Samenvattingen · SpaansNL · VWO

Grammatica (gramática)

Grammatica is bij Spaans geen apart examendomein maar een voorwaardelijke, ondersteunende vaardigheid: ze wordt vooral binnen de schrijfvaardigheid (schoolexamen, domein D) beoordeeld als onderdeel van de taalverzorging, en ze ondersteunt daarnaast het tekstbegrip in het CE. Een groot deel van de kerngrammatica is (herhaling van) onderbouwstof; dit onderwerp frist die kern op en richt zich op de constructies die op B2-niveau het verschil maken: het onderscheid ser/estar, de voornaamwoorden met de gustar-constructie, en het paar por/para met de woordvolgorde en de ontkenning. De nadruk ligt daarbij op de contrastieve valkuilen tussen het Nederlands en het Spaans.

4 Onderdelen~20 min leestijd4 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 1 · Verdieping 2

T·0555 / 15

Examenprofiel

Beseffen dat grammatica een voorwaardelijke (ondersteunende) vaardigheid is — geen apart toetsdomein — die vooral binnen de schrijfvaardigheid (SE, domein D) wordt beoordeeld en deels herhaling van de onderbouw isHet onderscheid tussen ser en estar (en het gebruik van hay/haber) correct maken en toepassenVoornaamwoorden (onderwerp, lijdend voorwerp/OD, meewerkend voorwerp/OI en na voorzetsel), hun plaats en volgorde, en de gustar-constructie correct toepassenDe keuze por/para maken, de woordvolgorde en de (dubbele) ontkenning correct vormen, en veelgemaakte contrastieve fouten (geslacht/congruentie, falsos amigos, accenten) vermijden

Operatoren:vervoegvul inverbeterkies ser of estarherschrijfvervang door een voornaamwoord

basisniveau

Grammatica ondersteunt de hele examentraining: correct Spaans helpt je bij het lezen in het CE en is een voorwaarde voor het schrijven in het SE, waar taalverzorging als apart aspect meetelt.

verhoogd niveau

Wie naar C1 reikt, beheerst niet alleen de vormen maar ook de fijnere betekenisverschillen (ser versus estar, de gustar-familie, por versus para) en past ze bewust en foutloos toe in de eigen productie.

Diepte

Tekst

Inhoud · 4 onderdelen

Grammatica (gramática)

Waarom grammatica: ondersteunend, geen apart toetsdomein#

Basisexamenblad-nl-spaans-vwo-domein-D

Grammatica is bij Spaans geen apart examendomein, en er is geen los grammaticatoetsonderdeel; het is een voorwaardelijke, ondersteunende vaardigheid. Waar zij expliciet wordt beoordeeld, is binnen de schrijfvaardigheid van het schoolexamen (domein D): daar telt taalverzorging — correcte werkwoordsvormen, zinsbouw, spelling, accenten en congruentie — als een apart beoordelingsaspect mee. Bij het centraal examen, dat uitsluitend leesvaardigheid toetst, wordt grammatica niet los bevraagd, maar je hebt haar wél nodig om ingewikkelde Spaanse zinnen te ontleden: wie het verschil tussen ser en estar, de verwijzing van een voornaamwoord of de dubbele ontkenning verkeerd leest, mist de betekenis en dus het antwoord. Grammatica leren is dus geen doel op zich, maar een investering die zich in álle vaardigheden uitbetaalt.

Een groot deel van de kerngrammatica is herhaling van de onderbouw (herhaling): de vervoeging van de presente, het geslacht van zelfstandige naamwoorden (el/la), de lidwoorden en de congruentie van het bijvoeglijk naamwoord ken je in principe al. In de bovenbouw ligt de nadruk op verfijning en op de constructies die op B2-niveau het verschil maken: het scherpe onderscheid tussen ser en estar, de voornaamwoorden en hun volgorde, de bijzondere gustar-constructie, het paar por en para, en de subjuntivo. Het loont om die onderbouwbasis eerst kort op te frissen, want een fout in de basis — een verkeerd geslacht, een ontbrekend accent of een vervoegingsfout — weegt in de beoordeling van de taalverzorging even zwaar als een fout in een complexere constructie.

