Samenvattingen · Textiele vormgevingNL · HAVO

Beeldaspecten: vorm, compositie en ordening

Dit onderwerp behandelt de eerste groep beeldaspecten voor textiel: vorm (organisch en geometrisch, positief en negatief, silhouet en contour) en de ordening van het beeldvlak (compositie). De nadruk ligt op wat textiel bijzonder maakt: patroon, motief en rapport, en de herhalings- en symmetrieprincipes (translatie, spiegeling, rotatie) waarmee een dessin zich over de stof herhaalt. Zo leer je hoe weven en drukken ritme en ordening in een stof afdwingen.

4Onderdelenca. 21min leestijd4VaardighedenNiveauBasis 1 · Standaard 2 · Verdieping 1

T·0333 / 13

Examenprofiel

Vormaspecten (organisch/geometrisch, positief/negatief, open/gesloten, silhouet, contour) in textiel herkennen en hun effect benoemenCompositie en ordening (kader, evenwicht, richting, figuur-grond, derderegel) in een textiel werk analyserenPatroon, motief en rapport onderscheiden en de herhalingsprincipes (translatie, spiegeling, rotatie) herkennenUitleggen hoe weven en drukken het rapport en de symmetrie in een stof afdwingen en welk ritme dat geeft

Operatoren:beschrijfanalyseerbenoemleg uitverklaarvergelijk

basisniveau

Vorm, compositie en vooral patroon en rapport horen tot de beeldaspecten van het centraal examen; je moet ze in een textiel werk kunnen benoemen en hun effect verklaren.

verhoogd niveau

In je eigen textiele praktijk ontwerp je bewust een rapport en kies je een herhalings- en symmetrieprincipe om ritme en ordening in je stof te brengen.

Diepte

Schrift

Inhalt · 4 onderdelen

Beeldaspecten: vorm, compositie en ordening

Vorm: organisch, geometrisch, positief en negatief#

Basisexamenblad-nl

Vorm is het beeldaspect dat gaat over de lijnen, vlakken en omtrekken waaruit een beeld is opgebouwd, en bij textiel is het vaak het eerste wat je aan een motief of een kledingstuk benoemt. Een vorm ontstaat zodra een lijn zich sluit tot een vlak: een geborduurde bloem, een ingeweven ruit, het silhouet van een jurk. De contour is de begrenzende lijn van die vorm - scherp en hard bij een strak omlijnd applicatievlak, zacht en vervagend bij een uitrafelende vezelrand. Het silhouet is de totale omtrek die je tegen de achtergrond ziet, en juist in de mode is dat silhouet bepalend: de wijde hoepelrok, de rechte kokerjurk of de driehoekige cape lees je in de eerste plaats aan hun buitenvorm af. Wie deze basisbegrippen scherp gebruikt, kan de opbouw van elk textiel beeld nauwkeurig beschrijven.

Het belangrijkste onderscheid bij vorm is dat tussen geometrische en organische vormen, omdat het meteen iets zegt over de sfeer van een dessin (zie Afb. 1). Geometrische vormen - de cirkel, de ruit, de streep, het blokje - zijn regelmatig en meetkundig; ze ogen ordelijk, strak en beheerst en lenen zich uitstekend voor de herhaling die textiel eigen is, zoals in een ruitdessin (tartan), een streepstof of het strakke raster van een geweven patroon. Organische vormen zijn onregelmatig, vloeiend en aan de natuur ontleend; ze ogen levendig, zacht en natuurlijk, zoals de kronkelende bladeren en vogels in Morris' bedrukte katoen 'Strawberry Thief' (1883) of de duizend bloemen (millefleurs) in het wandtapijt La Dame a la licorne (omstreeks 1500). Op het examen benoem je dit onderscheid en koppel je het aan een effect: de geometrische ruit geeft orde en rust, het bloemmotief geeft leven en beweging.

Vormsoorten in textiel

Afb. 1Afb. 1 - De belangrijkste vormsoorten met hun kenmerk en een textiel voorbeeld; elke vormkeuze draagt een eigen sfeer.

