Samenvattingen · SpaansNL · VWO

Subjuntivo en stijlregister

De subjuntivo (de aanvoegende wijs) is bij Spaans geen apart examendomein, maar een voorwaardelijke, ondersteunende vaardigheid: hij wordt vooral binnen de schrijfvaardigheid van het schoolexamen (domein D) beoordeeld als onderdeel van de taalverzorging, en helpt daarnaast het tekstbegrip in het centraal examen. Dit onderwerp laat zien dat de subjuntivo een wijs is en geen tijd, hoe je de presente de subjuntivo vormt (regelmatig en onregelmatig), welke triggers hem oproepen — wens, gevoel, twijfel, noodzaak en bepaalde voegwoorden — en hoe je bewust kiest tussen subjuntivo, indicativo en infinitivo. Ten slotte verbindt het de wijskeuze met het stijlregister: het afstemmen van formeel en informeel taalgebruik op doel en publiek, zoals domein D dat vraagt.

4 Onderdelen~24 min leestijd4 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 1 · Verdieping 2

T·0777 / 15

Examenprofiel

Beseffen dat de subjuntivo en het stijlregister een voorwaardelijke, ondersteunende vaardigheid zijn — geen apart toetsdomein — die vooral binnen de schrijfvaardigheid (SE, domein D) als taalverzorging wordt beoordeeld en het tekstbegrip in het CE ondersteuntDe subjuntivo herkennen als wijs (modo) en de presente de subjuntivo correct vormen, regelmatig (hable, coma, viva) en onregelmatig (sea, esté, vaya, haya, sepa, tenga, dé)De gangbare triggers herkennen — wens/wil, gevoel, twijfel/ontkenning, noodzaak/onpersoonlijke uitdrukking en bepaalde voegwoorden (para que, aunque, antes de que, cuando + toekomst) — en op grond daarvan de subjuntivo inzettenBewust kiezen tussen subjuntivo, indicativo en infinitivo (zelfde onderwerp → infinitivo; feit/zekerheid → indicativo) en het stijlregister (formeel/informeel, tú/usted, beleefdheid) afstemmen op doel en publiek

Operatoren:vul invervoegkies de juiste wijsverbeterherschrijf

basisniveau

De subjuntivo ondersteunt vooral je schrijfvaardigheid (SE, domein D): leer de vijf triggergroepen herkennen en de presente de subjuntivo correct vormen, zodat je verzorgd en correct Spaans schrijft en de nuance van teksten in het CE beter leest.

verhoogd niveau

Wie naar C1 reikt, kiest bewust tussen subjuntivo, indicativo en infinitivo, beheerst de fijnere gevallen (esperar que en dudar que tegenover bevestigend creer que; cuando en aunque als feit óf als toekomst/veronderstelling) en stemt het register nauwkeurig af op doel en publiek.

Diepte

Tekst

Inhoud · 4 onderdelen

Subjuntivo en stijlregister

Wat is de subjuntivo: een wijs, geen tijd#

Basisexamenblad-nl-spaans-vwo-domein-D

De subjuntivo (de aanvoegende wijs) is geen tijd maar een wijs — in het Spaans un modo. Afb. 1 zet de drie wijzen van het Spaanse werkwoord naast elkaar: de indicativo (de aantonende wijs), de subjuntivo (de aanvoegende wijs) en de imperativo (de gebiedende wijs). Een wijs zegt niets over wánneer iets gebeurt, maar over hóé de spreker tegenover de handeling staat. De indicativo stelt een feit vast — iets is, was of zal zijn zoals het is: „María viene” (María komt). De imperativo geeft een bevel: „¡Ven!” (Kom!). En de subjuntivo plaatst de handeling niet als feit, maar in het licht van een wens, een twijfel, een gevoel of een noodzaak: „Quiero que María venga” (Ik wil dat María komt). Dezelfde handeling — komen — verschijnt zo in drie verschillende wijzen, afhankelijk van de houding van de spreker.

Afb. 1 — De drie wijzen (modos) van het Spaanse werkwoord

Afb. 1De subjuntivo is een van de drie wijzen (modos) van het werkwoord, naast de indicativo (feit) en de imperativo (bevel) — een wijs, geen tijd.