De meeste fouten van Nederlandstalige leerlingen zijn contrastief: ze ontstaan doordat het Spaans nét iets anders werkt dan het Nederlands en de leerling het Nederlandse patroon overneemt. Klassiek is „soy dieciséis años” naar „ik ben zestien jaar”, terwijl het Spaans voor leeftijd het werkwoord „tener” (hebben) eist: „tengo dieciséis años”. Andere voorbeelden zijn de verwarring tussen ser en estar (twee werkwoorden voor het Nederlandse „zijn”), de omgekeerde gustar-constructie („me gusta el libro” — letterlijk „mij bevalt het boek”), de plaats van het voornaamwoord (in het Spaans vóór de vervoegde vorm: „lo veo”), en het geslacht van zelfstandige naamwoorden. Wie weet wáár het Spaans van het Nederlands afwijkt, kan gericht op die punten letten en de meeste fouten voorkomen.

Omdat taalverzorging binnen het schrijven wordt beoordeeld, is de revisiefase de plek waar je grammaticakennis punten oplevert. Een effectieve aanpak is een persoonlijke foutenchecklist: noteer de drie of vier fouten die jíj systematisch maakt — bijvoorbeeld ser versus estar, het geslacht en de congruentie, de gustar-constructie, of de accenten — en loop die lijst bij het nalezen bewust af. Deze gerichte zelfcontrole is efficiënter dan hopen dat je fouten „vanzelf” opvallen, en ze sluit precies aan bij de manier waarop taalverzorging in het SE wordt gewogen. Behandel grammatica dus als gereedschap voor je eigen productie, niet als een verzameling losse regels.

Uitgewerkt voorbeeld

Een contrastieve fout verklaren

Waarom is „Soy dieciséis años” fout, en hoe hoort het? Verklaar de contrastieve oorzaak.

De Nederlandse bron herkennen
De zin is een letterlijke vertaling van „Ik ben zestien jaar”, waarin het Nederlands het werkwoord „zijn” gebruikt.
De Spaanse regel toepassen
Voor leeftijd gebruikt het Spaans niet „ser” (zijn) maar „tener” (hebben): je „hebt” zoveel jaar. Het telwoord schrijf je bovendien voluit als „dieciséis”.
Corrigeren
De juiste vorm is „Tengo dieciséis años.” — letterlijk „ik heb zestien jaar”.

Resultaat: „Soy dieciséis años” (fout) tegenover „Tengo dieciséis años” (correct). De fout is contrastief: het Nederlandse „zijn” bij leeftijd wordt ten onrechte op het Spaans geplakt, terwijl het Spaans daarvoor „tener” eist.

Veelgemaakte fouten

Grammatica als los weetje leren in plaats van als middel. De vormen tellen pas mee als je ze correct toepast in je eigen schrijven en spreken.
De onderbouwbasis onderschatten. Een fout in het geslacht, een ontbrekend accent of een vervoegingsfout weegt in de beoordeling even zwaar als een fout in een ingewikkelde constructie.

Actieve herhaling

Verzamel drie eigen geschreven Spaanse teksten (bijvoorbeeld oude SE-oefeningen) en noteer welke grammaticale fouten terugkeren. Stel op basis daarvan je persoonlijke taalverzorgingschecklist van maximaal vier punten op en gebruik die bij je volgende schrijfopdracht.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Spaans VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid (CvTE / Examenblad)

Ser en estar (en hay): het grote Spaanse onderscheid#

Standaardexamenblad-nl-spaans-vwo-domein-D

Waar het Nederlands (en het Engels) maar één werkwoord voor „zijn” heeft, kent het Spaans er twee: ser en estar. Dit is misschien wel het meest karakteristieke onderscheid van de Spaanse grammatica, en tegelijk een van de vaakst gemaakte fouten. Afb. 1 ordent het: ser gebruik je voor identiteit en blijvende eigenschappen — voor wat iets of iemand in wezen ís — en estar voor toestanden en plaats — voor hoe iets of iemand er op een bepaald moment aan toe is of waar het zich bevindt. De grondintuïtie is „ser = wezen/definitie” tegenover „estar = toestand/locatie”. Daarnaast bestaat er een derde vorm voor „er is / er zijn”: hay, van het werkwoord haber, dat het loutere bestaan of de aanwezigheid van iets uitdrukt.

