Święta i tradycje: festivals and traditions in Polish life

This is a specimen stimulus text of the kind Paper 1 sets, written here for practice. Wiele polskich zwyczajów ma podwójny rodowód. Noc świętojańska, obchodzona w nocy z 23 na 24 czerwca, nosi imię świętego Jana Chrzciciela, ale jej obrzędy - ogniska, wianki puszczane na wodę, poszukiwanie kwiatu paproci - badacze kultury ludowej wiążą z przedchrześcijańskim świętem przesilenia letniego. Kościół nie usunął dawnego święta, lecz nadał mu nowego patrona. Trzeba jednak dodać, że część historyków ostrzega przed zbyt pewnym mówieniem o pogańskich przeżytkach: wiele zwyczajów, które dziś uchodzą za odwieczne, spisano i uporządkowano dopiero w XIX wieku, gdy zbieracze folkloru szukali śladów dawnej kultury. Questions: (a) Jak, według tekstu, Kościół potraktował dawne święto przesilenia letniego? (2 marks) (b) Przed czym ostrzega część historyków i dlaczego? (3 marks)

1. 01Read both questions before reading the text

   Paper 1 gives you four stimulus texts, a translation and a 40-mark essay inside two and a half hours, so selective reading is not a luxury. Take the interrogatives first. Jak … potraktował asks for a verb of treatment, which means your answer must contain an action the Church performed, not a description of the festival. Przed czym … i dlaczego asks for two separate things: the object of the warning, and its cause. A three-mark question with two halves is telling you the marks are split, and an answer that supplies only the warning has abandoned a mark before it starts writing.

2. 02Locate answer (a) and read the nie …, lecz … pair whole

   The sentence is Kościół nie usunął dawnego święta, lecz nadał mu nowego patrona. A candidate who reads to the comma and stops has recorded the exact opposite of the passage. Note the grammar while you are there, because you may want to reuse it: usunąć takes an accusative object, but under negation the object goes into the genitive, hence dawnego święta; and nadać takes a dative person and an accusative thing, hence nadał mu nowego patrona, with patron declining as a masculine animate. The whole content of the answer sits in that one contrast.

3. 03Decide the lifting question using the specification's own rule

   Section 4.4.2 is explicit. In comprehension questions carrying no AO3 marks, where the natural answer consists entirely or partly of words from the text, you may use that material without rephrasing, and minor spelling errors that do not distort meaning are tolerated. But no AO2 mark is awarded where the response contains irrelevant material or lifts an element that does not match the phrasing of the question set. So reusing nie usunął dawnego święta, lecz nadał mu nowego patrona is safe here. Copying the next sentence about nineteenth-century folklorists as well is not - it is irrelevant to question (a), and irrelevance withholds the mark you had already earned.

4. 04Build answer (b) around the verb's government

   Ostrzegać przed czymś takes the instrumental, so if you reuse the text's own verb you are committed to przed zbyt pewnym mówieniem o pogańskich przeżytkach, with mówienie in the instrumental and przeżytki in the locative after o. The dlaczego half then needs a cause clause: ponieważ wiele zwyczajów uznawanych dziś za odwieczne spisano i uporządkowano dopiero w XIX wieku. Note that the passage uses the past impersonal spisano and uporządkowano; reusing those forms is both faithful to the source and a quiet demonstration of the impersonal forms listed in section 3.3.5.

5. 05Check the diacritics before you move on

   Minor spelling errors are tolerated only where they do not distort meaning, and in Polish a missing kreska or ogonek routinely does distort it. Świętego without the ogonek is not a word. Przeżytkach with a plain z is a different consonant. Zwyczajów without the accent on the o is not the genitive plural you meant. Sixty seconds spent running your eye over the diacritics of an answer you have already written is the cheapest mark in the paper, and it costs nothing you needed elsewhere.

Result: (a) Kościół nie usunął dawnego święta, lecz nadał mu nowego patrona - to znaczy schrystianizował je, zamiast je zwalczać. (b) Część historyków ostrzega przed zbyt pewnym mówieniem o pogańskich przeżytkach, ponieważ wiele zwyczajów uznawanych dziś za odwieczne spisano i uporządkowano dopiero w XIX wieku.