Het is belangrijk om wijs (modo) en tijd (tiempo) uit elkaar te houden, want daar wijst de naam van dit onderwerp precies op. Een tijd plaatst een handeling op de tijdas: presente (nu), pretérito (verleden), futuro (toekomst). Een wijs doet iets heel anders: hij kleurt de handeling met de houding van de spreker. Binnen de subjuntivo bestaan óók verschillende tijden — er is een presente de subjuntivo („que hable”), een pretérito imperfecto de subjuntivo („que hablara”) en samengestelde vormen — maar op het VWO ligt de nadruk op de presente de subjuntivo. Dat de subjuntivo een wijs is en geen tijd, verklaart ook waarom je hem niet los kunt gebruiken: hij verschijnt vrijwel altijd in een bijzin met „que”, opgeroepen door iets in de hoofdzin. De subjuntivo staat dus nooit op zichzelf, maar altijd in reactie op een uitdrukking die hem afdwingt.

Voor Nederlandstalige leerlingen is de subjuntivo lastig, omdat het Nederlands zo'n aparte wijs voor wens en twijfel nauwelijks kent. Waar het Spaans „Quiero que vengas” zegt, zegt het Nederlands gewoon „Ik wil dat je komt” — met een doodgewone aantonende vorm („komt”). Het Nederlands markeert de wens dus niet in het werkwoord van de bijzin, het Spaans wél. Datzelfde geldt voor het Engels. Wie Frans heeft gehad, heeft een streepje voor, want het Frans kent een vergelijkbare subjonctif: de logica van „il faut que tu viennes” is dezelfde als die van „es necesario que vengas”. Maar wie de subjuntivo vanuit het Nederlands benadert, moet zich aanwennen om bij bepaalde signaalwoorden een andere werkwoordsvorm te kiezen dan het Nederlandse gevoel ingeeft.

De subjuntivo en het stijlregister vormen op het VWO geen apart toetsdomein. Grammatica en taalverzorging zijn bij de moderne vreemde talen een voorwaardelijke, ondersteunende vaardigheid: ze worden vooral binnen de schrijfvaardigheid van het schoolexamen (domein D) beoordeeld, waar correcte werkwoordsvormen, zinsbouw en registerkeuze als taalverzorging meetellen. In het centraal examen, dat uitsluitend leesvaardigheid toetst, wordt de subjuntivo niet los bevraagd, maar je moet hem wél kunnen lézen: wie „Es posible que la situación cambie” niet als een mogelijkheid (en dus niet als een feit) herkent, mist de nuance van de tekst. De subjuntivo leren is daarom geen doel op zich, maar een investering die je schrijven verzorgt en je lezen verscherpt. Bovendien is een correct gebruikte subjuntivo een teken van hoger taalniveau: hij tilt je Spaans van B1 naar B2 en hoger.

Uitgewerkt voorbeeld

De wijs bepalen: „Espero que estés bien”

In welke wijs staan de werkwoorden in „Espero que estés bien” (Ik hoop dat je in orde bent)? En waarom staan ze in dezelfde tijd maar in een andere wijs?

Het werkwoord van de hoofdzin
„Espero” (ik hoop) is de hoofdzin en staat in de indicativo: de spreker stelt vast dát hij hoopt. Het is een feit over de spreker zelf.
Het werkwoord van de bijzin
„que estés bien” staat in de subjuntivo. „esperar que” (hopen dat) drukt een wens uit, en die wens roept in de que-bijzin de subjuntivo op. „estés” is de presente de subjuntivo van „estar”.
Wijs tegenover tijd
Beide vormen zijn tegenwoordige tijd (presente), maar ze staan in een verschillende wijs: „espero” indicativo (feit), „estés” subjuntivo (wens). Dat illustreert dat de subjuntivo een wijs is, geen tijd.

Resultaat: „Espero” staat in de indicativo (de spreker stelt zijn hopen vast), „estés” in de presente de subjuntivo (de wens die „esperar que” oproept). Beide zijn tegenwoordige tijd — het verschil zit in de wijs, niet in de tijd.