Afb. 1 — Ser of estar?

Afb. 1Ser voor identiteit en blijvende eigenschap tegenover estar voor toestand en plaats; hay (van haber) voor het onbepaalde bestaan wordt in de tekst behandeld.

Ser gebruik je voor wat blijvend of definiërend is. De belangrijkste gevallen: identiteit en beroep („Soy María”, „Es profesora”), herkomst en nationaliteit („Es de México”, „Somos españoles”), een vaste eigenschap of karaktertrek („Es alto”, „Eres inteligente”), het materiaal of bezit („La mesa es de madera”, „Es mío”), en de tijd, de dag en de datum („Son las tres”, „Hoy es lunes”). Een handig ezelsbruggetje vat de ser-gevallen samen: beschrijving (descripción), beroep (ocupación), kenmerk (característica), tijd (tiempo), herkomst (origen) en relatie (relación). Telkens gaat het om iets wat de kern of de definitie van het onderwerp raakt, niet om een voorbijgaande toestand.

Estar gebruik je voor wat veranderlijk, tijdelijk of plaatsgebonden is. De belangrijkste gevallen: de plaats of locatie van iets („Está en casa”, „Madrid está en España”), een tijdelijke toestand of gemoed („Estoy cansado”, „Está contenta”, „Estamos enfermos”), de lopende handeling met estar + gerundio („Está comiendo”, „Estoy estudiando” — de vorm voor „is aan het …”), en een resultaat of houding („La ventana está rota”, „Está sentado”). Let op de schijnbare uitzondering die eigenlijk de regel bevestigt: ook de vaste ligging van een stad of gebouw krijgt estar, want plaats hoort altijd bij estar — ongeacht of ze permanent is.

Bij een aantal bijvoeglijke naamwoorden verandert de betekenis mee met de keuze ser of estar, en dat maakt het onderscheid extra scherp. „Ser aburrido” betekent „saai zijn” (als karaktertrek), maar „estar aburrido” betekent „zich vervelen” (als toestand). „Ser listo” is „slim zijn”, „estar listo” is „klaar of gereed zijn”. „Ser rico” is „rijk zijn”, „estar rico” is „lekker zijn” (van eten). En „ser bueno” is „goed of aardig zijn”, terwijl „estar bueno” „lekker of gezond zijn” betekent. Steeds geldt dezelfde logica: ser wijst op het wezen, estar op de toestand — dus dezelfde vuistregel lost ook deze paren op.

Ten slotte hay, de onpersoonlijke vorm van haber, voor „er is” of „er zijn”. Hay blijft altijd in het enkelvoud, ook als er meerdere dingen zijn: „Hay un libro” (er is een boek), „Hay tres libros” (er zijn drie boeken), „Hay mucha gente” (er zijn veel mensen). Het verschil met ser en estar zit in de bepaaldheid: hay introduceert iets nieuws of onbepaalds — het staat bij een onbepaald lidwoord, een telwoord of geen lidwoord — terwijl estar de plaats aangeeft van iets bepaalds. Vergelijk „Hay un problema” (er is een probleem — nieuw, onbepaald) met „El problema está aquí” (het probleem is hier — bepaald, gelokaliseerd). Vuistregel: onbepaald („un”, „dos”, „mucho”) → hay; bepaald (el/la, een eigennaam, een bezittelijk voornaamwoord) → está.

Uitgewerkt voorbeeld

Ser, estar of hay?

Vul in met ser, estar of hay en licht toe: „En mi clase ___ treinta alumnos. La profesora ___ simpática, pero hoy ___ enferma.”

