Loading
Usability (bruikbaarheid) gaat over hoe goed mensen een systeem kunnen gebruiken: kunnen ze hun doel bereiken, doen ze dat efficiënt, en zijn ze tevreden? Dit keuzethema behandelt de dimensies van usability, beproefde ontwerpheuristieken (zoals die van Nielsen), toegankelijkheid voor iedereen, en het onderzoeken van bruikbaarheid met usability-tests. Verdieping binnen het schoolexamen; het bouwt voort op de mens-computerinteractie van domein F.
3 Onderdelen~10 min leestijd4 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 2
basisniveau
De drie dimensies van usability en enkele heuristieken vormen de kern.
verhoogd niveau
Toegankelijkheid en het opzetten van een usability-test horen bij de verdieping.
Leesdiepte: Verdieping
Tekstgrootte: Standaard
De drie dimensies van usability
Twee versies van een bestelformulier worden getest. Bij versie A voltooit 70% van de gebruikers de bestelling in gemiddeld 4 minuten; bij versie B 92% in 2 minuten. Welke is beter bruikbaar en waarom?
Versie B heeft een hogere slaagkans (92% versus 70%): meer gebruikers bereiken hun doel.
Versie B kost minder tijd (2 versus 4 minuten): gebruikers bereiken het doel met minder moeite.
Op beide meetbare dimensies scoort B beter; een tevredenheidsvragenlijst zou dit oordeel completeren.
Resultaat: Versie B is duidelijk beter bruikbaar: zowel effectiever (hogere slaagkans) als efficiënter (minder tijd).
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Voor een app waarmee ouderen hun medicijnen bijhouden: geef voor elk van de drie usability-dimensies (effectiviteit, efficiëntie, tevredenheid) een concrete, meetbare maat.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma informatica vwo — keuze O (usability) (CvTE / Examenblad)
Enkele usability-heuristieken
Een webshop meldt na het versturen van een bestelling niets: het scherm blijft gewoon staan. Welke heuristiek wordt geschonden en hoe los je het op?
De gebruiker weet niet of de bestelling gelukt is; er is geen zichtbare systeemstatus.
Dit schendt ‘zichtbaarheid van de systeemstatus’ (feedback).
Toon direct een duidelijke bevestiging (‘Je bestelling is geplaatst, ordernummer …’) of een laadindicator tijdens het verwerken.
Resultaat: Het ontbreken van feedback schendt de status-heuristiek; een duidelijke bevestiging herstelt de bruikbaarheid.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Beoordeel een pinautomaat aan de hand van drie usability-heuristieken (zichtbaarheid van status, foutpreventie, gebruikerscontrole). Geef per heuristiek één concreet punt waarop de automaat het goed of slecht doet.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma informatica vwo — keuze O (ontwerpheuristieken) (CvTE / Examenblad)
De usability-testcyclus
Bij een test zegt een gebruiker achteraf dat een app ‘heel duidelijk’ was, maar tijdens de test zocht hij drie minuten naar de verzendknop. Wat concludeer je?
De mening achteraf (‘duidelijk’) botst met het geobserveerde gedrag (lang zoeken naar de knop).
Het waargenomen probleem (de knop is moeilijk te vinden) is betrouwbaarder dan het beleefde oordeel.
Er is een reëel vindbaarheidsprobleem met de verzendknop, ondanks het positieve oordeel; dat wordt een verbeterpunt.
Resultaat: Observeren onthulde een probleem dat het vragen verhulde: de verzendknop moet zichtbaarder — gedrag weegt zwaarder dan mening.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Ontwerp een usability-test voor een nieuwe schoolroosterapp: geef twee concrete taken die je testgebruikers laat uitvoeren, beschrijf wat je observeert, en noem twee toegankelijkheidseisen waar de app aan moet voldoen.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma informatica vwo — keuze O (toegankelijkheid en usability-onderzoek) (CvTE / Examenblad)
Referenties en bronnen
CvTE / Examenblad