Veelgemaakte fouten

De subjuntivo verwarren met een tijd, bijvoorbeeld denken dat „que venga” een toekomende tijd is. Het is een wijs: dezelfde handeling kan in de indicativo, de subjuntivo of de imperativo staan, afhankelijk van de houding van de spreker.
Verwachten dat je de subjuntivo „op gevoel” moet aanvoelen. Hij is bijna altijd het gevolg van een concrete trigger in de hoofdzin; je herkent die trigger en kiest daarop de wijs, in plaats van te gokken.

Actieve herhaling

Oefenopgave: bepaal bij elke zin de wijs (indicativo, subjuntivo of imperativo) en verklaar je keuze: (1) „Los alumnos estudian mucho.” (2) „Quiero que los alumnos estudien más.” (3) „¡Estudiad más!” Leg uit welke houding van de spreker elke wijs uitdrukt.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Spaans VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid (CvTE / Examenblad)

De vorming van de presente de subjuntivo (regelmatig en onregelmatig)#

Standaardexamenblad-nl-spaans-vwo-domein-D

De presente de subjuntivo is regelmatiger dan hij op het eerste gezicht lijkt, want hij draait om één handige greep: de „omgekeerde klinker”. Je vertrekt van de stam van het werkwoord en plakt er de uitgangen aan die bij de ándere vervoegingsgroep horen. Werkwoorden op „-ar” krijgen in de subjuntivo de klinker „-e”, en werkwoorden op „-er” en „-ir” krijgen de klinker „-a”. Zo wordt „hablar” (spreken): que hable, hables, hable, hablemos, habléis, hablen. „Comer” (eten) wordt: que coma, comas, coma, comamos, comáis, coman. En „vivir” (leven, wonen) wordt: que viva, vivas, viva, vivamos, viváis, vivan. De „-er”- en „-ir”-werkwoorden delen dus precies dezelfde uitgangen. Let op de accenten op de „vosotros”-vorm: habléis, comáis, viváis.

Veel werkwoorden die „onregelmatig” lijken, zijn in de subjuntivo juist heel voorspelbaar, dankzij een tweede greep: de „yo-regel”. Je neemt de „yo”-vorm van de presente de indicativo, haalt de „-o” eraf, en zet daar de subjuntivo-uitgangen op. Zo houdt het werkwoord dezelfde onregelmatige stam als in de „yo”-vorm. „Tener” (hebben) heeft de yo-vorm „tengo”; daaruit volgt: que tenga, tengas, tenga, tengamos, tengáis, tengan. Op dezelfde manier: „hacer” → „hago” → que haga; „decir” → „digo” → que diga; „poner” → „pongo” → que ponga; „salir” → „salgo” → que salga; „venir” → „vengo” → que venga; „conocer” → „conozco” → que conozca. Ook de klinkerwisselende werkwoorden (los verbos con cambio vocálico) volgen deze regel: „querer” → „quiero” → que quiera; „poder” → „puedo” → que pueda; „pensar” → „pienso” → que piense. Wie de „yo”-vorm kent, kent dus meteen de subjuntivo.

Een kleine groep werkwoorden ontsnapt aan beide regels, omdat hun „yo”-vorm geen bruikbare stam op „-o” oplevert (soy, estoy, voy, he, sé, doy). Deze zes moet je gewoon uit het hoofd kennen, want ze zijn onmisbaar en komen voortdurend voor: „ser” (zijn) → que sea, seas, sea, seamos, seáis, sean; „estar” (zijn, zich bevinden) → que esté, estés, esté, estemos, estéis, estén; „ir” (gaan) → que vaya, vayas, vaya, vayamos, vayáis, vayan; „haber” (hulpwerkwoord) → que haya; „saber” (weten) → que sepa; en „dar” (geven) → que dé, des, dé, demos, deis, den. Let op de accenten die deze vormen onderscheiden: „esté”, „estés” en „estén” dragen een accent, en „dé” (van „dar”) krijgt er een om zich van het voorzetsel „de” te onderscheiden. „Haya” (van „haber”) heb je bovendien nodig voor de voltooide subjuntivo, zoals „que haya llegado” (dat hij is aangekomen).

