Samenvattingen · EconomieNL · HAVO

Elasticiteit en consumentengedrag

Elasticiteit meet hoe sterk de gevraagde hoeveelheid van een goed reageert op een verandering van de prijs, het inkomen of de prijs van een ander goed. Dit onderwerp bouwt dat begrip stap voor stap op: eerst de prijselasticiteit van de vraag en haar determinanten, dan het verband tussen elasticiteit en omzet, en ten slotte de inkomens- en kruislingse elasticiteit met de nutstheorie die achter de dalende vraaglijn schuilgaat. Je leert elke elasticiteit berekenen, het teken interpreteren en de uitkomst koppelen aan het gedrag van de consument.

3 Onderdelen~22 min leestijd4 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 2

T·0777 / 15

Examenprofiel

De prijselasticiteit van de vraag berekenen en de uitkomst interpreteren als elastisch, inelastisch of unitair, en de determinanten ervan benoemen.Het verband tussen prijselasticiteit en omzet beredeneren en toepassen op het prijsbeleid van bedrijven en op de opbrengst van belastingen op inelastische goederen.De inkomenselasticiteit en de kruislingse prijselasticiteit berekenen en uit het teken de soort goed (normaal, luxe, inferieur) of de relatie (substituut, complement) afleiden.Met het grensnut en de wet van het afnemende grensnut verklaren waarom de vraaglijn daalt.

Operatoren:berekenleg uitinterpreteerverklaarberedeneer

basisniveau

Zorg dat je een prijselasticiteit kunt berekenen met $E_v = \frac{\%\Delta Q_v}{\%\Delta P}$ , de uitkomst kunt indelen als elastisch of inelastisch op de absolute waarde, de determinanten kent en weet hoe de elasticiteit met de omzet samenhangt.

verhoogd niveau

Redeneer in onbekende contexten over waaróm een goed elastisch of inelastisch is, voorspel het effect op de omzet of de belastingopbrengst, en gebruik het teken van de inkomens- en kruislingse elasticiteit om een goed of een goederenrelatie te typeren — onderbouwd met het afnemende grensnut achter de vraaglijn.

Diepte

Tekst

Inhoud · 3 onderdelen

Elasticiteit en consumentengedrag

Prijselasticiteit van de vraag#

Basisexamenblad-nl

Steile en vlakke vraaglijn

Afb. 1De steile vraaglijn is relatief inelastisch: een prijsverandering verandert de gevraagde hoeveelheid maar weinig. De vlakke vraaglijn is relatief elastisch en reageert juist sterk. Beide lijnen snijden elkaar bij (40, 6).

De prijselasticiteit van de vraag meet hóé sterk de gevraagde hoeveelheid van een goed reageert op een verandering van de prijs. Je berekent haar als de procentuele verandering van de gevraagde hoeveelheid gedeeld door de procentuele prijsverandering:

E_v = \frac{\%\Delta Q_v}{\%\Delta P}

. Belangrijk is dat je met prócenten werkt en niet met de kale aantallen, want alleen zo kun je markten van verschillende grootte eerlijk vergelijken — een daling van 10 stuks zegt weinig zonder te weten of de markt er 100 of 100.000 telt. De uitkomst is een getal zónder eenheid dat aangeeft met hoeveel procent de afzet verandert per procent prijsverandering. Stijgt de prijs met 1% en daalt de gevraagde hoeveelheid daardoor met 2%, dan is de elasticiteit

-2

. Onthoud de formule als een verhouding van twee procentuele veranderingen: bovenin de reactie van de hoeveelheid, onderin de prikkel — de prijsverandering — die haar veroorzaakt.