Bij textiel is een tweede onderscheid onmisbaar: dat tussen de positieve en de negatieve vorm. De positieve vorm is het motief zelf - de geborduurde bloem, de ingeweven ster; de negatieve vorm is de ruimte eromheen, de onbewerkte of egale grond waartegen het motief staat. Deze verhouding tussen vorm en tegenvorm bepaalt of een stof druk of rustig oogt: veel motief en weinig grond maakt een bont, vol dessin, veel grond en spaarzaam motief maakt een rustige, luchtige stof. Soms zijn positieve en negatieve vorm zelfs even sterk en wisselen ze om, zodat je het ene moment de bloem ziet en het andere moment de vorm van de tussenruimte - een spel dat je in veel geometrische dessins en in batik tegenkomt. Het bewust benoemen van de positieve en negatieve vorm tilt je vormanalyse op boven het simpele opsommen van de motieven.

Ten slotte onderscheid je open van gesloten vormen, en draagt de vorm betekenis via stilering. Een gesloten vorm is rondom duidelijk begrensd - een strak silhouet, een scherp afgetekend applicatievlak; een open vorm is onbegrensd en waaiert uit, zoals losse franjes, rafelende vezels of een borduursel dat in de stof oplost. In textiel wordt een vorm bovendien vaak sterk gestileerd: een bloem wordt teruggebracht tot een vlakke, symmetrische rozet, een dier tot een silhouet, omdat een vereenvoudigde vorm zich makkelijker laat herhalen en weven dan een realistische. Zo loopt het beeldaspect vorm door van de nauwkeurige waarneming tot het volledig abstracte, geometrische dessin. In het volgende onderdeel zie je hoe deze vormen worden geordend binnen het kader - de compositie - en daarna hoe zij zich als motief en rapport over de hele stof herhalen.

Uitgewerkt voorbeeld

Vorm en sfeer in twee stoffen vergelijken

Vergelijk de vormkeuze in het wandtapijt La Dame a la licorne (omstreeks 1500) en in een geometrisch ruitdessin, en leg uit welke sfeer elk oproept.

Benoem de vormsoort
Het wandtapijt is opgebouwd uit organische vormen: vloeiende bloemen, bladeren en dieren (millefleurs). Het ruitdessin bestaat uit geometrische vormen: regelmatige, elkaar kruisende banen en ruiten.
Weeg positieve en negatieve vorm
In het tapijt vullen de vele bloemen (positieve vorm) bijna de hele grond, wat een bont, vol beeld geeft. In de ruitstof zijn motief en grond even regelmatig verdeeld, wat rust en orde geeft.
Betrek contour en silhouet
De organische vormen hebben zachte, grillige contouren; de ruiten hebben harde, rechte contouren die het strakke karakter versterken.
Formuleer de sfeer
De organische, dicht opeen geplaatste vormen maken het tapijt levendig, rijk en natuurlijk; de geometrische, regelmatige ruit maakt de stof ordelijk, strak en rustig.

Resultaat: De organische millefleurs-vormen geven het wandtapijt een levendige, rijke sfeer, terwijl de geometrische ruit een ordelijke, rustige indruk maakt; de vormsoort en de verhouding motief-grond bepalen zo rechtstreeks de sfeer van elke stof.

Veelgemaakte fouten

Vorm en compositie door elkaar halen: vorm gaat over de afzonderlijke vormelementen, compositie over hun ordening in het vlak.
Alleen benoemen dat een motief geometrisch of organisch is zonder het effect op de sfeer van de stof te verklaren.
De negatieve vorm (de grond) vergeten mee te wegen, terwijl juist de verhouding motief-grond bepaalt of een dessin bont of rustig oogt.