De vormen van de presente de subjuntivo verdien je dubbel terug, want het Spaans gebruikt ze ook buiten de que-bijzin, namelijk in de gebiedende wijs. De ontkennende gebiedende wijs is altijd een subjuntivo: naast „¡Habla!” (Spreek!) staat de ontkenning „¡No hables!” (Spreek niet!), en naast „¡Ven!” staat „¡No vengas!”. Ook de beleefde gebiedende wijs met „usted” leent de subjuntivo-vorm: „Hable usted más despacio, por favor” (Spreekt u wat langzamer, alstublieft) en „Tenga usted cuidado” (Weest u voorzichtig). Wie de presente de subjuntivo beheerst, kan dus meteen ook correcte, beleefde bevelen en verboden vormen — precies het soort formele taal dat in een schrijfopdracht van pas komt. Vorm en gebruik grijpen zo in elkaar: dezelfde vervoeging dient de bijzin én de beleefde omgang.

Uitgewerkt voorbeeld

De presente de subjuntivo vormen langs de drie greeplijnen

Vul de presente de subjuntivo in: „Mi madre quiere que yo ___ (estudiar) medicina, que ___ (hacer) mis deberes y que ___ (ser) feliz.”

„estudiar” — de omgekeerde klinker
„estudiar” is een „-ar”-werkwoord, dus de subjuntivo krijgt de klinker „-e”. De „yo”-vorm wordt: que yo estudie.
„hacer” — de yo-regel
„hacer” heeft de onregelmatige „yo”-vorm „hago”. Daaruit volgt de subjuntivo-stam „hag-”: que yo haga.
„ser” — uit het hoofd
„ser” is een van de zes echt onregelmatige werkwoorden. De subjuntivo is „sea”: que yo sea.

Resultaat: „Mi madre quiere que yo estudie medicina, que haga mis deberes y que sea feliz.” Drie werkwoorden, drie greeplijnen: „estudie” via de omgekeerde klinker, „haga” via de „yo”-vorm (hago) en „sea” uit het hoofd. Alle drie staan in dezelfde que-bijzin na de wilsuitdrukking „querer que”.

Veelgemaakte fouten

De „omgekeerde klinker” vergeten en de indicatief-uitgang gebruiken: „que él habla” of „que él come” in plaats van „que él hable” en „que él coma”.
Voor onregelmatige werkwoorden een verzonnen stam nemen in plaats van de „yo”-vorm: „que yo tena” in plaats van „que yo tenga” (van „tengo”), of de accenten vergeten in „esté” en „dé”.

Actieve herhaling

Oefenopgave: vervoeg de volgende werkwoorden in de presente de subjuntivo voor „yo” en „tú”, en geef aan welke regel je gebruikt (omgekeerde klinker, yo-regel of uit het hoofd): (1) „hablar” (2) „escribir” (3) „hacer” (4) „ser” (5) „ir”. Vul daarna in: „Es necesario que tú ___ (venir) y que ___ (estar) a tiempo.”

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Spaans VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid (CvTE / Examenblad)

De triggers: wanneer en waarom de subjuntivo#

Verdiepingexamenblad-nl-spaans-vwo-domein-D

De subjuntivo komt niet zomaar opzetten; hij wordt opgeroepen door een uitdrukking in de hoofdzin — een trigger. Afb. 2 ordent die triggers in vijf groepen, en wie de groepen herkent, hoeft de subjuntivo niet „aan te voelen”: de trigger dwingt hem af. De vijf groepen zijn wens en wil (deseo/voluntad), gevoel en emotie (emoción), twijfel en ontkenning (duda/negación), noodzaak en onpersoonlijke uitdrukkingen (necesidad/impersonal), en een reeks vaste voegwoorden (conjunciones). In alle gevallen staat de subjuntivo in een bijzin die met „que” begint (of met een voegwoord waar „que” in zit, zoals „para que”). De hoofdzin levert de houding — de wens, de twijfel, het gevoel — en de bijzin zet daarop de subjuntivo. Leer daarom niet losse zinnen uit het hoofd, maar de vijf triggergroepen; daarmee dek je de overgrote meerderheid van de gevallen.