De prijselasticiteit van de vraag is bijna altijd negatief, en dat is geen toeval maar een rechtstreeks gevolg van de wet van de vraag. Die wet zegt dat een hogere prijs samengaat met een kleinere gevraagde hoeveelheid en een lagere prijs met een grotere: prijs en hoeveelheid bewegen dus altijd de tegengestelde kant op. Deel je een negatieve verandering (de hoeveelheid daalt) door een positieve (de prijs stijgt), dan komt er een negatief getal uit — en andersom net zo. Omdat dat minteken bij vrijwel elke vraag terugkeert, kijken economen voor de stérkte van de reactie naar de absolute waarde

|E_v|

, waarbij ze het teken even wegdenken. In de interpretatie gaat het dan puur om de grootte van het getal: hoe groter

|E_v|

, hoe heftiger de afzet op de prijs reageert. Het teken vermeld je in een examenantwoord wel, maar de indeling elastisch–inelastisch maak je op de absolute waarde.

Met die absolute waarde deel je de vraag in drie groepen in. Is

|E_v| > 1

, dan noem je de vraag elastisch: de gevraagde hoeveelheid reageert sterk, want ze verandert procentueel méér dan de prijs — een prijsstijging van 1% jaagt de afzet met meer dan 1% omlaag. Is

|E_v| < 1

, dan is de vraag inelastisch: de afzet reageert zwak en verandert procentueel mínder dan de prijs, zoals bij eerste levensbehoeften die je toch wel blijft kopen. Precies op de grens, bij

|E_v| = 1

, heet de vraag unitair elastisch: de hoeveelheid verandert met exact hetzelfde percentage als de prijs. Een handige toets: brood en medicijnen zijn doorgaans inelastisch (je koopt ze ook bij een hogere prijs), terwijl een bepaald merk koek of een verre vakantie elastisch is (je wijkt makkelijk uit of stelt de aankoop uit). Zo vertaalt één getal zich meteen in een uitspraak over consumentengedrag.

Of een goed elastisch of inelastisch is, hangt af van een aantal vaste determinanten die je bij elke opgave kunt langslopen. Het belangrijkste is het aantal en de nabijheid van substituten: zijn er veel goede vervangers, dan stappen kopers bij een prijsstijging makkelijk over en is de vraag elastisch; is er nauwelijks een alternatief, dan is de vraag inelastisch. Ten tweede speelt of het goed een noodzaak of een luxe is — een noodzakelijk goed zoals water of basisvoedsel koop je ook bij een hogere prijs, een luxegoed laat je sneller staan. Ten derde telt het aandeel van het goed in je budget: een doosje lucifers van een paar cent koop je ongeacht de prijs (inelastisch), terwijl een grote uitgave als een auto of een wereldreis je scherp op de prijs laat letten (elastischer). Ten slotte werkt de tijdshorizon: op de lange termijn vind je makkelijker alternatieven dan meteen, zodat de vraag op lange termijn elastischer is dan op korte termijn. Loop deze vier — substituten, noodzaak versus luxe, budgetaandeel en tijd — als checklist langs om de elasticiteit van een onbekend goed in te schatten.

De elasticiteit zie je ook terug in de helling van de vraaglijn, en daar gaat de figuur hiernaast over. Een steile vraaglijn hoort bij een relatief inelastische vraag: zelfs een flinke prijsverandering op de verticale as gaat samen met maar een klein stapje in de hoeveelheid op de horizontale as. Een vlakke vraaglijn hoort juist bij een relatief elastische vraag, want dan leidt een kleine prijsverandering al tot een grote verschuiving in de gevraagde hoeveelheid. In de figuur snijden de steile (inelastische) en de vlakke (elastische) lijn elkaar bij het punt (40, 6); rechts van dat snijpunt zie je hoe de vlakke lijn veel verder uitwaaiert in de hoeveelheid dan de steile. Let wel op een valkuil: de helling is een ruwe indicatie en niet hetzelfde als de elasticiteit, want langs één rechte vraaglijn verandert de elasticiteit van punt tot punt. Voor het examen volstaat de vuistregel — steil is inelastisch, vlak is elastisch — om twee lijnen in één figuur snel met elkaar te vergelijken.

E_v = \frac{\%\Delta Q_v}{\%\Delta P}

prijselasticiteit van de vraag

De prijselasticiteit van de vraag is de procentuele verandering van de gevraagde hoeveelheid $Q_v$ gedeeld door de procentuele prijsverandering. De uitkomst is meestal negatief; de absolute waarde $|E_v|$ bepaalt of de vraag elastisch, inelastisch of unitair is.

