war spannend.” Geslacht en getal (mannelijk enkelvoud) komen van „der Film”, maar de naamval (Akkusativ) komt van de rol als lijdend voorwerp in de bijzin.

Veelgemaakte fouten

Het Duitse geslacht overslaan en het Nederlandse nemen: naar „das Mädchen” verwijzen met „sie” in plaats van „es”, omdat het over een meisje gaat.
Bij het betrekkelijk voornaamwoord de naamval van het antecedent overnemen: „Der Film, der ich gesehen habe” in plaats van „Der Film, den ich gesehen habe” — „den” is Akkusativ door de rol als lijdend voorwerp in de bijzin.

Actieve herhaling

Oefenopgave: neem vijf Duitse zinnen met een antecedent en een verwijswoord (bijvoorbeeld met een betrekkelijke bijzin). Dek het verwijswoord af en vul het opnieuw in; noteer per gat het antecedent, het geslacht en getal daarvan, en de naamval die de rol in de zin eist. Controleer of het grammaticale en het natuurlijke geslacht botsen, zoals bij „das Mädchen”.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Duits VWO — domein A Leesvaardigheid (CvTE / Examenblad)

Een gat invullen: de stapsgewijze aanpak#

Verdiepingexamenblad-nl-duits-vwo-domein-A

Nu de twee families bekend zijn, brengt Afb. 2 de vaste werkwijze in beeld waarmee je élk gat aanpakt. Je begint niet bij de invulopties maar bij de tekst: lees eerst de zin vóór het gat, dan de zin ná het gat. Bepaal vervolgens de relatie of de verwijzing die op die plek nodig is — is het een tegenstelling, een gevolg, of een verwijzing naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord? Kies dan pas het woord dat die relatie of verwijzing uitdrukt, en lees ten slotte de hele zin terug ter controle. Deze volgorde — context vóór opties — is de kern van de aanpak: wie eerst de opties leest, laat zich leiden door wat er wordt aangeboden in plaats van door wat de tekst nodig heeft. De stappen van Afb. 2 keren in elke gatvraag terug.

Afb. 2 — De stapsgewijze aanpak van een gat

Afb. 2De vaste route bij een gat: lees de zin ervoor en erna, bepaal daaruit de relatie (de beslissende, benadrukte stap), kies het passende woord en lees de zin terug ter controle (de invulproef).

De eerste twee stappen — de zin ervoor en de zin erna lezen — leveren het bewijs. Een gat is een scharnier, en pas als je beide kanten kent, weet je welke draai het scharnier moet maken. Vraag jezelf af: hoe verhoudt wat na het gat komt zich tot wat ervoor stond? Volgt er een onverwachte wending (tegenstelling), een verklaring (oorzaak), een uitkomst (gevolg), nog een punt (opsomming), een volgend moment (tijd) of een als-dan-verband (voorwaarde)? Bij een verwijs-gat is de vraag in plaats daarvan: naar welk eerder genoemd woord slaat dit terug, en welk geslacht, getal en naamval horen daarbij? Deze relatie of verwijzing benoemen — liefst in één Nederlands woord — is de beslissende stap; al het andere volgt eruit.

Pas met de relatie in de hand kijk je naar de invulopties, en dan schrap je gericht. Bij een meerkeuzevraag zijn de afleiders zorgvuldig gekozen: meestal is er één optie van het juiste relatietype, terwijl de andere een andere relatie uitdrukken (een gevolgwoord waar een tegenstelling hoort) of dezelfde relatie maar in de verkeerde woordsoort, zodat de zinsbouw niet klopt. Sluit eerst de opties met de verkeerde relatie uit, en toets de overgeblevene op de zinsbouw: eist de zin een onderschikkend voegwoord (werkwoord achteraan) of een bijwoord (inversie)? Doe ten slotte altijd de invulproef: leg je gekozen woord terug in de volledige zin en lees die hardop. Loopt de zin grammaticaal én klopt de betekenis, dan is je keuze juist; hapert er iets, dan heb je óf de relatie óf de woordsoort verkeerd.