Actieve herhaling

Bekijk het wandtapijt La Dame a la licorne (omstreeks 1500) met zijn millefleurs-achtergrond en een strak geometrisch ruitdessin (tartan). Benoem in beide de vormsoort (organisch of geometrisch) en de rol van de positieve en negatieve vorm, en leg uit welke sfeer de vormkeuze oproept.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma beeldende vakken (textiele vormgeving) havo - beeldaspect vorm (CvTE / Examenblad)

Compositie en ordening van het beeldvlak#

Standardexamenblad-nl

Compositie is de ordening van alle vormen binnen het kader, en bij textiel bepaalt zij hoe een wandtapijt, een bedrukt paneel of een kledingstuk als geheel werkt. Het kader is de begrenzing van het beeldvlak of van de stofbaan: een staand tapijt vraagt een andere opbouw dan een liggende fries of een doorlopend dessin dat aan alle kanten verder loopt. Binnen dat kader zoekt de maker evenwicht. Een symmetrische compositie spiegelt links en rechts om een middenas; dat geeft rust, orde en een statige, vaak heraldische indruk, zoals in de wapenschilden en centrale figuren van veel middeleeuwse wandtapijten. Een asymmetrische compositie bouwt het evenwicht juist uit ongelijke delen - een groot rustig vlak tegenover een klein druk accent - en oogt daardoor levendiger, moderner en dynamischer. Op het examen benoem je de compositiesoort en verklaar je haar effect op de kijker.

Binnen de compositie sturen richting, blikrichting en contrast de aandacht (zie Afb. 2). Horizontale lijnen geven rust en stabiliteit, verticale lijnen verhevenheid en kracht, en diagonale lijnen beweging en spanning; in een geweven of geborduurde voorstelling voeren zulke lijnen - een uitgestrekte arm, een plooienval, de blikrichting van een figuur - het oog naar het hoofdmotief. Dat sturen van het oog heet blikleiding. Contrast versterkt dat: groot tegenover klein, druk tegenover rustig, of een licht of fel gekleurd accent in een verder gedempt vlak trekt de blik onweerstaanbaar aan. In het beroemde tapijt La Dame a la licorne staat de dame centraal en licht zij op tegen de donkere, met bloemen bezaaide grond, terwijl de dieren en vaandels naar haar toe wijzen. Zo leidt de compositie de kijker actief door het beeld.

Compositiemiddelen in textiel

Afb. 2Afb. 2 - De belangrijkste compositiemiddelen met hun effect; de opbouw stuurt de werking van een tapijt, paneel of kledingstuk.

Twee verwante hulpmiddelen verfijnen die ordening: de derderegel en de gulden snede. De derderegel verdeelt het vlak met twee horizontale en twee verticale lijnen in negen delen; plaats je het belangrijkste motief op een van de vier snijpunten (de krachtpunten) in plaats van precies in het midden, dan oogt de compositie levendiger en evenwichtiger. De gulden snede is een preciezere, van oudsher als harmonieus ervaren verdeelverhouding (ongeveer 1 staat tot 1,6) die het accent net buiten het midden legt. Wees wel voorzichtig met je formulering: je kunt zeggen dat een motief op een krachtpunt of nabij de gulden lijn valt, zonder te beweren dat de maker exact heeft gerekend. Nauw hiermee verbonden is de figuur-grondverhouding: de vraag of het motief (de figuur) zich losmaakt van de grond of ermee versmelt. Een sterk figuur-grondcontrast maakt het motief duidelijk leesbaar; een zwak contrast laat het in de stof oplossen.

Compositie is geen leeg schema maar een middel dat de bedoeling van een textiel werk ondersteunt, en dat inzicht scheidt een goed van een uitmuntend antwoord. Een symmetrische, centrale opbouw past bij een verheven, tijdloos onderwerp - een tronende figuur, een wapen, een devotievoorstelling; een asymmetrische, diagonale opbouw past bij een levendig, modern of dynamisch ontwerp. Bij een kledingstuk werkt de compositie bovendien op het lichaam: het silhouet, de plaatsing van een motief op de schouder of de zoom, en de symmetrie van de menselijke gestalte sturen samen de blik. Wanneer je de compositie benoemt, laat je dus zien hoe zij de inhoud dient: 'de strikte symmetrie verheft de centrale figuur tot waardig middelpunt'. In het volgende onderdeel gaat het niet meer om de opbouw van een enkel beeld, maar om wat textiel het meest kenmerkt: de herhaling van een motief tot een patroon dat de hele stof vult.