Paper 3 sets a translation from English into Polish of at least 100 words and provides a supporting text in Polish giving some of the vocabulary and structures you will need. Here is the opening of a specimen passage, written for practice: In many Polish homes Christmas Eve is more important than Christmas Day itself. Twelve dishes are served, the family shares the wafer before the meal, and one place is left free at the table. Younger people say that they keep the custom, although they no longer always know where it came from. The supporting Polish text supplies: Wigilia, Boże Narodzenie, dwanaście potraw, dzielić się opłatkiem, wolne miejsce przy stole, podtrzymywać zwyczaj, pochodzić.

1. 01Mine the supporting text before you translate a word

   This is the feature that makes Paper 3's translation different from Paper 1's, and most candidates waste it. Read the supporting Polish text first and mark it up: every noun with the gender and case it appears in, every verb with its aspect, every fixed collocation whole. Dzielić się opłatkiem arrives with its instrumental already attached. Wolne miejsce przy stole arrives with przy plus the locative already attached. Copying a structure the paper has handed you is not cheating; it is the task design. What the supporting text does not give you - the comparative, the conjunction, the reported speech - is where you will actually have to make decisions.

2. 02Christmas Eve is more important than Christmas Day itself

   Wigilia is feminine, so the comparative adjective must be feminine too: ważniejsza, not ważniejszy. The comparison can be built with niż plus the nominative or od plus the genitive, and niż is the safer choice under pressure because it leaves the second term in the case it already had. Itself is samo, agreeing with the neuter Boże Narodzenie. The locative plural of the opening phrase needs three agreements at once: w wielu polskich domach. The result is W wielu polskich domach Wigilia jest ważniejsza niż samo Boże Narodzenie.

3. 03Twelve dishes are served - the passive that should not be a passive

   English uses an agentless passive; Polish, for a general custom, uses the reflexive impersonal, and reaching for a literal passive here is the commonest way this sentence goes wrong. Podaje się is the form. Then the numeral: dwanaście belongs to the five-and-above group, so it governs the genitive plural potraw, and the verb stays third-person singular. Podaje się dwanaście potraw. Three separate rules - impersonal, numeral government, singular agreement - are all being tested in five words, which is exactly why translation is worth ten marks.

4. 04The family shares the wafer, and one place is left free

   Dzielić się governs the instrumental, so the wafer becomes opłatkiem; przed governs the instrumental too, so before the meal is przed kolacją, and kolacja is the right noun because the Wigilia meal is an evening one. Aspect: this is a repeated annual custom, so both verbs stay imperfective - dzieli się, not podzieli się. For the last clause the impersonal returns, and Polish word order lets you front the place for emphasis, which section 3.3.11 explicitly rewards: a przy stole zostawia się jedno wolne miejsce.

5. 05The reported clause, the concession, and the final check

   Although is chociaż, which is on the specification's conjunction list. Polish reported speech keeps the tense of the original utterance, so they say that they keep becomes mówią, że podtrzymują - present, not past. Where it came from stays present as well: skąd on pochodzi, with the pronoun on referring back to the masculine zwyczaj. Then run the check in a fixed order - case after every preposition, aspect on every verb, gender agreement on every adjective, and finally the diacritics, which no gate and no examiner will restore for you.

Result: W wielu polskich domach Wigilia jest ważniejsza niż samo Boże Narodzenie. Podaje się dwanaście potraw, rodzina dzieli się opłatkiem przed kolacją, a przy stole zostawia się jedno wolne miejsce. Młodsi mówią, że podtrzymują ten zwyczaj, chociaż już nie zawsze wiedzą, skąd on pochodzi.

This is a specimen stimulus text of the kind Paper 1 sets, written here for practice. Przez trzy tygodnie w roku niewielkie miasto żyje inaczej. Hotele i kwatery prywatne są zajęte, restauracje przyjmują więcej gości, a przewoźnicy uruchamiają dodatkowe kursy. Gmina zatrudnia na ten czas ochronę i dodatkowe ekipy sprzątające, a wydatki ponosi wcześniej, zanim pojawią się jakiekolwiek wpływy. Rzemieślnicy i lokalni dostawcy dostają zamówienia, których nie mieliby przez resztę roku. Mieszkańcy mówią o tym dwojako: jedni cieszą się, że o mieście znów się mówi, inni skarżą się na hałas, korki i ceny. Burmistrz przyznaje, że największym problemem nie jest sam festiwal, lecz jedenaście cichych miesięcy, które po nim następują. Question: Streść, jakie skutki ma festiwal dla miasta.

