Historische context: Nederland (1948-2008)

Toon aan dat de Verenigde Staten een beslissende rol speelden bij de Nederlandse beslissing om Indonesië los te laten.

1. 01De Nederlandse inzet

   Nederland wilde met militaire acties het gezag over Indië herstellen en de Republiek onderwerpen.

2. 02Het Amerikaanse belang

   In de Koude Oorlog vreesden de VS dat een voortgezette koloniale oorlog de Indonesische nationalisten in de richting van het communisme zou drijven; zij wilden een stabiel, westersgezind Indonesië.

3. 03Het drukmiddel

   De VS dreigden de Marshallhulp aan Nederland stop te zetten als de oorlog werd voortgezet — een dreiging die de Nederlandse wederopbouw rechtstreeks raakte.

4. 04Het gevolg

   Onder deze druk gaf Nederland toe en droeg het in december 1949 de soevereiniteit over aan Indonesië.

Resultaat: Doordat de VS dreigden de voor de wederopbouw onmisbare Marshallhulp in te trekken, werd de Nederlandse militaire koers onhoudbaar; de Amerikaanse druk was daarmee doorslaggevend voor de soevereiniteitsoverdracht van 1949.

Leg uit waarom de invoering van de AOW in 1957 een belangrijke stap was in de opbouw van de verzorgingsstaat.

1. 01De situatie ervoor

   Vóór de AOW waren ouderen zonder pensioen vaak afhankelijk van hun kinderen of van armenzorg; ouderdom betekende voor velen armoede.

2. 02Wat de AOW regelde

   De AOW garandeerde vanaf 1957 elke inwoner boven een bepaalde leeftijd een basispensioen van de staat, ongeacht het arbeidsverleden.

3. 03De betekenis

   Daarmee nam de overheid de verantwoordelijkheid voor de bestaanszekerheid van ouderen op zich — precies het idee van een verzorgingsstaat.

4. 04In perspectief

   De AOW werd gevolgd door meer sociale wetten (bijstand, uitkeringen), zodat de staat burgers tegen steeds meer risico's beschermde.

Resultaat: De AOW verbond ouderdom niet langer met armoede door iedere oudere een staatspensioen te geven; als vroege, brede sociale wet is zij een mijlpaal in de opbouw van de Nederlandse verzorgingsstaat.

Leg uit hoe de opkomst van de televisie bijdroeg aan de ontzuiling.

1. 01De verzuilde wereld

   In de verzuilde samenleving leefden mensen vooral binnen hun eigen zuil, met eigen kranten, scholen en verenigingen, en weinig contact met andere groepen.

2. 02Wat televisie deed

   De televisie bracht beelden en ideeën uit de hele samenleving en de wereld rechtstreeks de huiskamer binnen, over de grenzen van de zuilen heen.

3. 03Het effect

   Mensen zagen hoe anderen dachten en leefden; de vanzelfsprekende geslotenheid van de eigen zuil werd doorbroken en het gezag van kerk en partij verzwakte.

4. 04In samenhang

   Samen met de welvaart, het onderwijs en de secularisatie hielp de televisie zo de zuilen af te breken.

Resultaat: De televisie doorbrak de geslotenheid van de zuilen door beelden en ideeën van buiten de eigen kring de huiskamer binnen te brengen; zij was daarmee een van de motoren van de ontzuiling.

Toon aan dat Nederland als handelsland belang had bij de Europese economische integratie.

1. 01Het karakter van Nederland

   Nederland is een klein land met een grote, op export en doorvoer gerichte economie (haven van Rotterdam, handel).

2. 02Wat de EEG bood

   De EEG (1957) schiep een gemeenschappelijke markt met vrij verkeer van goederen tussen de lidstaten, zonder onderlinge invoerrechten.

3. 03Het voordeel

   Voor een handelsland betekende zo'n open markt vrije, ongehinderde afzet in de buurlanden — precies wat de Nederlandse economie nodig had.

4. 04Ook vrede

   Daarnaast paste de samenwerking bij het doel een nieuwe oorlog tussen de Europese landen te voorkomen, wat óók in het Nederlandse belang was.

Resultaat: Als klein, sterk op export gericht handelsland profiteerde Nederland rechtstreeks van de open Europese markt; economisch eigenbelang én het streven naar vrede verklaren waarom Nederland de Europese integratie van harte steunde.

Leg uit waarom de komst van gastarbeiders leidde tot blijvende, cultureel diverse gemeenschappen in Nederland, terwijl zij eigenlijk 'tijdelijk' waren gehaald.

1. 01Waarom ze kwamen

   Tijdens de economische bloei van de jaren zestig was er een tekort aan arbeidskrachten voor zwaar, ongeschoold werk; daarom werden gastarbeiders uit onder meer Turkije en Marokko geworven.

2. 02De verwachting

   Zowel de overheid, de bedrijven als de gastarbeiders zelf gingen ervan uit dat het tijdelijk zou zijn: werken, sparen en terugkeren.

3. 03Waarom ze bleven

   Werk bleef beschikbaar en het leven in Nederland bood perspectief; velen bleven en lieten via gezinshereniging hun familie overkomen.

4. 04Het gevolg

   Zo ontstonden blijvende gemeenschappen met een eigen taal, geloof en cultuur, en werd de Nederlandse samenleving duurzaam diverser.

Resultaat: Doordat het werk bleef en gastarbeiders hun gezinnen lieten overkomen, werd de 'tijdelijke' arbeidsmigratie permanent; daaruit ontstonden de blijvende, cultureel diverse gemeenschappen die Nederland pluriform maakten.