Afb. 2 — De triggers van de subjuntivo

Afb. 2De vijf soorten triggers die in de que-bijzin de subjuntivo oproepen.

De eerste twee groepen liggen dicht bij elkaar en zijn intuïtief. Bij wens en wil (deseo/voluntad) drukt de hoofdzin uit dat iemand iets wíl, wenst of vraagt van een ander: „querer que” (willen dat), „desear que” (wensen dat), „esperar que” (hopen dat), „preferir que” (liever hebben dat), „pedir que” (vragen dat) en „aconsejar que” (aanraden dat). „Quiero que vengas a mi fiesta” (Ik wil dat je naar mijn feest komt). Let meteen op een belangrijk contrast met het Nederlands, Engels en Frans: „esperar que” (hopen) krijgt in het Spaans de subjuntivo — „Espero que llueva” (Ik hoop dat het regent) — terwijl het Franse „espérer que” juist de indicatief neemt. Bij gevoel en emotie (emoción) reageert de spreker gevoelsmatig op de handeling: „alegrarse de que” (blij zijn dat), „sentir que” en „lamentar que” (betreuren dat), „temer que” en „tener miedo de que” (vrezen dat), en constructies met „gustar” en „molestar”: „Me alegro de que estés aquí” (Ik ben blij dat je er bent), „Nos gusta que hagas preguntas” (We vinden het fijn dat je vragen stelt).

De derde groep — twijfel en ontkenning (duda/negación) — is het subtielst, omdat één en hetzelfde werkwoord van wijs kán wisselen. De kern is: zodra de spreker de waarheid van de handeling in twijfel trekt of ontkent, kiest hij de subjuntivo. „Dudar que” (betwijfelen dat) roept hem altijd op: „Dudo que sea verdad” (Ik betwijfel of het waar is). Datzelfde geldt voor de ontkende meningswerkwoorden „no creer que” en „no pensar que” (niet geloven/denken dat): „No creo que venga hoy” (Ik geloof niet dat hij vandaag komt). Cruciaal is de tegenpool: bevéstigend nemen „creer que”, „pensar que” en „estar seguro de que” juist de indicatief, want dan stelt de spreker de handeling als feit voor — „Creo que viene hoy” (Ik geloof dat hij vandaag komt). Ook onpersoonlijke uitdrukkingen van mogelijkheid horen hier: „es posible que”, „es probable que”, „puede que” en „quizás/tal vez” zetten de handeling als onzeker neer en vragen dus de subjuntivo: „Es posible que la situación cambie” (Het is mogelijk dat de situatie verandert).

De vierde groep bestaat uit uitdrukkingen van noodzaak en oordeel, vaak in de onpersoonlijke vorm „es + bijvoeglijk naamwoord + que”: „es necesario que” (het is nodig dat), „es importante que” (het is belangrijk dat), „es mejor que” (het is beter dat), „conviene que” (het is raadzaam dat) en „es una lástima que” (het is jammer dat). „Es necesario que estudies más” (Het is nodig dat je meer studeert). Pas hier op voor een valkuil: niet elke onpersoonlijke uitdrukking neemt de subjuntivo. Uitdrukkingen die juist een zekerheid aankondigen — „es verdad que”, „es evidente que”, „está claro que” — nemen de indicatief: „Es verdad que estudia mucho” (Het is waar dat hij veel studeert). En let op „hay que”: dat betekent „men moet” in het algemeen en wordt gevolgd door een infinitief, niet door „que” + subjuntivo — „Hay que estudiar” (Men moet studeren), tegenover het persoonlijke „Es necesario que estudies” (Het is nodig dat jíj studeert).