„treinta alumnos” — bestaan/aantal
Het gaat om het onbepaalde bestaan (een aantal, geen bepaald lidwoord): hay. Dus „hay treinta alumnos”. Hay blijft enkelvoud, ook bij een meervoud.
„simpática” — een eigenschap
Aardig zijn is een blijvende karaktertrek: ser. Dus „la profesora es simpática”.
„enferma” (hoy) — een toestand
Ziek zijn is een tijdelijke toestand, versterkt door „hoy” (vandaag): estar. Dus „hoy está enferma”.

Resultaat: „En mi clase hay treinta alumnos. La profesora es simpática, pero hoy está enferma.” Hay voor het onbepaalde bestaan/aantal, ser voor de blijvende eigenschap, estar voor de tijdelijke toestand — de drie in één zin.

Veelgemaakte fouten

Ser en estar door elkaar halen, bijvoorbeeld een tijdelijke toestand met ser vormen („soy cansado” in plaats van „estoy cansado”) of een blijvende eigenschap met estar.
„Hay” en „está/están” verwarren: „Hay el libro en la mesa” in plaats van „El libro está en la mesa” (bepaald → estar), of omgekeerd „Está un problema” in plaats van „Hay un problema” (onbepaald → hay).

Actieve herhaling

Kies ser, estar of hay en verantwoord je keuze: (1) „Mi hermano ___ médico y ahora ___ en el hospital.” (2) „¿Cuántos alumnos ___ en tu clase?” (3) „La sopa ___ muy rica, pero ___ fría.” (4) „Barcelona ___ en Cataluña.” Benoem per gat of het om identiteit/eigenschap, toestand/plaats of onbepaald bestaan gaat.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Spaans VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid (CvTE / Examenblad)

Voornaamwoorden en de gustar-constructie#

Verdiepingexamenblad-nl-spaans-vwo-domein-D

Voornaamwoorden (los pronombres) vervangen een eerder genoemd woord en houden je zinnen bondig, maar hun soort en plaats luisteren nauw. Afb. 2 geeft het overzicht: de onderwerpsvormen („yo, tú, él/ella, usted, nosotros, vosotros, ellos, ustedes”), de lijdend-voorwerpvormen (het complemento directo, OD: „me, te, lo, la, nos, os, los, las”), de meewerkend-voorwerpvormen (het complemento indirecto, OI: „me, te, le, nos, os, les”) en de vormen na een voorzetsel („mí, ti, él”, met de bijzondere vormen „conmigo” en „contigo”). Twee dingen vallen meteen op, en beide wijken af van het Nederlands: de onderwerpsvorm wordt vaak wéggelaten omdat de vervoeging de persoon al toont („Hablo español” — geen „yo” nodig), en het voorwerpsvoornaamwoord staat vóór de vervoegde werkwoordsvorm — „lo veo” (ik zie hem), niet „veo lo”.

Afb. 2 — De voornaamwoorden

Afb. 2De soorten Spaanse voornaamwoorden met hun vormen; het voorwerpsvoornaamwoord staat vóór de vervoegde werkwoordsvorm.

Het lijdend voorwerp (OD) vervang je zonder voorzetsel: „¿Ves a María? — Sí, la veo”; „¿Compras el pan? — Sí, lo compro”. Het meewerkend voorwerp (OI) vervangt de persoon náár wie de handeling gaat, ingeleid door „a”: „¿Escribes a Pablo? — Sí, le escribo”. Staan er twee samen, dan geldt een vaste volgorde — het OI vóór het OD — én een klankregel: „le” en „les” worden „se” vóór „lo, la, los, las”. Zo wordt „ik geef het hem” niet „le lo doy” maar „se lo doy”. Qua plaats staat het voornaamwoord vóór de vervoegde vorm, maar het plakt juist áchter een infinitief, een gerundio of een bevestigende gebiedende wijs: „quiero verlo” (ik wil het zien), „dámelo” (geef het me).