Uitgewerkt voorbeeld

Symmetrie en asymmetrie vergelijken

Vergelijk de compositie van een symmetrisch, centraal middeleeuws wandtapijt met die van een asymmetrisch bedrukt modepaneel, en leg uit hoe elke opbouw de sfeer bepaalt.

Benoem het kader
Het wandtapijt heeft een staand, gesloten kader; het modepaneel is een doorlopende baan die aan de randen verder kan lopen.
Bepaal het evenwicht
Het tapijt is symmetrisch: de centrale figuur staat op de middenas, geflankeerd door spiegelende elementen. Het paneel is asymmetrisch: een groot rustig vlak wordt in balans gehouden door een klein, druk accent.
Weeg de figuur-grond
In het tapijt licht de figuur sterk op tegen de donkere grond (sterk figuur-grondcontrast); in het paneel versmelt het motief deels met de grond, wat het geheel luchtiger maakt.
Verklaar de sfeer
De symmetrie en het sterke contrast maken het tapijt statig, plechtig en tijdloos; de asymmetrie en het zachte contrast maken het paneel levendig, licht en modern.

Resultaat: De symmetrische, centrale opbouw met sterk figuur-grondcontrast geeft het wandtapijt een statige, plechtige sfeer; de asymmetrische opbouw met zacht contrast maakt het modepaneel levendig en modern. De compositie bepaalt zo rechtstreeks de sfeer van beide werken.

Veelgemaakte fouten

Alleen de compositiesoort noemen zonder haar effect of haar rol voor de betekenis te verklaren.
Beweren dat een maker 'exact met de gulden snede rekende', terwijl alleen achteraf een benaderende verdeling herkenbaar is.
Richting verwarren met vorm: een diagonale richting is een compositiemiddel, geen vormsoort.

Actieve herhaling

Je krijgt een symmetrisch, centraal opgebouwd middeleeuws wandtapijt en een asymmetrisch bedrukt modepaneel. Benoem in beide de compositie (symmetrisch of asymmetrisch, het kader, de figuur-grondverhouding) en leg uit hoe die de sfeer bepaalt.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma beeldende vakken (textiele vormgeving) havo - compositie en ordening (CvTE / Examenblad)

Patroon, herhaling, ritme en rapport#

Standardexamenblad-nl

Wat textiel als geen ander beeldaspect kenmerkt, is het patroon: een dessin dat ontstaat doordat een vormelement zich regelmatig over de hele stof herhaalt. Om dat precies te bespreken heb je drie begrippen nodig. Het motief is het kleinste betekenisdragende beeldelement - een bloem, een ster, een vogel, een ruit. Het rapport is de eenheid die zich herhaalt: het motief of de groep motieven die, telkens opnieuw naast en boven elkaar geplaatst, samen de stof vult. En het all-over dessin is het eindresultaat: het volledige, over het hele oppervlak doorlopende patroon. Het rapport is dus de bouwsteen tussen het losse motief en de complete stof; wie het rapport van een dessin kan aanwijzen - de eenheid die zich telkens herhaalt - begrijpt hoe het patroon is opgebouwd. Op het examen is dit onderscheid tussen motief, rapport en dessin de kern van elke patroonanalyse.

Het rapport kan zich op verschillende manieren herhalen, en die herhalingsprincipes bepalen het karakter van het dessin (zie Afb. 3). Bij translatie (verschuiving) wordt het rapport steeds even ver in dezelfde richting opgeschoven, recht naast en boven elkaar, wat een rustig, regelmatig raster geeft. Bij spiegeling wordt het motief omgeklapt om een as, zodat een tegenmotief ontstaat en een evenwichtig, symmetrisch dessin. Bij rotatie draait het motief om een punt, wat wervelende, stervormige of rozetachtige patronen oplevert. Een veelgebruikte variant in textiel is het halfsteensverband (half-drop): het rapport verspringt in de aangrenzende kolom over de halve hoogte, net als de stenen in een muur, zodat een levendiger, minder statisch dessin ontstaat dan bij een rechte translatie. Deze principes komen zelden alleen voor: veel stoffen combineren verschuiving en spiegeling tot een rijk geheel.