Uitgewerkt voorbeeld

Prijselasticiteit berekenen bij een prijsstijging

De prijs van een goed stijgt van €4 naar €5. Daardoor daalt de gevraagde hoeveelheid van 100 naar 90 stuks. Bereken de prijselasticiteit van de vraag en bepaal of de vraag elastisch of inelastisch is.

Stap 1 — Bereken de procentuele prijsverandering
De prijs gaat van €4 naar €5, dus stijgt met €1. Ten opzichte van de oude prijs van €4 is dat een stijging van een kwart, oftewel +25%.
$\%\Delta P = \frac{5 - 4}{4} \times 100\% = +25\%$
Stap 2 — Bereken de procentuele verandering van de hoeveelheid
De gevraagde hoeveelheid gaat van 100 naar 90, dus daalt met 10 stuks. Ten opzichte van de oorspronkelijke 100 is dat een daling van 10%, oftewel −10%.
$\%\Delta Q_v = \frac{90 - 100}{100} \times 100\% = -10\%$
Stap 3 — Deel de twee percentages op elkaar
Vul de twee uitkomsten in de formule in: de procentuele verandering van de hoeveelheid gedeeld door de procentuele prijsverandering.
$E_v = \frac{-10\%}{25\%} = -0{,}4$
Stap 4 — Interpreteer de uitkomst
De absolute waarde is $|E_v| = 0{,}4$ , en dat is kleiner dan 1. De vraag is dus inelastisch: de gevraagde hoeveelheid reageert maar zwak op de prijsverandering.

Resultaat: Resultaat: $E_v = -0{,}4$ . Omdat $|E_v| = 0{,}4 < 1$ is de vraag inelastisch — de prijs steeg met 25%, maar de afzet daalde met slechts 10%, dus de hoeveelheid trekt zich relatief weinig van de prijs aan.

Veelgemaakte fouten

Het minteken vergeten of verkeerd interpreteren. De prijselasticiteit van de vraag is normaal gesproken negatief (wet van de vraag); voor de indeling elastisch of inelastisch kijk je naar de absolute waarde $|E_v|$ .
Teller en noemer omdraaien. Bovenin staat de procentuele verandering van de hoeveelheid en onderin die van de prijs — draai je ze om, dan krijg je een onjuiste, omgekeerde waarde.
Denken dat een steile vraaglijn 'meer' vraag betekent. De helling zegt iets over de elasticiteit (steil = inelastisch, vlak = elastisch), niet over de hoogte van de vraag.

Actieve herhaling

De prijs van een treinkaartje stijgt van €20 naar €22 en daardoor daalt het aantal verkochte kaartjes van 1000 naar 950. Bereken de prijselasticiteit van de vraag, bepaal of de vraag elastisch of inelastisch is, en noem één determinant die deze uitkomst kan verklaren.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma economie (HAVO) (CvTE / Examenblad)

Elasticiteit en de omzet#

Standaardexamenblad-nl

De prijselasticiteit is niet alleen een rekenkundig getal, maar ook een krachtig hulpmiddel om te voorspellen wat een prijsverandering met de omzet doet. De omzet — ook wel de totale opbrengst genoemd — is simpelweg de prijs maal de verkochte hoeveelheid:

TO = P \times Q

. Het lastige is dat bij een prijsverandering die twee factoren tegen elkaar in werken: verhoog je de prijs, dan stijgt de factor

P

, maar door de wet van de vraag daalt tegelijk de factor

Q

. Of de omzet daardoor stijgt of daalt, hangt af van welk effect het sterkst is — en juist dát vertelt de elasticiteit je. De elasticiteit weegt namelijk precies af of de hoeveelheid procentueel harder daalt dan de prijs stijgt, of juist minder hard. Daarom kun je met één blik op de elasticiteit de richting van het omzeteffect bepalen, zonder de nieuwe omzet helemaal uit te rekenen.