1. 01Count the content points before writing anything

   The AO2 mark is awarded point by point, so the first job is to find out how many points the text actually contains. Here there are six: accommodation and restaurants fill and transport is increased; the municipality pays out before any money comes in; craftsmen and suppliers gain orders they would not otherwise have; residents are divided; the mayor identifies the real difficulty as the eleven quiet months. Listing them in note form takes two minutes and turns the word budget into a resource-allocation problem rather than a guess. With roughly a hundred words available, six points means about sixteen words each - which tells you at once that nothing can be described twice.

2. 02Decide what lifting will and will not cost you

   The specification separates the two marks completely. The content mark is given for the information regardless of whether it is in your own words or lifted, but no content mark is awarded where the answer includes irrelevant material or copies inappropriately, and lifted language is never eligible for the AO3 mark. The consequence is precise: copying will not by itself lose you AO2, but it will empty the AO3 grid, which is worth five marks. So plan to carry the content across faithfully and rebuild the language deliberately, rather than deciding sentence by sentence.

3. 03Reformulate systematically rather than word by word

   Three moves cover most of it. Change the voice: hotele są zajęte becomes zapełniają się hotele. Change the part of speech: wydatki ponosi wcześniej becomes musi najpierw wydać pieniądze. Change the evaluative word: mówią o tym dwojako becomes oceniają to niejednoznacznie. Each of these is a different structure from the original, which is what the AO3 grid means by manipulating complex language, and none of them changes the information, which is what protects the AO2 mark. Doing this from your notes rather than from the text is what stops you drifting back into the source's wording.

4. 04Place the conclusion before the hundredth word

   A long summary is marked for content or language only until the first natural break, usually the end of a sentence or main clause, between 90 and 100 words. That is not a penalty clause, it is a cut-off: anything after it is simply not read. So the final sentence has to start early enough to finish inside the window. The draft below reaches its last full stop at ninety-six words, with the evaluative closing sentence beginning at word eighty-eight. Counting as you write, in blocks of about twenty, is far quicker than counting at the end and discovering that your best sentence is outside the window.

5. 05Run the AO3 check as a separate pass

   The five language marks are a separate grid rewarding accuracy plus the accurate handling of complex language. So check for both. Accuracy: cases after prepositions, aspect, agreement, diacritics. Complexity: the draft carries zarówno …, jak i …, a genitive under negation in takich zamówień nie dostają, and a deliberate case contrast in jednych cieszy rozgłos, innym przeszkadzają hałas, since cieszyć takes the accusative and przeszkadzać the dative. Those three structures are what lift a summary from reasonably accurate into the band that manipulates complex language accurately.

Result: Festiwal odmienia miasto tylko na trzy tygodnie, ale zmienia w nim niemal wszystko. Zapełniają się hotele i kwatery prywatne, restauracje mają więcej klientów, a przewoźnicy dokładają kursy. Samorząd musi jednak najpierw wydać pieniądze na ochronę i sprzątanie, a dopiero potem liczyć na wpływy. Korzystają też rzemieślnicy i miejscowi dostawcy, którzy przez resztę roku takich zamówień nie dostają. Mieszkańcy oceniają to niejednoznacznie: jednych cieszy rozgłos, innym przeszkadzają hałas, korki i wyższe ceny. Zdaniem burmistrza najtrudniejsze nie jest jednak samo wydarzenie, lecz jedenaście miesięcy ciszy, które po nim następują. Sezonowość jest więc zarówno siłą, jak i słabością miasta.

This is a specimen multi-skill task of the kind Paper 3 sets; both sources are written here for practice and are not taken from a broadcast or a publication. The heard source is a radio interview with a woman from a village known for its Corpus Christi flower carpets: she has been laying them since childhood, learnt the patterns from her grandmother, and says that fewer families now have the hours the work takes. The written source reports that after the tradition was inscribed by UNESCO the village became known, visitors arrived, and money appeared for workshops and promotion. The question is: Czy wpisanie tradycji na listę UNESCO pomaga ją zachować? Odpowiedz, odwołując się do obu źródeł. Approximately 200 words, marked AO1 out of 10, AO2 out of 10 and AO3 out of 10.

