Loading
Informatica verandert de samenleving en het leven van individuen ingrijpend. Dit keuzethema behandelt privacy en gegevensbescherming (de AVG), de ethiek van technologie en de invloed op werk en samenleving, auteursrecht, licenties en cybercriminaliteit, en de duurzaamheid van ICT. Het leert je de gevolgen van technologie afwegen en verantwoord handelen. Verdieping binnen het schoolexamen; het maakt de verantwoorde beroepshouding uit domein A concreet.
4 Onderdelen~14 min leestijd4 VaardighedenNiveau Basis 1 · Standaard 3
basisniveau
Privacy, de AVG-rechten en het besef van maatschappelijke gevolgen vormen de kern.
verhoogd niveau
Het afwegen van ethische dilemma’s, licentiekeuzes en duurzaamheid horen bij de verdieping.
Leesdiepte: Verdieping
Tekstgrootte: Standaard
Rechten onder de AVG
Een rekenmachine-app vraagt bij installatie toegang tot je locatie en contacten. Beoordeel dit met doelbinding en dataminimalisatie.
Een rekenmachine heeft voor haar functie geen locatie of contacten nodig.
Er is geen gerechtvaardigd doel voor deze gegevens binnen de functie van de app — de verwerking mist een grondslag.
De app vraagt veel méér dan nodig; dat schendt het minimalisatiebeginsel en wijst op verzameling voor een ander (verzwegen) doel.
Resultaat: De gevraagde toegang is in strijd met doelbinding en dataminimalisatie; een gebruiker kan de toegang weigeren en heeft recht op inzage in wat toch is verzameld.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Een app voor het bijhouden van je hardloopritten wil toegang tot je locatie, contacten én microfoon. Beoordeel dit met de AVG-beginselen doelbinding en dataminimalisatie, en noem één recht dat je als gebruiker hebt.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma informatica vwo — keuze Q (privacy en AVG) (CvTE / Examenblad)
Eén technologie, meerdere belangen
Een sociaal medium past een algoritme toe dat gebruikers zo lang mogelijk vasthoudt. Weeg dit ethisch af.
Het bedrijf wil aandacht (winst); de gebruiker wil waardevolle tijd; de samenleving wil een gezond publiek debat.
Maximale aandacht kan verslavend gedrag en polarisatie (positieve terugkoppeling) versterken, ten koste van gebruiker en samenleving.
De winst voor het bedrijf staat tegenover reële schade voor gebruiker en samenleving; verantwoord ontwerp zou welzijn moeten meewegen, niet alleen aandacht.
Resultaat: De afweging laat een belangenconflict zien: kortetermijnwinst tegenover het welzijn van gebruiker en samenleving — een genuanceerd oordeel weegt beide en pleit voor verantwoord ontwerp.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Een stad wil gezichtsherkenning op straat inzetten tegen criminaliteit. Analyseer dit ethisch: benoem drie betrokken partijen met hun belangen en weeg de kansen tegen de risico’s af.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma informatica vwo — keuze Q (ethiek en samenleving) (CvTE / Examenblad)
Het spectrum van licenties
Je vindt online code met een open-sourcelicentie die verplicht dat je afgeleide werken óók open deelt (copyleft). Je wilt de code in je eigen app gebruiken en die app verkopen. Wat moet je doen?
De copyleft-voorwaarde eist dat je aanpassingen en afgeleide werken onder dezelfde open licentie beschikbaar stelt.
Je app is een afgeleid werk; verkopen mag, maar de copyleft dwingt je de (gewijzigde) broncode ook open te delen.
Ofwel je accepteert de open-deelverplichting, ofwel je gebruikt code met een vrijere licentie die dit niet eist.
Resultaat: De copyleft-licentie staat commercieel gebruik toe, maar verplicht je de broncode open te delen; wie dat niet wil, moet een andere licentie kiezen — de licentie respecteren is verplicht.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Je gebruikt voor een schoolproject een afbeelding met een Creative Commons-licentie en een stuk open-sourcecode. Leg voor beide uit wat je mag doen en waar je op moet letten. Noem daarnaast twee vormen van cybercriminaliteit.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma informatica vwo — keuze Q (auteursrecht en cybercriminaliteit) (CvTE / Examenblad)
De levenscyclus van een digitaal apparaat
Twee apps doen hetzelfde, maar de één gebruikt een O(n²)-algoritme en de ander een O(n log n)-algoritme voor dezelfde grote taak. Wat betekent dit voor duurzaamheid?
Bij grote n doet het O(n²)-algoritme veel meer bewerkingen dan het O(n log n)-algoritme (keuze G).
Meer bewerkingen betekent meer processortijd en dus meer stroomverbruik, zeker op schaal (miljoenen gebruikers, datacenters).
Het efficiëntere algoritme bespaart rekentijd én energie: efficiënt ontwerpen is hier ook duurzaam ontwerpen.
Resultaat: Het efficiëntere O(n log n)-algoritme verbruikt op schaal aanzienlijk minder energie; softwarekwaliteit is direct een duurzaamheidsfactor.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Noem voor de levenscyclus van een smartphone (Afb. 1) per fase één milieubelasting, en geef twee maatregelen — één technisch (software of hardware) en één in het ontwerp — die de belasting verkleinen.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma informatica vwo — keuze Q (duurzaamheid) (CvTE / Examenblad)
Referenties en bronnen
CvTE / Examenblad