Bij een elastische vraag (

|E_v| > 1

) beweegt de omzet tégen de prijs in. Verhoog je dan de prijs, dan reageert de hoeveelheid zó sterk dat ze procentueel verder wegzakt dan de prijs omhooggaat; het verlies aan afzet weegt zwaarder dan de hogere prijs per stuk, en de omzet daalt. Andersom levert een prijsverlaging bij een elastische vraag juist méér omzet op, want de afzet schiet procentueel harder omhoog dan de prijs omlaaggaat. Denk aan een merk frisdrank met veel concurrenten: verlaagt het zijn prijs een beetje, dan stappen zoveel kopers over van andere merken dat de totale opbrengst stijgt. Voor een aanbieder met een elastische vraag is een prijsverhoging dus gevaarlijk en kan een prijsverlaging juist lonen. De vuistregel: elastisch betekent prijs en omzet de tegengestelde kant op.

Bij een inelastische vraag (

|E_v| < 1

) is het precies omgekeerd: de omzet beweegt mét de prijs mee. Nu reageert de hoeveelheid maar zwak, zodat een prijsverhoging de afzet slechts een beetje doet dalen terwijl elke verkochte eenheid meer opbrengt; per saldo stijgt de omzet. Dit is het geval uit het uitgewerkte voorbeeld hiernaast, waar de prijs met 25% omhooggaat maar de afzet met slechts 10% daalt, zodat de opbrengst toeneemt. Bij een prijsverláging gebeurt het tegenovergestelde: de afzet groeit te weinig om het lagere bedrag per stuk goed te maken, en de omzet daalt. Voor een aanbieder met een inelastische vraag loont een prijsverhoging dus juist wél. De vuistregel: inelastisch betekent prijs en omzet dezelfde kant op.

Tussen die twee uitersten ligt het bijzondere geval van de unitair elastische vraag (

|E_v| = 1

). Dan veranderen de prijs en de hoeveelheid met exact hetzelfde percentage, zodat de twee effecten elkaar volledig opheffen en de omzet ongewijzigd blijft, of je de prijs nu verhoogt of verlaagt. Zo ontstaat een handige driedeling die je uit het hoofd mag kennen: bij een elastische vraag beweegt de omzet tegengesteld aan de prijs, bij een inelastische vraag mee met de prijs, en bij een unitaire vraag verandert de omzet niet. Wie deze regel kent, kan bij een opgave meteen de richting van het omzeteffect noemen zodra de elasticiteit (of de soort goed) bekend is. Het loont om de driedeling aan de intuïtie te koppelen: de omzet is het hoogst rond het punt waar de winst aan de prijskant precies opweegt tegen het verlies aan de hoeveelheidskant.

Deze samenhang tussen elasticiteit en omzet verklaart veel gedrag in de echte wereld. Een bedrijf dat zijn prijsbeleid bepaalt, kijkt naar de elasticiteit van zijn product: is de vraag inelastisch, dan kan het de prijs verhogen om de omzet (en vaak de winst) op te krikken; is de vraag elastisch, dan jaagt een prijsverhoging klanten weg en kan een scherpe prijs juist meer opleveren. Ook de overheid gebruikt dit inzicht. Accijnzen worden graag gelegd op goederen met een inelastische vraag, zoals tabak, alcohol en benzine: omdat de gevraagde hoeveelheid daar nauwelijks daalt als de prijs door de belasting stijgt, blijft de afzet groot en levert de heffing een stabiele, voorspelbare opbrengst op. Datzelfde inelastische karakter maakt zo'n belasting wel zwaar voor de consument, die immers toch blijft kopen. Zo verbindt de elasticiteit de theorie met het concrete prijsbeleid van bedrijven én met de schatkist van de overheid.

TO = P \times Q

totale opbrengst (omzet)

De totale opbrengst of omzet is de prijs $P$ maal de verkochte hoeveelheid $Q$ . Bij een prijsverandering werken $P$ en $Q$ tegen elkaar in; de prijselasticiteit bepaalt welk effect de overhand heeft.

