Biodiversiteit: niveaus, belang en behoud

Bepaal voor elke waarneming op welk niveau van biodiversiteit hij betrekking heeft: (a) in een populatie hazen komen zowel snelle als langzame dieren voor; (b) in een duingebied tel je 60 verschillende plantensoorten; (c) een natuurgebied bestaat uit duin, moeras én bos. Leg je keuze telkens kort uit.

1. 01Stap 1 — Waarneming (a): variatie binnen één soort

   Bij (a) gaat het om verschillen tussen individuen van dezelfde soort (hazen): de snelheid varieert van dier tot dier. Variatie bínnen een soort betreft de allelen en hoort dus bij de genetische diversiteit.

2. 02Stap 2 — Waarneming (b): aantal soorten

   Bij (b) tel je het aantal verschillende plantensoorten in het gebied. Het aantal verschillende soorten is per definitie de soortendiversiteit (soortenrijkdom); je kijkt hier niet binnen één soort, maar tussen soorten.

3. 03Stap 3 — Waarneming (c): verschillende leefgebieden

   Bij (c) gaat het om verschillende typen leefgebied — duin, moeras en bos — naast elkaar. De verscheidenheid aan ecosystemen is de ecosysteemdiversiteit.

Resultaat: Resultaat: (a) is genetische diversiteit (variatie binnen een soort), (b) is soortendiversiteit (aantal soorten) en (c) is ecosysteemdiversiteit (aantal leefgebieden). De truc is steeds te bepalen of je binnen één soort kijkt, naar het aantal soorten kijkt, of naar het aantal leefgebieden kijkt.

De grafiek hiernaast toont (illustratieve) soortenaantallen van drie gebieden: gebied A 46 soorten, gebied B 28 soorten en gebied C 12 soorten. Beredeneer welk gebied naar verwachting het veerkrachtigst is bij een plotselinge verstoring, en leg uit waarom.

1. 01Stap 1 — Lees de soortenrijkdom af

   Uit de grafiek lees je af dat gebied A de meeste soorten heeft (46), gevolgd door gebied B (28) en gebied C (12). De soortenrijkdom neemt dus af van A naar C.

2. 02Stap 2 — Koppel soortenrijkdom aan veerkracht

   Hoe meer soorten, hoe meer voedselrelaties en hoe groter de kans op functionele redundantie: valt een soort weg, dan kan een andere haar rol overnemen. Een hogere soortenrijkdom betekent daarom in het algemeen een grotere veerkracht.

3. 03Stap 3 — Trek de conclusie

   Gebied A heeft de hoogste soortenrijkdom en is daardoor naar verwachting het best bestand tegen een verstoring; gebied C, met de minste soorten, is het kwetsbaarst.

Resultaat: Resultaat: gebied A is naar verwachting het veerkrachtigst, omdat de grootste soortenrijkdom zorgt voor de meeste alternatieve routes in het voedselweb. Let op: dit zijn voorbeeldwaarden om het verband te laten zien, geen officiële meetgegevens — en meer soorten geeft een grotere kans op herstel, geen garantie.

Een groot bosgebied wordt door de aanleg van een snelweg in twee gescheiden helften gedeeld. Er verdwijnt nauwelijks bos, maar de dieren kunnen niet meer van de ene naar de andere helft. Beredeneer in stappen welk gevolg dit op de lange termijn heeft voor de biodiversiteit van een diersoort in dat bos.

1. 01Stap 1 — Benoem de bedreiging

   Er verdwijnt bijna geen leefgebied, maar het gebied wordt wél opgedeeld in geïsoleerde stukken. Dit is dus geen habitatverlies maar versnippering.

2. 02Stap 2 — Gevolg voor de populaties

   Doordat de dieren niet meer kunnen oversteken, ontstaan twee kleine, geïsoleerde populaties in plaats van één grote. Kleine populaties zijn kwetsbaarder en wisselen geen individuen — en dus geen genen — meer met elkaar uit.

3. 03Stap 3 — Gevolg voor de genetische diversiteit

   Zonder uitwisseling daalt de genetische variatie in elke helft en treedt makkelijker inteelt op. Daardoor neemt het aanpassingsvermogen af en stijgt de kans op uitsterven.

Resultaat: Resultaat: de snelweg veroorzaakt versnippering, die via twee kleine, geïsoleerde populaties leidt tot minder genetische diversiteit en een grotere kans op uitsterven. Het laat zien hoe een bedreiging op het ecosysteemniveau (versnippering) doorwerkt tot op het genetische niveau van biodiversiteit.

In een gebied wordt na het aanleggen van bloemrijke akkerranden het aantal soorten wilde bijen gevolgd als indicatorsoort. In drie opeenvolgende jaren worden achtereenvolgens 8, 14 en 19 soorten geteld. Interpreteer deze trend en beoordeel of de maatregel lijkt te werken.

1. 01Stap 1 — Lees de trend af

   Het getelde aantal bijensoorten loopt op van 8 naar 14 naar 19 in drie jaar. Er is dus een duidelijk stijgende trend in de soortenrijkdom van de indicatorsoort.

2. 02Stap 2 — Koppel de indicatorsoort aan de gebiedskwaliteit

   Wilde bijen zijn als indicatorsoort gekozen omdat hun aantal iets zegt over de kwaliteit van het leefgebied. Een toename van het aantal bijensoorten wijst op een verbetering van die kwaliteit, bijvoorbeeld door het grotere voedselaanbod uit de bloemrijke randen.

3. 03Stap 3 — Beoordeel de maatregel

   Omdat de stijging samenvalt met het aanleggen van de akkerranden, is dit een aanwijzing dat de maatregel werkt. Zekerheid geeft het niet — er kunnen andere oorzaken meespelen — dus langere monitoring en een vergelijking met een gebied zonder randen blijven nodig.

Resultaat: Resultaat: de soortenrijkdom van de indicatorsoort stijgt van 8 naar 19 soorten, wat wijst op een verbeterende gebiedskwaliteit en erop duidt dat de bloemrijke akkerranden werken. Het voorbeeld laat zien hoe monitoring met een indicatorsoort controleert of een behoudmaatregel effect heeft — al blijft voorzichtigheid met de conclusie geboden.