1. 01Read what the task demands, and budget the two hundred words

   The specification says the response requires reference to the information in both sources, and that it requires analysis, personal reaction and the drawing of a conclusion. That is four obligations in roughly two hundred words, so budget them before you write: about forty words to each source, about eighty to the analysis and the personal reaction taken together, and about forty to the conclusion. Note that the mark split is AO1, AO2 and AO3 - ten each. There is no AO4 mark here, which means the reward is for accurate use of both sources in accurate Polish, not for cultural evaluation as such.

2. 02Take notes in two columns and mark where the sources part company

   One column per source, in Polish, abbreviated. The heard source gives you: praca wielogodzinna, nauczyła się od babki, coraz mniej rodzin ma czas. The written source gives you: wpis UNESCO, rozgłos, turyści, pieniądze na warsztaty. Then look for the seam. Both sources agree the custom has survived; they disagree, implicitly, about what has kept it alive - transmission within families, or external recognition and funding. That disagreement is the essay. A response that summarises each source in turn and stops has done the listening and the reading but not the task.

3. 03Build the frame sentences that attach each claim to its source

   The examiner must be able to see which information came from where, so use explicit attribution and vary it. Z nagrania wynika, że … . Rozmówczyni podkreśla, że … . Tekst pisany zwraca uwagę na coś innego: … . Autor zauważa, że … . Then the sentence that holds them together, which is where the AO2 and AO1 marks meet: Oba źródła zgadzają się co do tego, że …, różnią się jednak co do przyczyn. That single construction does more work than any other in this task, and it is worth memorising exactly, including the genitive after co do.

4. 04Make the personal reaction an argument rather than an opinion

   Moim zdaniem must be followed by a reason, or it contributes nothing. Compare two openings. Moim zdaniem tradycje są bardzo ważne - unarguable, unevidenced, and worth no marks in any grid. Moim zdaniem wpis chroni przede wszystkim formę obrzędu, natomiast nie rozwiązuje problemu, o którym mówi rozmówczyni - a position, tied to something a source actually said, and one an examiner can follow. Note the grammar: rozwiązywać takes an accusative object, but under negation it takes the genitive, hence nie rozwiązuje problemu.

5. 05Draw a conclusion that goes beyond what you have already written

   A conclusion which restates the two sources is not a conclusion. The move is to say what follows from the tension you identified: Na tej podstawie można powiedzieć, że lista UNESCO jest narzędziem skutecznym, ale niewystarczającym. Then say why in one clause. Finally, run the AO3 check in a fixed order - case after every preposition, aspect on every verb, agreement on every adjective, and the diacritics last. Ten of the thirty marks here are language, so a check that recovers two errors is worth as much as an extra idea.

Result: Wpis na listę UNESCO nie zachowuje tradycji sam z siebie, ale zmienia warunki, w jakich ona trwa. Z nagrania wynika, że układanie dywanów kwiatowych jest pracą wielogodzinną i że coraz mniej rodzin ma na nią czas; rozmówczyni podkreśla, że nauczyła się tego od babki, a nie z kursu. Tekst pisany zwraca uwagę na coś innego: po wpisie o wsi zrobiło się głośno, przyjechali turyści, pojawiły się pieniądze na warsztaty i promocję. Oba źródła zgadzają się co do tego, że zwyczaj przetrwał, różnią się jednak co do przyczyn. Moim zdaniem wpis chroni przede wszystkim formę obrzędu - wzory, technikę, termin - natomiast nie rozwiązuje problemu, o którym mówi rozmówczyni, czyli braku czasu. Na tej podstawie można powiedzieć, że lista UNESCO jest narzędziem skutecznym, ale niewystarczającym: chroni to, co widać, a nie to, co decyduje o przekazie z pokolenia na pokolenie.

Paper 1's third section gives you an unseen Polish source on your published research topic and an unseen question on it, for forty marks and approximately three hundred words. The research topic here is 3.5.3, Tourism in Poland, whose bullets are the development of a tourist infrastructure, popular tourist sites and places of interest, and regional gastronomy. The specimen source, written for practice, describes a small town that has built a calendar of festivals across the year and now promotes itself through them. The question is: Czy tradycje regionalne są dziś przede wszystkim atrakcją turystyczną? Odpowiedz, korzystając z tekstu i wyników własnych badań.