Tot slot een paar praktische punten voor het examen. Blijf niet te lang op één gat hangen: kun je de relatie niet meteen zien, ga dan door en kom terug — vaak verheldert de rest van de alinea de zaak. Gebruik het woordenboek spaarzaam en alleen voor een invuloptie die je echt niet kent; de relatie zelf leid je af uit de tekst, niet uit het woordenboek. Vertrouw op de logica van de samenhang: het juiste antwoord maakt de tekst coherent, een fout antwoord breekt de rode draad. Zo komen de draden van dit onderwerp samen — je herkent de relatie (sectie 2) of de verwijzing (sectie 3) en volgt de vaste stappen van Afb. 2 om die om te zetten in het passende woord. Een gatentekst is daarmee geen gokwerk maar een controleerbare redenering, en juist die controleerbaarheid maakt dat je de punten met zekerheid kunt binnenhalen.

Uitgewerkt voorbeeld

De volledige aanpak op één gat

Kies het juiste woord: „Das neue Museum ist sehr teuer. ___ lohnt sich ein Besuch.” — opties: (a) „Deshalb”, (b) „Trotzdem”, (c) „Außerdem”, (d) „Weil”.

De zin ervoor en erna lezen
Zin 1: het nieuwe museum is heel duur. Zin 2: een bezoek is de moeite waard. Iets duurs dat tóch de moeite waard is — dat is een tegenstelling.
De afleiders met de verkeerde relatie schrappen
„Deshalb” (daarom) zou een gevolg maken („duur, dus de moeite waard”) — onlogisch. „Außerdem” (bovendien) voegt slechts toe. Beide vallen af; alleen „trotzdem” past bij de tegenstelling.
Op zinsbouw toetsen
„Weil” is bovendien een onderschikkend voegwoord dat de persoonsvorm naar het eind stuurt en hier geen hoofdzin met inversie kan openen — grammaticaal onmogelijk. „Trotzdem” is een bijwoord dat de inversie „lohnt sich” juist eist.
De invulproef doen
„Das neue Museum ist sehr teuer. Trotzdem lohnt sich ein Besuch.” — de zin loopt en klopt.

Resultaat: Het antwoord is (b) „Trotzdem”. De relatie is een tegenstelling (duur, maar tóch de moeite waard), en de zinsbouw met inversie past bij een bijwoord; „deshalb” en „außerdem” hebben de verkeerde relatie, „weil” de verkeerde woordsoort.

Veelgemaakte fouten

De invulproef overslaan: het gekozen woord niet terugleggen in de hele zin, waardoor een grammaticaal onmogelijke of betekenisloze keuze onopgemerkt blijft.
Eerst naar de invulopties kijken en de eerste plausibele kiezen, zonder eerst uit de tekst zelf de relatie of verwijzing te bepalen.

Actieve herhaling

Oefenopgave: neem een meerkeuze-gatvraag (of maak er zelf een met vier opties) en werk hardop de stappen van Afb. 2 af: lees de zin ervoor en erna, benoem de relatie in één woord, schrap de afleiders met de verkeerde relatie of zinsbouw, en doe de invulproef. Noteer bij elke geschrapte optie waaróm ze afvalt — verkeerde relatie of verkeerde woordsoort.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Duits VWO — domein A Leesvaardigheid (CvTE / Examenblad)

Referenties en bronnen

Bronnen

CvTE / Examenblad

Examenprogramma Duits VWO — domein A Leesvaardigheid

Gatenteksten: samenhang en cohesie

Kernpunten

Bepalen wat een gat toetst

Kernpunten

Kiezen tussen „obwohl” en „trotzdem”

Kernpunten

Een betrekkelijk voornaamwoord invullen

Kernpunten

De volledige aanpak op één gat

Bronnen

Gatenteksten: samenhang en cohesie

Kernpunten

Bepalen wat een gat toetst

Kernpunten

Kiezen tussen „obwohl” en „trotzdem”

Kernpunten

Een betrekkelijk voornaamwoord invullen

Kernpunten

De volledige aanpak op één gat

Bronnen