De gustar-constructie is voor Nederlandstaligen de grootste contrastieve valkuil, want de rollen liggen precies omgekeerd. „Gustar” betekent niet „leuk vinden” met de persoon als onderwerp, maar „bevallen, behagen”: het ding dat bevalt is het grammaticale ónderwerp, en de persoon die het leuk vindt staat in het meewerkend voorwerp. Afb. 3 toont die omkering: „Me gusta el libro” is letterlijk „mij bevalt het boek” en betekent „ik vind het boek leuk”. Omdat het ding het onderwerp is, richt het werkwoord zich daar naar: „Me gusta el libro” (enkelvoud) tegenover „Me gustan los libros” (meervoud). De persoon is het OI („me, te, le, nos, os, les”), dat je desgewenst versterkt met „a + persoon”: „A mí me gusta”, „A Juan le gusta el cine”.

Afb. 3 — De gustar-omkering

Afb. 3In „me gusta el libro” is het ding (el libro) het grammaticale onderwerp — het bepaalt of het werkwoord gusta (enkelvoud) of gustan (meervoud) wordt — en de persoon staat als meewerkend voorwerp voorop.

Een hele groep werkwoorden werkt net als gustar, met dezelfde omkering: „encantar” (heerlijk vinden: „Me encanta bailar”), „interesar” (interesseren: „Me interesan las lenguas”), „parecer” (toeschijnen: „Me parece bien”), „doler” (pijn doen: „Me duele la cabeza” — letterlijk „mij doet het hoofd pijn”), „faltar” (ontbreken: „Me falta tiempo”) en „quedar” (over zijn of passen). Voor je eigen schrijven helpt een vast stappenplan: bepaal eerst wát er bevalt of interesseert — dat is het onderwerp en het legt het getal van het werkwoord vast — en zet dan de persoon als meewerkend voorwerp ervoor. Zo vermijd je de klassieke fout „yo gusto…”, die in het Spaans zou betekenen dat jíj aan iemand anders bevalt.

Uitgewerkt voorbeeld

Twee voornaamwoorden: OI vóór OD, le → se

Beantwoord met voornaamwoorden: „¿Le das el regalo a tu hermana? — Sí, …”

Het lijdend voorwerp bepalen
„el regalo” is het lijdend voorwerp (OD), mannelijk enkelvoud. Het OD-voornaamwoord daarvoor is „lo”.
Het meewerkend voorwerp bepalen
„a tu hermana” is het meewerkend voorwerp (OI). Het OI-voornaamwoord daarvoor is „le”.
Volgorde en de regel le → se
Het OI staat vóór het OD, en „le/les” wordt „se” vóór „lo, la, los, las” — dus niet „le lo”, maar „se lo”. Samen staan ze vóór de vervoegde vorm: „se lo doy”.

Resultaat: „Sí, se lo doy.” Het meewerkend voorwerp „le” wordt „se” vóór het lijdend voorwerp „lo”; samen staan ze vóór de vervoegde werkwoordsvorm.

Uitgewerkt voorbeeld

De gustar-constructie opbouwen

Vertaal en verklaar de bouw: „Wij vinden Spaanse films leuk” (las películas españolas).

Wat is het onderwerp?
Het ding dat bevalt is „las películas españolas”, meervoud. Het onderwerp bepaalt het getal van het werkwoord, dus meervoud: „gustan”.
Wie vindt het leuk?
„Wij” is de persoon = het meewerkend voorwerp „nos”, eventueel versterkt met „a nosotros”.
Samenstellen
Zet het OI vóór het werkwoord en het onderwerp erna: „(A nosotros) nos gustan las películas españolas.”

Resultaat: „(A nosotros) nos gustan las películas españolas.” Het ding (las películas, meervoud) is het grammaticale onderwerp en dwingt „gustan” af; „nos” is de persoon als meewerkend voorwerp — de omgekeerde constructie tegenover het Nederlands.

Veelgemaakte fouten

Het voornaamwoord op de Nederlandse plaats zetten, ná de vervoegde vorm: „veo lo” in plaats van „lo veo”.
De gustar-constructie als een gewoon Nederlands onderwerp-werkwoord opvatten: „yo gusto el libro” in plaats van „me gusta el libro”, of het werkwoord niet naar het ding laten congrueren („me gusta los libros” in plaats van „me gustan los libros”).