Uitgewerkt voorbeeld

Het omzeteffect bij een inelastische vraag

Gebruik de cijfers uit het vorige onderwerp: de prijs stijgt van €4 naar €5 en de gevraagde hoeveelheid daalt van 100 naar 90 stuks. De vraag is inelastisch ( $E_v = -0{,}4$ ). Bereken de omzet vóór en ná de prijsverhoging en leg uit wat er met de omzet gebeurt.

Stap 1 — Bereken de omzet vóór de prijsverhoging
De omzet is de prijs maal de hoeveelheid. Vóór de verhoging is de prijs €4 en de afzet 100 stuks.
$TO_1 = 4 \times 100 = 400$
Stap 2 — Bereken de omzet ná de prijsverhoging
Ná de verhoging is de prijs €5 en is de afzet gedaald naar 90 stuks.
$TO_2 = 5 \times 90 = 450$
Stap 3 — Vergelijk de twee uitkomsten
De omzet stijgt van €400 naar €450, een toename van €50. Hoewel de aanbieder 10 stuks minder verkoopt, brengt elke verkochte eenheid genoeg extra op om dat verlies ruimschoots te dekken.
Stap 4 — Verklaar het resultaat met de elasticiteit
Omdat de vraag inelastisch is ( $|E_v| = 0{,}4 < 1$ ), daalt de hoeveelheid (−10%) procentueel minder hard dan de prijs stijgt (+25%). Het prijseffect wint van het hoeveelheidseffect, dus beweegt de omzet mee met de prijs en stijgt hij.

Resultaat: Resultaat: de omzet stijgt van €400 naar €450. Bij een inelastische vraag verhoogt een prijsstijging de omzet, omdat de afzet relatief weinig terugloopt — precies wat de driedeling voorspelt.

Veelgemaakte fouten

Denken dat een prijsverhoging altijd tot meer omzet leidt. Dat geldt alleen bij een inelastische vraag; bij een elastische vraag daalt de omzet juist, omdat de afzet harder wegvalt dan de prijs stijgt.
De omzet verwarren met de winst. De omzet is prijs maal hoeveelheid ( $P \times Q$ ); de winst is de omzet min de kosten. Elasticiteit voorspelt rechtstreeks het omzeteffect, niet automatisch het winsteffect.

Actieve herhaling

Een aanbieder weet dat de vraag naar zijn product elastisch is. Hij overweegt de prijs te verhogen om meer te verdienen. Leg met behulp van $TO = P \times Q$ uit waarom deze prijsverhoging zijn omzet waarschijnlijk juist verlaagt, en geef aan welk prijsbeleid voor hem wél tot een hogere omzet zou kunnen leiden.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma economie (HAVO) (CvTE / Examenblad)

Andere elasticiteiten en het nut#

Standaardexamenblad-nl

Soorten elasticiteit

Afb. 2De drie elasticiteiten naast elkaar. Lees per soort de formule en het teken af: de prijselasticiteit is meestal negatief, terwijl het teken van de inkomens- en de kruislingse elasticiteit de soort goed of de goederenrelatie verraadt (normaal of inferieur, substituut of complement).

Naast de prijs kan ook het inkomen van de consument de gevraagde hoeveelheid veranderen, en dat meet je met de inkomenselasticiteit van de vraag: de procentuele verandering van de gevraagde hoeveelheid gedeeld door de procentuele inkomensverandering,

\frac{\%\Delta Q}{\%\Delta Y}

(met

Y

voor het inkomen). Het teken van deze elasticiteit verraadt wat voor soort goed je voor je hebt. Is de inkomenselasticiteit positief, dan gaat een hoger inkomen samen met een grotere vraag en heb je te maken met een normaal goed — verreweg de meeste goederen, van kleding tot uit eten gaan. Is de uitkomst groter dan 1, dan spreek je van een luxegoed, waarvan de vraag extra sterk meegroeit met het inkomen, zoals verre reizen of dure restaurants. Is de inkomenselasticiteit daarentegen negatief, dan daalt de vraag juist als het inkomen stijgt, en heb je een inferieur goed te pakken, zoals een goedkoop huismerk waar mensen van afstappen zodra ze meer te besteden hebben.