Van motief tot all-over dessin

Afb. 3Afb. 3 - Van los motief naar rapport, via een herhalingsprincipe (translatie, spiegeling of rotatie) naar het all-over dessin dat de hele stof vult.

Uit die herhaling ontstaat ritme, precies zoals in de muziek. Ritme is de regelmatige terugkeer van een motief, een kleur of een tussenruimte, en het geeft een stof samenhang en beweging. Een strak, regelmatig ritme - elk rapport op gelijke afstand - oogt rustig, ordelijk en voorspelbaar; een ritme met variatie - hetzelfde motief telkens iets anders van kleur, formaat of stand - houdt het oog geboeid en laat de stof leven. De tussenruimte tussen de motieven telt daarbij evenveel mee als de motieven zelf: veel ruimte geeft een open, kalm ritme, weinig ruimte een druk, dicht ritme. Zo werkt het beeldritme samen met de eerder besproken positieve en negatieve vorm. Wie een dessin analyseert, benoemt daarom niet alleen welk motief zich herhaalt, maar ook met welk ritme - regelmatig of gevarieerd, open of dicht - en welk effect dat op de sfeer van de stof heeft.

Een sprekend voorbeeld is Morris' bedrukte katoen 'Strawberry Thief' (1883): een dicht, all-over dessin waarin lijsters, aardbeien en gebladerte samen een rapport vormen dat zich met een gespiegelde, verspringende herhaling over de hele baan uitstrekt. Het motief is ontleend aan de natuur (organisch), maar de herhaling legt er een strak, ritmisch raster onder, zodat het dessin tegelijk levendig en geordend oogt - kenmerkend voor de Arts and Crafts-beweging, die het ambacht en de natuurlijke verfstoffen herwaardeerde. Zo blijkt dat patroon geen bijzaak is maar de kern van de textiele beeldtaal: het motief geeft de inhoud, het rapport de bouwsteen en het herhalingsprincipe het ritme. In het volgende, laatste onderdeel zie je hoe de techniek zelf - het weven en het (zeef)drukken - dit rapport en dit raster afdwingt en zo de symmetrie van een stof mede bepaalt.

Uitgewerkt voorbeeld

Het rapport van 'Strawberry Thief' analyseren

Analyseer Morris' 'Strawberry Thief' (1883): wijs het motief en het rapport aan, benoem het herhalingsprincipe en leg uit hoe de herhaling ritme geeft.

Benoem het motief
Het motief bestaat uit lijsters die aardbeien pikken, omgeven door bladeren en ranken - een organisch, aan de natuur ontleend beeldelement.
Wijs het rapport aan
De groep gespiegelde vogels met het omringende gebladerte vormt de herhaaleenheid; die eenheid keert telkens terug en is het rapport van het dessin.
Benoem het herhalingsprincipe
De vogels zijn om een verticale as gespiegeld (spiegeling), en het gespiegelde rapport herhaalt zich vervolgens rij na rij over de baan (translatie), zodat het dessin evenwichtig maar niet star oogt.
Verklaar het ritme
Doordat het rapport regelmatig terugkeert met gelijke tussenruimten ontstaat een rustig maar levendig ritme; de spiegeling geeft evenwicht en de herhaling houdt het oog in beweging over de hele stof.

Resultaat: Het natuurmotief van lijsters en aardbeien vormt een om een as gespiegeld rapport dat zich rij na rij over de baan herhaalt; die regelmatige herhaling met spiegeling geeft de stof een rustig en tegelijk levendig ritme, waarmee Morris een geordend all-over dessin uit een organisch motief bouwt.