Actieve herhaling

Herschrijf en vervang de onderstreepte woordgroep door een voornaamwoord, of vul de juiste vorm van gustar in: (1) „Doy el libro a mi hermano.” (vervang beide voorwerpen) (2) „¿Compras las flores?” (3) „A nosotros ___ (gustar) las películas españolas.” (4) „A mí ___ (encantar) el chocolate.” Benoem bij (1) de volgorde van de voornaamwoorden en de verandering „le” → „se”.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Spaans VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid (CvTE / Examenblad)

Por/para, woordvolgorde, ontkenning en veelgemaakte fouten#

Verdiepingexamenblad-nl-spaans-vwo-domein-D

Por en para vertalen allebei vaak als „voor” (en soms „door”), en juist daarom worden ze verward. Toch dekken ze verschillende betekenissen, en Afb. 4 ordent ze langs één heldere tegenstelling: para kijkt vóóruit — naar een doel, een bestemming, een ontvanger of een deadline — terwijl por terúgkijkt naar een oorzaak of reden, of langs een middel, een weg of een tijdsduur. Vergelijk „Estudio para el examen” (ik studeer met het oog op het examen — doel) met „Gracias por tu ayuda” (dank vanwege je hulp — reden). Wie bij twijfel de vraag stelt „gaat het om een doel of bestemming (para) of om een oorzaak of middel (por)?”, kiest bijna altijd goed.

Afb. 4 — Por of para?

Afb. 4Para kijkt vooruit naar een doel, bestemming of ontvanger; por kijkt terug naar een oorzaak of langs een middel, weg of tijdsduur.

Para gebruik je voor het doel of de bedoeling („Estudio para aprobar”), de bestemming of richting („Salgo para Madrid”), de ontvanger („un regalo para ti”), de deadline („para el lunes”) en een mening („Para mí, es fácil”). Por gebruik je voor de oorzaak of reden („Lo hago por amor”, „Gracias por venir”), het middel of de manier („por teléfono”, „por avión”), de ruil of prijs („Te doy diez euros por el libro”), de plaats waar je dóórheen of langs beweegt („Paso por el parque”), en de tijdsduur of het dagdeel („por la mañana”, „por dos horas”). Veel vaste combinaties liggen bovendien vast en kun je het best als geheel onthouden: „por eso” (daarom), „por favor” (alsjeblieft), „por fin” (eindelijk), „por ejemplo” (bijvoorbeeld) en „para siempre” (voor altijd).

De Spaanse woordvolgorde is in de basis onderwerp-werkwoord-voorwerp, maar dankzij de rijke vervoeging losser dan de Nederlandse. Het onderwerp wordt vaak weggelaten (het zogenoemde pro-drop): „Hablo español” heeft geen „yo” nodig, want de uitgang toont de persoon al. Het bijvoeglijk naamwoord staat meestal ná het zelfstandig naamwoord: „una casa blanca” (een wit huis), „un libro interesante”; alleen bepaalde woorden (hoeveelheid, bezit, aanwijzing) gaan eraan vooraf: „mucho tiempo”, „mi casa”, „este libro”. Vragen vormt het Spaans zonder hulpwerkwoord of inversie zoals het Engels: de intonatie en de openende én sluitende vraagtekens doen het werk, vaak met het werkwoord vooraan — „¿Hablas español?”, „¿Dónde vives?”. Vergeet de omgekeerde openingstekens niet: elke vraag opent met „¿” en elke uitroep met „¡”.