De vijfde groep zijn de voegwoorden. Sommige voegwoorden vragen áltijd de subjuntivo, omdat ze naar iets nog-niet-werkelijks verwijzen: „para que” en „a fin de que” (opdat, zodat), „antes de que” (voordat), „sin que” (zonder dat), „a menos que” (tenzij) en „con tal de que” (mits). „Te lo explico para que lo entiendas” (Ik leg het je uit zodat je het begrijpt); „Vámonos antes de que empiece a llover” (Laten we gaan voordat het begint te regenen). Een tweede rij voegwoorden wisselt van wijs naargelang de handeling al werkelijkheid is of nog toekomst: „cuando” (wanneer), „aunque” (hoewel, zelfs al) en „en cuanto” (zodra). Verwijst de zin naar de toekomst of naar iets veronderstelds, dan volgt de subjuntivo — „Cuando seas mayor, lo entenderás” (Als je ouder bent, zul je het begrijpen); slaat de zin op een gewoonte of een feit, dan volgt de indicatief — „Cuando llego a casa, ceno” (Wanneer ik thuiskom, eet ik). Dit onderscheid — feit tegenover toekomst of veronderstelling — werken we in de volgende sectie verder uit.

Uitgewerkt voorbeeld

Twee triggers, twee vormen

Vul de juiste vorm in: „Dudo que ___ (ser) fácil, pero me alegro de que lo ___ (intentar) tú.”

De eerste trigger: „dudar que”
„Dudo que” (ik betwijfel dat) drukt twijfel uit en roept de subjuntivo op. „ser” is een van de zes echt onregelmatige werkwoorden: de subjuntivo is „sea”. Dus „Dudo que sea fácil”.
De tweede trigger: „alegrarse de que”
„me alegro de que” (ik ben blij dat) is een gevoelsuitdrukking en vraagt ook de subjuntivo. „intentar” is een regelmatig „-ar”-werkwoord, dus omgekeerde klinker „-e”: „intentes”. Dus „me alegro de que lo intentes tú”.
Controleren
Beide werkwoorden staan in een que-bijzin na een trigger. „sea” komt uit de onregelmatige groep, „intentes” volgt de omgekeerde-klinkerregel — twee verschillende triggers (twijfel en gevoel), twee keer de subjuntivo.

Resultaat: „Dudo que sea fácil, pero me alegro de que lo intentes tú.” De twijfeluitdrukking „dudar que” en de gevoelsuitdrukking „alegrarse de que” dwingen elk een subjuntivo af: „sea” (onregelmatig, van „ser”) en „intentes” (regelmatig, omgekeerde klinker).

Veelgemaakte fouten

De indicatief gebruiken na „esperar que” (naar analogie van het Nederlands, Engels of Frans): „Espero que viene” in plaats van „Espero que venga”. In het Spaans neemt „esperar que” de subjuntivo.
De subjuntivo gebruiken na bevestigend „creer que”, „pensar que” of „es verdad que”, waar juist de indicatief hoort: „Creo que venga” in plaats van „Creo que viene” (de spreker stelt het als feit voor).

Actieve herhaling

Oefenopgave: bepaal per zin welke triggergroep aan het werk is en kies de juiste wijs door het werkwoord in te vullen: (1) „Es importante que ___ (llegar) a tiempo.” (2) „Dudo que ___ (ser) verdad.” (3) „Me alegro de que ___ (estar) mejor.” (4) „Te llamo para que me ___ (ayudar).” (5) „Creo que ___ (tener) razón.” Zeg bij (5) waarom je de indicatief kiest.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Spaans VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid (CvTE / Examenblad)

Kiezen tussen subjuntivo, indicativo en infinitivo; stijlregister#

Verdiepingexamenblad-nl-spaans-vwo-domein-D

De laatste — en op het examen meest lonende — vaardigheid is kiezen: staat er een subjuntivo, een indicativo of een infinitivo? Afb. 3 vat de keuze samen in een beslismodel met drie vragen. Stel bij elk werkwoord van een bijzin: (1) heeft de bijzin hetzelfde onderwerp als de hoofdzin? Zo ja, dan verdwijnt de „que”-constructie en gebruik je een infinitivo. (2) Stelt de zin een feit of een zekerheid vast? Dan kies je de indicativo. (3) Draait het om een wens, een twijfel of een gevoel? Dan volgt de subjuntivo. Deze drie vragen vangen bijna elke keuze op. De subjuntivo is er dus niet „standaard” en ook niet „moeilijk” — hij is één van drie mogelijkheden, en het model vertelt je welke.