Veelgemaakte fouten

Motief en rapport door elkaar halen: het motief is het losse beeldelement, het rapport is de hele eenheid die zich herhaalt.
Het herhalingsprincipe niet benoemen, waardoor je alleen zegt dat er 'een patroon' is zonder te analyseren hoe het is opgebouwd.
De tussenruimte (negatieve vorm) vergeten, terwijl die het ritme en de dichtheid van het dessin mede bepaalt.

Actieve herhaling

Bekijk Morris' 'Strawberry Thief' (1883). Wijs het motief en het rapport aan, benoem het herhalingsprincipe (translatie, spiegeling of rotatie) en leg uit hoe de herhaling ritme in de stof brengt.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma beeldende vakken (textiele vormgeving) havo - patroon, motief en rapport (CvTE / Examenblad)

Symmetrie en ordening in geweven en bedrukt textiel#

Vertiefungexamenblad-nl

In dit laatste onderdeel kijk je naar hoe de techniek zelf de ordening van een stof afdwingt, want anders dan bij een geschilderd beeld ligt bij textiel een raster al in het materiaal besloten. Bij het weven kruisen twee dradenstelsels elkaar loodrecht: de schering (de kettingdraden, verticaal opgespannen op het weefgetouw) en de inslag (de horizontale draden die met de spoel er dwars doorheen worden geschoten). Die loodrechte kruising vormt een rechthoekig raster waarop elk beeld noodgedwongen valt: een geweven motief is opgebouwd uit kruispunten, net als een beeld uit pixels. Daardoor krijgen geweven vormen van nature een trapsgewijze, geometrische inslag - een vloeiende diagonaal of ronding moet in kleine stapjes worden benaderd. Het weefraster dwingt zo een strakke, regelmatige ordening af nog voordat er een motief is bedacht.

Boven op dat raster herhaalt zich de binding, en ook die is een rapport (zie Afb. 4). De binding is de manier waarop schering en inslag over en onder elkaar door gaan; ze herhaalt zich over een vast aantal draden. Bij de platbinding (linnenbinding) gaat de inslag steeds om en om, een-over-een, wat de stevigste, meest regelmatige structuur geeft. Bij de keperbinding springt het kruispunt telkens een draad op, zodat een diagonale ribbel ontstaat (denk aan spijkerstof). Bij de satijnbinding zweven lange draden over meerdere andere heen, waardoor een glad, glanzend oppervlak ontstaat. Bij het (zeef)drukken geldt hetzelfde principe langs een andere weg: de zeef draagt een vast drukrapport dat langs de baan telkens opnieuw wordt afgedrukt, en dat rapport moet naadloos aansluiten - rapporteren - anders ontstaat er een zichtbare naad. Zowel het weven als het drukken legt dus een herhalende eenheid over de hele stof.

Ordeningsprincipes in geweven en bedrukt textiel

Afb. 4Afb. 4 - Hoe het weven en het (zeef)drukken het rapport, het raster en de symmetrie van een stof afdwingen, met hun effect op de ordening.

De herhaling op dit raster volgt vaste symmetrieprincipes, dezelfde die je bij de patronen leerde maar nu technisch afgedwongen. Translatiesymmetrie betekent dat het rapport steeds even ver opschuift - de eenvoudigste, rustigste ordening, die het weefgetouw en de zeef vanzelf opleveren. Spiegelsymmetrie klapt het motief om een as, wat een evenwichtig, heraldisch beeld geeft en bij het weven ontstaat wanneer een patroon om zijn midden wordt teruggeweven. Rotatiesymmetrie draait het motief om een punt, wat rozetten en stervormen oplevert, veel gebruikt in geborduurde en gedrukte medaillons. Vaak werken meerdere symmetrieen samen: een dessin kan tegelijk verschuiven en spiegelen. Omdat de techniek de herhaling stuurt, is de symmetrie van een stof niet alleen een esthetische keuze maar deels een gevolg van het maakproces - een inzicht dat een textielanalyse onderscheidt van een gewone beeldanalyse.