De kruislingse prijselasticiteit meet hoe de vraag naar het ene goed reageert op een prijsverandering van een ánder goed: de procentuele verandering van de gevraagde hoeveelheid van goed A gedeeld door de procentuele prijsverandering van goed B,

\frac{\%\Delta Q_a}{\%\Delta P_b}

. Opnieuw is vooral het teken interessant, want het onthult de relatie tussen de twee goederen. Is de kruislingse elasticiteit positief, dan zijn het substituten: wordt goed B duurder, dan stappen kopers over naar goed A, zodat de vraag naar A stijgt — denk aan boter en margarine of de trein en de auto. Is de uitkomst negatief, dan zijn het complementen, goederen die je samen gebruikt: wordt goed B duurder, dan daalt de vraag naar A mee, zoals bij auto's en benzine of printers en cartridges. In de overzichtstabel hiernaast staan de drie elasticiteiten met hun formule en hun teken nog eens overzichtelijk naast elkaar.

Achter de dalende vraaglijn van het eerste onderwerp zit uiteindelijk het begrip nut: de mate van behoeftebevrediging die een consument aan het verbruik van een goed ontleent. Het totale nut is de voldoening van alle eenheden samen, maar voor het gedrag van de consument is vooral het grensnut (marginale nut) van belang: de extra voldoening die één extra eenheid van het goed oplevert. Eet je je honger weg met pizza, dan geeft de eerste punt veel genot, de tweede al wat minder, en de derde nog minder. Dit patroon is zo algemeen dat het een eigen naam heeft: de wet van het afnemende grensnut, die zegt dat elke volgende eenheid van een goed minder extra nut oplevert dan de vorige. Het totale nut blijft daarbij meestal nog wel stijgen, maar in steeds kleinere stapjes, omdat juist díé stapjes — het grensnut — krimpen.

Die wet van het afnemende grensnut is precies de reden dat de vraaglijn daalt, en zo sluit de cirkel zich. Een consument is voor een extra eenheid namelijk niet méér bereid te betalen dan het grensnut dat die eenheid hem oplevert. Omdat elke volgende eenheid minder extra nut geeft, wil hij daarvoor ook telkens minder geld kwijt zijn — en dus loopt de prijs die hij maximaal wil betalen af naarmate de hoeveelheid groeit. Op marktniveau levert dat een dalende vraaglijn op: alleen bij een lágere prijs is de consument bereid méér eenheden te kopen. Het afnemende grensnut verklaart daarmee niet alleen waaróm de wet van de vraag geldt, maar ook waarom een rationele consument zijn aankopen zo verdeelt dat hij voor zijn geld zoveel mogelijk nut binnenhaalt. Hiermee is de dalende vraaglijn uit het begin geen losse aanname meer, maar het logische gevolg van hoe consumenten waarde toekennen aan steeds meer van hetzelfde.

Met deze drie elasticiteiten en het nutsbegrip heb je het gedrag van de consument compleet in kaart. De prijselasticiteit vertelt je hoe sterk de vraag op de eigen prijs reageert en wat dat met de omzet doet; de inkomenselasticiteit verraadt of een goed normaal, luxe of inferieur is; en de kruislingse elasticiteit legt bloot of twee goederen substituten of complementen zijn. Het nut en het afnemende grensnut vormen de onderliggende verklaring waaróm de vraaglijn daalt. In een examenopgave herken je het type elasticiteit aan wat er verandert — de eigen prijs, het inkomen of de prijs van een ander goed — en aan het téken van de uitkomst trek je vervolgens je conclusie over de soort goed of de relatie ertussen. Wie deze begrippen vlot uit elkaar houdt, kan elke contextopgave over consumentengedrag systematisch te lijf: bepaal welke grootheid verandert, kies de juiste elasticiteit, reken haar uit en lees het teken af.