Afb. 3 — Beslismodel: subjuntivo, indicativo of infinitivo?

Afb. 3Het beslismodel voor de wijskeuze: zelfde onderwerp → infinitivo; feit/zekerheid → indicativo; wens, twijfel of gevoel → subjuntivo (benadrukt).

De eerste vraag — hetzelfde onderwerp of niet — is de vaakst gemiste. De subjuntivo verschijnt alleen als de hoofd- en de bijzin een verschíllend onderwerp hebben. Is het onderwerp hetzelfde, dan gebruik je géén „que”-bijzin maar simpelweg een infinitivo. Vergelijk: „Quiero salir” (Ik wil weggaan — ik wil dat íkzelf wegga) tegenover „Quiero que salgas” (Ik wil dat jíj weggaat). In het eerste geval is het onderwerp beide keren „ik”, dus infinitivo; in het tweede geval zijn het „ik” en „jij”, dus „que” + subjuntivo. Hetzelfde patroon zie je bij voegwoorden: naast „para que” + subjuntivo (bij twee onderwerpen) staat „para” + infinitivo (bij één) — „Estudio para aprobar” (Ik studeer om te slagen) tegenover „Te ayudo para que apruebes” (Ik help je zodat jij slaagt). Ook „antes de que” en „sin que” hebben deze infinitief-tegenhanger: „antes de salir” (voordat ik wegga) tegenover „antes de que salgas” (voordat jij weggaat).

De tweede vraag scheidt feit van houding. Zodra de hoofdzin de handeling als een werkelijkheid of een zekerheid voorstelt, kies je de indicativo. Dat is zo na werkwoorden van weten en waarnemen — „saber que”, „ver que”, „notar que” — en na bevestigende meningswerkwoorden: „creer que”, „pensar que”, „opinar que”. „Sé que viene” (Ik weet dat hij komt), „Creo que tienes razón” (Ik geloof dat je gelijk hebt). Ook de onpersoonlijke zekerheden „es verdad que”, „es evidente que” en „está claro que” nemen de indicatief, en zo ook „porque” wanneer het een werkelijke oorzaak aangeeft: „No viene porque está enfermo” (Hij komt niet omdat hij ziek is). Hier keert het onderscheid van de vorige sectie terug bij „cuando” en „aunque”: gaat het om een gewoonte of een feit, dan indicatief („Cuando llega, cena”); gaat het om de toekomst of een veronderstelling, dan subjuntivo („Cuando llegue, cenará”). Feit tegenover verwachting — dát is de scheidslijn.

De derde vraag brengt ons terug bij de subjuntivo: draait het om een wens, een twijfel, een gevoel, een noodzaak of een van de vaste voegwoorden uit sectie 3, én zijn de onderwerpen verschillend, dan is de subjuntivo verplicht. Het beslismodel maakt ook meteen duidelijk waaróm kandidaten fouten maken: ze slaan vraag (1) over en bouwen een „que”-bijzin waar een infinitivo hoort, of ze verwarren vraag (2) en (3) door een mening als feit dan wel als twijfel te lezen. Voor de schrijfvaardigheid (domein D) is dit model goud waard: wie het beheerst, schrijft niet alleen correct, maar laat ook zien dat hij de fijne betekenisverschillen van het Spaans aankan — precies wat taalverzorging op een hoog niveau inhoudt. Loop bij het nakijken van je eigen tekst elke „que”-bijzin langs de drie vragen; dat is efficiënter dan hopen dat een verkeerde wijs je vanzelf opvalt.