De ontkenning zet „no” vóór de vervoegde vorm: „No hablo español.” Anders dan het Nederlands kent het Spaans de dubbele ontkenning als norm: staat een ontkennend woord (nada, nadie, nunca, ninguno, tampoco) ná het werkwoord, dan blíjft „no” ervóór staan — „No veo nada” (ik zie niets), „No viene nadie” (er komt niemand), „No voy nunca”. Zet je het ontkennende woord vóór het werkwoord, dan vervalt „no”: „Nadie viene”, „Nunca voy”. Ten slotte nog drie klassieke contrastieve valkuilen om bij het reviseren op te letten. Ten eerste het geslacht en de congruentie: elk zelfstandig naamwoord is mannelijk of vrouwelijk, en lidwoord én bijvoeglijk naamwoord richten zich ernaar („la casa blanca”, „los coches rojos”); pas op onregelmatige gevallen als „el problema”, „el día” en „la mano”. Ten tweede de falsos amigos: woorden die op een Nederlands of Engels woord lijken maar iets anders betekenen — „constipado” (verkouden, niet geconstipeerd), „embarazada” (zwanger, niet beschaamd), „éxito” (succes, niet uitgang), „largo” (lang, niet groot). Ten derde de accenten (tildes): een accent kan de betekenis of de tijd veranderen — „hablo” (ik spreek) tegenover „habló” (hij sprak), „el” (de) tegenover „él” (hij), „si” (als) tegenover „sí” (ja) — en een vergeten accent telt als taalverzorgingsfout.

Uitgewerkt voorbeeld

Por of para — en een zin verbeteren

Kies por of para en verbeter waar nodig: „Estudio mucho ___ aprobar el examen y mañana salgo ___ Salamanca. Gracias ___ tu ayuda.”

„aprobar el examen” — een doel
Het gaat om de bedoeling waarvóór je studeert (waarvoor?): para. Dus „para aprobar el examen”.
„Salamanca” — een bestemming
Je beweegt náár een plaats toe (waarheen?): para. Dus „salgo para Salamanca”.
„tu ayuda” — een reden
Dank gaat over de oorzaak of reden (waarvoor dank je?): por. Dus „Gracias por tu ayuda”.

Resultaat: „Estudio mucho para aprobar el examen y mañana salgo para Salamanca. Gracias por tu ayuda.” Para voor doel en bestemming (het kijkt vooruit), por voor de reden (het kijkt terug naar de oorzaak).

Veelgemaakte fouten

Por en para verwarren, bijvoorbeeld „Gracias para tu ayuda” (reden → por) of „Salgo por Madrid” waar een bestemming (para) is bedoeld.
De dubbele ontkenning weglaten omdat ze in het Nederlands fout voelt: „Veo nada” in plaats van „No veo nada”, of „Viene nadie” in plaats van „No viene nadie”.
Het geslacht of het accent verwaarlozen: „el casa” in plaats van „la casa”, „los problemas roja” in plaats van „rojos”, of een vergeten tilde („hablo” waar „habló” nodig is) — in domein D telt elk daarvan als taalverzorgingsfout.

Actieve herhaling

Kies por of para, of verbeter de fout en herschrijf de zin: (1) „Este regalo es ___ mi madre.” (2) „Viajamos ___ tren ___ Sevilla.” (3) Klopt de ontkenning „No quiero nada de comer”? Leg uit waarom. (4) Verbeter waar nodig: „Gracias para todo y hasta pronto.” Verantwoord bij (1) en (2) of het om een doel, bestemming of ontvanger (para) of om een middel of reden (por) gaat.

Actief ophalen

Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.

Bronnen: Examenprogramma Spaans VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid (CvTE / Examenblad)

Referenties en bronnen

Bronnen

CvTE / Examenblad

Examenprogramma Spaans VWO — taalverzorging binnen domein D / voorwaardelijke vaardigheid

Grammatica (gramática)

Kernpunten

Een contrastieve fout verklaren

Kernpunten

Ser, estar of hay?

Kernpunten

Twee voornaamwoorden: OI vóór OD, le → se

De gustar-constructie opbouwen

Kernpunten

Por of para — en een zin verbeteren

Bronnen

Grammatica (gramática)

Kernpunten

Een contrastieve fout verklaren

Kernpunten

Ser, estar of hay?

Kernpunten

Twee voornaamwoorden: OI vóór OD, le → se

De gustar-constructie opbouwen

Kernpunten

Por of para — en een zin verbeteren

Bronnen