E_y = \frac{\%\Delta Q}{\%\Delta Y}

inkomenselasticiteit van de vraag

De inkomenselasticiteit is de procentuele verandering van de gevraagde hoeveelheid gedeeld door de procentuele inkomensverandering ( $Y$ ). Een positief teken hoort bij een normaal goed (groter dan 1 bij een luxegoed), een negatief teken bij een inferieur goed.

E_{kr} = \frac{\%\Delta Q_a}{\%\Delta P_b}

kruislingse prijselasticiteit

De kruislingse prijselasticiteit is de procentuele verandering van de gevraagde hoeveelheid van goed A gedeeld door de procentuele prijsverandering van goed B. Een positief teken hoort bij substituten, een negatief teken bij complementen.

Uitgewerkt voorbeeld

De kruislingse prijselasticiteit berekenen

De prijs van thee (goed B) stijgt met 20%. Daardoor stijgt de gevraagde hoeveelheid koffie (goed A) met 8%. Bereken de kruislingse prijselasticiteit en bepaal of koffie en thee substituten of complementen zijn.

Stap 1 — Zet de gegevens in de formule
De kruislingse prijselasticiteit is de procentuele verandering van de hoeveelheid van goed A (koffie, +8%) gedeeld door de procentuele prijsverandering van goed B (thee, +20%).
$E_{kr} = \frac{\%\Delta Q_a}{\%\Delta P_b} = \frac{8\%}{20\%}$
Stap 2 — Reken de breuk uit
Deel 8 door 20. De percentages vallen tegen elkaar weg, zodat er een kaal getal overblijft.
$E_{kr} = \frac{8}{20} = +0{,}4$
Stap 3 — Interpreteer het teken
De uitkomst is positief. Een hogere prijs van thee leidt dus tot méér vraag naar koffie: de kopers stappen over van het duurder geworden goed naar het alternatief.
Stap 4 — Trek de conclusie
Een positieve kruislingse prijselasticiteit hoort bij substituten. Koffie en thee zijn dus substituten — vervangers die de consument tegen elkaar kan inruilen.

Resultaat: Resultaat: $E_{kr} = +0{,}4$ . Omdat het teken positief is, zijn koffie en thee substituten: wordt thee duurder, dan wijken kopers uit naar koffie, zodat de vraag naar koffie toeneemt.

Veelgemaakte fouten

Een inferieur goed verwarren met een goedkoop of een slecht goed. 'Inferieur' betekent alleen dat de vraag daalt als het inkomen stijgt (negatieve inkomenselasticiteit), niet dat het goed van lage kwaliteit is.
Substituten en complementen omdraaien. Een positieve kruislingse elasticiteit hoort bij substituten (duurder B leidt tot meer vraag naar A), een negatieve bij complementen (duurder B leidt tot minder vraag naar A).
Het totale nut en het grensnut door elkaar halen. Het grensnut is de extra voldoening van één extra eenheid; volgens de wet van het afnemende grensnut neemt juist dat grensnut af, terwijl het totale nut nog kan blijven stijgen.

Actieve herhaling

Het inkomen van een huishouden stijgt en daardoor koopt het minder pakken goedkope huismerkpasta. Bepaal het teken van de inkomenselasticiteit en geef aan wat voor soort goed deze pasta is. Leg daarna met de wet van het afnemende grensnut uit waarom de vraaglijn naar pasta een dalend verloop heeft.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma economie (HAVO) (CvTE / Examenblad)

Referenties en bronnen

Bronnen

CvTE / Examenblad

Examenprogramma economie (HAVO)

Elasticiteit en consumentengedrag

3 Onderdelen~22 min leestijd4 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 2

Elasticiteit en consumentengedrag

Kernpunten

Prijselasticiteit berekenen bij een prijsstijging

Kernpunten

Het omzeteffect bij een inelastische vraag

Kernpunten

De kruislingse prijselasticiteit berekenen

Bronnen

Elasticiteit en consumentengedrag

Kernpunten

Prijselasticiteit berekenen bij een prijsstijging

Kernpunten

Het omzeteffect bij een inelastische vraag

Kernpunten

De kruislingse prijselasticiteit berekenen

Bronnen