Naast de keuze van de wijs vraagt domein D dat je het stijlregister afstemt op doel en publiek — en de subjuntivo speelt daarin een eigen rol. Het grootste registerverschil is dat tussen formeel en informeel, en dat begint bij de aanspreekvorm: informeel gebruik je „tú” (en in Spanje „vosotros” in het meervoud), formeel „usted” en „ustedes”, elk met hun eigen werkwoordsvormen. Een informele boodschap aan een vriend („¡Hola! … Un abrazo”) klinkt heel anders dan een formele brief aan een instantie („Estimado señor: … Le saludo atentamente”). De subjuntivo is bij uitstek het gereedschap van beleefdheid: verzoeken worden hoffelijker met een subjuntivo — „Le pido que disculpe las molestias” (Ik verzoek u de overlast te verontschuldigen), „Espero que tenga usted un buen día” (Ik hoop dat u een goede dag heeft) — en wensen druk je uit met „ojalá” + subjuntivo („Ojalá apruebes”, Hopelijk slaag je). Kies je register dus bewust: dezelfde inhoud vraagt in een formele en een informele tekst een andere toon, andere aanspreekvormen en andere beleefdheidsformules. Wie dat consequent volhoudt, levert de verzorgde, publiekgerichte tekst waar het schoolexamen om vraagt.

Uitgewerkt voorbeeld

Subjuntivo, indicativo of infinitivo? Het beslismodel toegepast

Kies per zin de juiste wijs en licht toe met het beslismodel (Afb. 3): (a) „Creo que Ana ___ (venir) hoy.” (b) „Quiero ___ (ir) al cine.” (c) „Quiero que Ana ___ (ir) al cine conmigo.”

(a) Feit of houding?
„Creo que” is bevestigend en stelt de handeling als feit voor: indicativo. „venir” in de indicativo, derde persoon, is „viene”. Dus „Creo que Ana viene hoy”.
(b) Zelfde onderwerp?
In „Quiero ir” is het onderwerp beide keren „ik” (ik wil, ik ga). Bij hetzelfde onderwerp gebruik je geen que-bijzin maar de infinitivo: „ir”. Dus „Quiero ir al cine”.
(c) Ander onderwerp + wens?
In „Quiero que Ana …” zijn de onderwerpen verschillend („ik” en „Ana”), en „querer que” drukt een wens uit: subjuntivo. „ir” in de subjuntivo is „vaya”. Dus „Quiero que Ana vaya al cine conmigo”.

Resultaat: (a) „Creo que Ana viene hoy” (indicativo — feit); (b) „Quiero ir al cine” (infinitivo — zelfde onderwerp); (c) „Quiero que Ana vaya al cine conmigo” (subjuntivo — ander onderwerp én wens). Dezelfde werkwoorden, drie uitkomsten, precies volgens de drie vragen van het beslismodel.

Veelgemaakte fouten

Een „que”-bijzin met subjuntivo bouwen terwijl het onderwerp hetzelfde blijft: „Quiero que (yo) salga” in plaats van „Quiero salir”. Bij één onderwerp hoort de infinitivo.
Het register door elkaar halen: „tú” en „usted” in dezelfde brief mengen, of een formele brief te informeel afsluiten. Kies één register en houd aanspreekvorm, toon en afsluiting consequent vol.

Actieve herhaling

Oefenopgave: kies de juiste wijs (subjuntivo, indicativo of infinitivo) en verantwoord je keuze: (1) „Creo que ella ___ (tener) razón.” (2) „Quiero ___ (viajar) a España.” (3) „Quiero que tú ___ (viajar) conmigo.” (4) „Cuando ___ (terminar) mis estudios, buscaré trabajo.” Herschrijf daarna de informele vraag „Oye, ¿me ayudas?” tot een formeel verzoek aan „usted”.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Spaans VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid (CvTE / Examenblad)

Referenties en bronnen

Bronnen

CvTE / Examenblad

Examenprogramma Spaans VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid

Subjuntivo en stijlregister

Kernpunten

De wijs bepalen: „Espero que estés bien”

Kernpunten

De presente de subjuntivo vormen langs de drie greeplijnen

Kernpunten

Twee triggers, twee vormen

Kernpunten

Subjuntivo, indicativo of infinitivo? Het beslismodel toegepast

Bronnen

Subjuntivo en stijlregister

Kernpunten

De wijs bepalen: „Espero que estés bien”

Kernpunten

De presente de subjuntivo vormen langs de drie greeplijnen

Kernpunten

Twee triggers, twee vormen

Kernpunten

Subjuntivo, indicativo of infinitivo? Het beslismodel toegepast

Bronnen