Loading
In de eerste helft van de twintigste eeuw volgen de vernieuwingen elkaar razendsnel op. Een reeks avant-gardestromingen — fauvisme, expressionisme, kubisme, futurisme, dada, surrealisme, De Stijl, constructivisme en Bauhaus — breekt met de traditionele nabootsing en zoekt nieuwe vormen, materialen en kunstopvattingen. In de beeldhouwkunst opent het kubisme de weg naar het geconstrueerde, geassembleerde en abstracte beeld (Brancusi, Boccioni); in de vormgeving verbindt het functionalisme (De Stijl, Bauhaus) vorm aan functie. Je leert de stromingen aan hun kenmerken herkennen, de weg naar de abstractie beredeneren en werken in hun context (moderniteit, industrie, wereldoorlogen) plaatsen. Het CvTE bepaalt per examenjaar welke stromingen de examenstof vormen.
3 Onderdelen~11 min leestijd3 VaardighedenNiveau Standaard 2 · Verdieping 1
basisniveau
Voor iedereen: de belangrijkste avant-gardestromingen aan hun kernkenmerken herkennen en aan de juiste tijd koppelen.
verhoogd niveau
Verdieping: de weg naar abstractie en functionalisme beargumenteren en de vernieuwing verbinden aan de moderne, industriële context.
Leesdiepte: Verdieping
Tekstgrootte: Standaard
Tijdlijn: de avant-garde 1905–1945
Een beeld van een gitaar is opgebouwd uit losse platte vlakken van plaatmetaal, met een uitstekende cilinder voor het klankgat; niets is gehakt of geboetseerd. Duid de vernieuwing.
Het beeld is geassembleerd uit losse, geometrische vlakken — additief geconstrueerd, niet gehakt of geboetseerd.
De negatieve ruimte (het klankgat wordt juist een uitstekende cilinder) toont het kubistische spel met vorm en leegte.
Het beeld verlaat de gesloten massa van de traditie; de sculptuur wordt open, geconstrueerd en abstract.
De geassembleerde, facetterende opbouw wijst op het kubisme (vgl. Picasso's Gitaar, 1912) — een keerpunt voor de beeldhouwkunst.
Resultaat: De geconstrueerde, uit vlakken samengestelde opbouw plaatst het werk in de kubistische beeldhouwkunst en toont de overgang van hakken/boetseren naar assembleren.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Kies een fauvistisch, een expressionistisch en een kubistisch werk. Benoem per werk hoe het de nabootsing loslaat (via kleur, emotie of vorm/ruimte) en beredeneer welke stap richting abstractie elk zet.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma beeldende vakken vwo — fauvisme, expressionisme en kubisme (College voor Toetsen en Examens (CvTE))
Futurisme, dada en surrealisme
Een fabrieksmatig urinoir wordt gekanteld op een sokkel in een tentoonstelling geplaatst en 'Fontein' genoemd. Leg uit waarom dit als kunst geldt en wat het betekent.
Een gewoon, kant-en-klaar gebruiksvoorwerp, niet door de kunstenaar gemaakt maar gekozen.
Door het te kiezen, te kantelen, te titelen en in een kunstcontext te tonen, verandert de betekenis.
Niet de handvaardigheid maar de keuze en het idee maken het tot kunst — de kunstenaar als denker in plaats van maker.
Het bevraagt provocerend wat kunst is en wie dat bepaalt; het opent de weg naar de conceptuele kunst (vgl. Duchamp, 1917).
Resultaat: De readymade geldt als kunst omdat de keuze en het concept, niet het maken, het bepalen — een breuk die het hele kunstbegrip verruimt.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Kies een futuristisch beeld, een dada-readymade en een surrealistisch object. Beredeneer per werk hoe het het kunstbegrip verruimt (beweging, het gekozen voorwerp, de droom) en wat dat betekent voor 'wat kunst is'.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma beeldende vakken vwo — futurisme, dada en surrealisme (College voor Toetsen en Examens (CvTE))
Wegen naar abstractie en functionalisme
Een houten stoel bestaat uit rechte latten en twee rechthoekige vlakken, geschilderd in rood, blauw, geel en zwart. Duid het werk als avant-garde.
Uitsluitend rechte hoeken, horizontale en verticale latten en platte vlakken — strikte geometrie.
Alleen primaire kleuren met zwart: het beperkte, universele palet van De Stijl.
De stoel is minder een zitmeubel dan een driedimensionaal manifest van de De Stijl-esthetiek in de ruimte.
Kunst en vormgeving versmelten tot één universele, geometrische taal (vgl. Rietveld, Rood-blauwe stoel).
Resultaat: De rechthoekige geometrie en de primaire kleuren plaatsen het werk in De Stijl; het toont de versmelting van vrije kunst en vormgeving tot een universele beeldtaal.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Kies een abstract beeld (Brancusi), een De Stijl-ontwerp (Rietveld) en een Bauhaus-object (buisstoel). Beredeneer per werk hoe het abstractie of functionalisme belichaamt en hoe kunst en vormgeving elkaar naderen (Afb. 3).
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma beeldende vakken vwo — De Stijl, constructivisme en Bauhaus (College voor Toetsen en Examens (CvTE))
Referenties en bronnen
College voor Toetsen en Examens (CvTE)