1. 01Decode the question, and notice that it asks about degree

   Przede wszystkim means above all, and it turns a yes-or-no question into a question of proportion. An answer arguing that regional traditions are entirely a tourist attraction, or entirely not, has answered a simpler question than the one set and will read as crude. The strongest answers argue about where the line falls and under what conditions it moves. Write the question's key phrase at the top of your plan and check every paragraph against it, because the grid's first line in every band is critical and analytical response to the question set - relevance to the question is assessed before anything else.

2. 02Separate the source's information from your own research, then join them

   The specification says the response must use information from the source linked to the knowledge gained from your individual research. Linked is the operative word: two paragraphs sitting side by side, one summarising the source and one reciting your findings, do not meet it. Plan instead for a paragraph in which they meet - the source supplies the case, your research supplies the comparison or the counter-example. Mark them in the writing so the examiner can see both: w tekście czytamy, że … for the source, and z moich badań wynika, że … or podobnie jest w przypadku … for your own.

3. 03Draft the claim, then try to break it

   Write your rung-four claim as a single sentence and then attack it. If you cannot think of an informed objection, it is not a claim. Take Tradycje regionalne przyciągają turystów: nobody disagrees, so it earns nothing. Now take Tradycje regionalne są dziś jednocześnie atrakcją turystyczną i żywym obrzędem, a granica biegnie inaczej w każdej miejscowości. That is contestable - somebody could argue the commercial function has displaced the ritual one everywhere - and being contestable is exactly what makes it worth defending with evidence.

4. 04Attach the evidence and refuse the overclaim

   Choose evidence that is located rather than general. Szopkarstwo krakowskie is good evidence here because it can be placed and dated: the competition is held annually in Kraków on the first Thursday of December, the cribs are afterwards exhibited and reproduced, and the makers are local families, often across generations. That evidence licenses a claim about the coexistence of display and practice. It does not license a claim about how many people take part, or about what they believe, and writing either would be the overclaim that costs marks. Say so explicitly: nie dowodzi jednak, że zmienił się powód, dla którego ludzie ją uprawiają.

5. 05Write the concession paragraph, because the band descriptor says consistently

   One evidenced claim reaches the middle bands; an essay that does it in every paragraph reaches the top. The most economical way to demonstrate evaluation rather than assertion is a paragraph beginning nie znaczy to jednak, że … in which you set out the strongest case against your own position - for instance that in some towns the calendar of events was assembled for visitors and has no local continuity at all - and then say why your claim survives it. That paragraph is not a weakening of your argument; it is the evaluation of the topic the grid asks for.

6. 06Close on the degree question, and check the language separately

   The conclusion must answer przede wszystkim, which means it must contain a comparison rather than a verdict. Then run AO3 as its own pass: ten of the forty marks are language, and the essay's argument frames are exactly where errors concentrate - świadczyć o takes the locative, dowodzić takes the genitive, wynikać takes z with the genitive, and decydować takes o with the locative. Check those four, then the aspect of every verb, then the diacritics, in that order, and stop when the time you allotted runs out.

Result: Twierdzę, że tradycje regionalne w Polsce są dziś jednocześnie atrakcją turystyczną i żywym obrzędem, a granica między jednym a drugim biegnie inaczej w każdej miejscowości. Świadczy o tym przykład szopkarstwa krakowskiego: konkurs odbywa się co roku w pierwszy czwartek grudnia, a szopki trafiają potem do muzeum i na widokówki, ale wciąż budują je rodziny krakowskich rzemieślników, nierzadko od pokoleń. Wpis na listę UNESCO potwierdza wartość tej praktyki i przynosi jej rozgłos - nie dowodzi jednak, że zmienił się powód, dla którego ludzie ją uprawiają. Wynika z tego, że turystyka raczej utrwala formę zwyczaju, niż zastępuje jego sens. Ostrożniej byłoby powiedzieć, że o tym, czy zwyczaj pozostaje żywy, decyduje nie liczba widzów, lecz to, kto go wykonuje.