Wanneer je ten slotte een geweven en een bedrukte stof met elkaar vergelijkt, zie je hoe verschillend de ordening tot stand komt. In een geweven stof zit het patroon in de constructie zelf: kleur en vorm ontstaan door de draden en de binding, dus het motief en het raster zijn onlosmakelijk. In een bedrukte stof ligt de kleur bovenop een al geweven grond: het drukrapport is vrijer van vorm, maar moet toch precies aansluiten om over de baan door te lopen. Het geweven dessin oogt daardoor vaak strakker en geometrischer, het gedrukte dessin vloeiender en fijner van detail. Wie dit begrijpt, kan bij een stof niet alleen het patroon en de symmetrie benoemen, maar ook verklaren waarom die zo zijn: het weefraster, het bindingsrapport of het drukrapport dwingen de ordening af. Daarmee is de eerste groep beeldaspecten - vorm, compositie en patroon - compleet en kun je ze toepassen in de beeldanalyse en de kunstgeschiedenis.

Uitgewerkt voorbeeld

Geweven en bedrukte ordening vergelijken

Vergelijk hoe een geweven ruitstof en een zeefbedrukte bloemstof hun rapport afdwingen, en leg het verschil in ordening uit.

Analyseer de geweven stof
In de ruitstof ontstaan de ruiten door gekleurde kettingdraden (schering) en inslagdraden die elkaar loodrecht kruisen; het patroon zit in de constructie zelf, op het weefraster.
Benoem het symmetrieprincipe
De gekleurde banen herhalen zich met translatie (steeds even ver opgeschoven) en spiegelen vaak om het midden van de ruit, wat een strak, geometrisch en symmetrisch dessin geeft.
Analyseer de bedrukte stof
Bij de bloemstof is de grond eerst geweven; daarna drukt een zeef het bloemrapport telkens opnieuw af langs de baan. Het rapport is vloeiender van vorm maar moet naadloos aansluiten.
Verklaar het verschil
In de geweven stof zijn motief en raster onlosmakelijk, wat een strak geometrisch beeld geeft; in de bedrukte stof ligt de kleur bovenop de grond, wat een vrijer, fijner en vloeiender dessin toelaat.

Resultaat: De geweven ruit ontstaat in de constructie op het weefraster, met translatie en spiegeling als symmetrie, en oogt strak en geometrisch; de zeefbedrukte bloem ligt als een aansluitend drukrapport bovenop de grond en oogt vloeiender. Zo dwingt elke techniek haar eigen ordening af.

Veelgemaakte fouten

Denken dat het patroon los van de techniek ontstaat, terwijl bij weven het raster en de binding de ordening mede bepalen.
Schering en inslag verwisselen: de schering is de verticale ketting, de inslag de horizontale draad die er doorheen wordt geschoten.
Aannemen dat een drukrapport willekeurig mag aansluiten, terwijl het juist naadloos moet rapporteren om over de baan door te lopen.

Actieve herhaling

Vergelijk hoe een geweven ruitstof en een zeefbedrukte bloemstof hun rapport afdwingen. Benoem in beide het raster of drukrapport en het symmetrieprincipe, en leg uit welk effect dat op de ordening heeft.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma beeldende vakken (textiele vormgeving) havo - symmetrie en ordening in textiel (CvTE / Examenblad)

Referenties en bronnen

Bronnen

CvTE / Examenblad

Examenprogramma beeldende vakken (textiele vormgeving) havo - beeldaspect vorm

Beeldaspecten: vorm, compositie en ordening

Kernpunten

Vorm en sfeer in twee stoffen vergelijken

Kernpunten

Symmetrie en asymmetrie vergelijken

Kernpunten

Het rapport van 'Strawberry Thief' analyseren

Kernpunten

Geweven en bedrukte ordening vergelijken

Bronnen

Beeldaspecten: vorm, compositie en ordening

Kernpunten

Vorm en sfeer in twee stoffen vergelijken

Kernpunten

Symmetrie en asymmetrie vergelijken

Kernpunten

Het rapport van 'Strawberry Thief' analyseren

Kernpunten

Geweven en bedrukte ordening vergelijken

Bronnen