Loading
Dit onderwerp behandelt hoe Nederland bestuurd wordt en hoe politieke besluiten tot stand komen. Je leert de rol van regering (kabinet, ministers, Koning) en parlement (Eerste en Tweede Kamer), volgt een wetsvoorstel door het wetgevingsproces, past het systeemmodel van politieke besluitvorming toe en begrijpt de kabinetsformatie en de vertrouwensregel.
4 Onderdelen~13 min leestijd4 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 2 · Verdieping 1
basisniveau
Voor iedereen: ken de rolverdeling tussen regering en parlement en de weg die een wet aflegt van voorstel tot wet.
verhoogd niveau
Verdieping: analyseer de politieke besluitvorming met het systeemmodel en doorzie de dynamiek van coalitievorming en het vertrouwensbeginsel.
Leesdiepte: Verdieping
Tekstgrootte: Standaard
Regering en parlement
De Tweede Kamer stelt een onderzoek in met getuigen die onder ede worden gehoord, naar aanleiding van een mislukt overheidsproject. Welk instrument is dit, en wat is het doel?
Een onderzoek met getuigen onder ede is het recht van (parlementaire) enquête, het zwaarste controle-instrument.
Het doel is de onderste steen boven te krijgen en de regering ter verantwoording te roepen — de controlerende taak van het parlement.
Het hoort bij de controlefunctie van de Tweede Kamer, naast vragenrecht, interpellatie, moties en budgetrecht.
Resultaat: Het is het recht van enquête: een diepgaand onderzoek onder ede waarmee de Tweede Kamer de regering controleert.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Leg uit hoe de vertrouwensregel en de ministeriële verantwoordelijkheid samen zorgen voor democratische controle op de regering.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo — regering en parlement (CvTE / Examenblad)
Het wetgevingsproces
Een minister dient een wetsvoorstel in; de Tweede Kamer neemt een amendement aan en stemt vóór; de Eerste Kamer verwerpt het voorstel. Wat gebeurt er met de wet, en waarom kon de Eerste Kamer het amendement niet aanpassen?
De Tweede Kamer mag wijzigen (amendement) en stemt vóór het gewijzigde voorstel — de eerste horde is genomen.
De Eerste Kamer heeft geen amendementsrecht; zij kan alleen aannemen of verwerpen. Hier verwerpt zij het voorstel.
Doordat de Eerste Kamer verwerpt, wordt het voorstel geen wet; er volgt geen bekrachtiging of publicatie.
Resultaat: De wet komt er niet: de Eerste Kamer verwerpt het voorstel en kan het niet wijzigen (geen amendementsrecht), zodat het niet wordt bekrachtigd.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Beschrijf stap voor stap de weg van een initiatiefwet van een Kamerlid tot geldende wet, en benoem bij elke stap welk orgaan wat doet.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo — het wetgevingsproces (CvTE / Examenblad)
Het systeemmodel van besluitvorming
Boeren protesteren tegen nieuwe milieuregels; de regering past na overleg de plannen aan; de nieuwe regeling roept nieuwe reacties op. Plaats deze gebeurtenissen in het systeemmodel.
De protesten en eisen van de boeren zijn invoer: signalen uit de samenleving die de politiek bereiken.
Het overleg en de aangepaste plannen zijn de omzetting; de vastgestelde regeling is de uitvoer (beleid).
De nieuwe reacties op de regeling zijn terugkoppeling, die als nieuwe invoer de volgende ronde ingaat.
Resultaat: Protest = invoer, overleg en aanpassing = omzetting, de regeling = uitvoer, de nieuwe reacties = terugkoppeling; samen vormen ze de politieke kringloop.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Kies een actueel politiek onderwerp en beschrijf het volledig in de vier fasen van het systeemmodel, van invoer tot terugkoppeling.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo — het systeemmodel van besluitvorming (CvTE / Examenblad)
De kabinetsformatie
Een minister blijkt de Tweede Kamer onjuist te hebben geïnformeerd; een meerderheid neemt een motie van wantrouwen aan. Wat is het gevolg, en welk beginsel is hier bepalend?
De vertrouwensregel: een minister moet het vertrouwen van de Tweede Kamer genieten.
Een aangenomen motie van wantrouwen betekent dat de Kamer het vertrouwen opzegt; de minister moet dan aftreden.
Dit hangt samen met de ministeriële verantwoordelijkheid: de minister moet zich verantwoorden en draagt de politieke gevolgen.
Resultaat: De minister moet aftreden: door de vertrouwensregel kan hij zonder het vertrouwen van de Tweede Kamer niet aanblijven.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Leg uit waarom de evenredige vertegenwoordiging in Nederland vrijwel altijd tot coalitiekabinetten leidt, en welke gevolgen dat heeft voor de besluitvorming.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma maatschappijleer havo/vwo — kabinetsformatie en vertrouwensregel (CvTE / Examenblad)
Referenties en bronnen
CvTE / Examenblad