Loading
Het tiende tijdvak (1950–heden) is de tweede helft van de twintigste eeuw en het begin van de eenentwintigste. De kenmerkende aspecten zijn de verdeling van de wereld in twee ideologische blokken met de dreiging van een atoomoorlog (de Koude Oorlog), de dekolonisatie die een einde maakte aan de westerse hegemonie, de eenwording van Europa, en de toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingen leidde (individualisering, pluriformisering). Het is de wereld waarin we nu leven.
4 Onderdelen~13 min leestijd4 VaardighedenNiveau Standaard 3 · Verdieping 1
basisniveau
Voor iedereen: de Koude Oorlog, de dekolonisatie, de Europese eenwording en de welvaart met sociaal-culturele veranderingen zijn de kenmerkende aspecten van tijdvak 10.
verhoogd niveau
Verdieping: de Koude Oorlog, dekolonisatie en globalisering als samenhangende naoorlogse ontwikkelingen begrijpen, en de doorwerking ervan in het heden.
Leesdiepte: Verdieping
Tekstgrootte: Standaard
Oost en West in de Koude Oorlog
Mijlpalen van de Koude Oorlog
Leg uit waarom de Koude Oorlog „koud” heet en welke rol de kernwapens daarbij speelden.
De twee supermachten bevochten elkaar nooit rechtstreeks met wapens; de strijd verliep via wapenwedloop, dreiging, propaganda en conflicten in andere landen.
Beide bezaten kernwapens die tot wederzijdse vernietiging zouden leiden; een directe oorlog zou zelfmoord zijn (het „evenwicht van de angst”).
Juist die dreiging hield de supermachten van een rechtstreekse oorlog af, waardoor de vijandschap „koud” bleef — gespannen maar zonder directe strijd tussen hen.
Resultaat: „Koud” omdat de supermachten elkaar nooit rechtstreeks bevochten; de wederzijdse dreiging met kernwapens (evenwicht van de angst) weerhield hen van een directe oorlog.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Leg uit waarom Duitsland en Berlijn het symbool van de Koude Oorlog werden, en wat de val van de Berlijnse Muur (1989) betekende voor de tweedeling van Europa.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma geschiedenis vwo — tijdvak 10 (CvTE / Examenblad)
Oorzaken van de dekolonisatie
Leg uit waarom de dekolonisatie juist na de Tweede Wereldoorlog in een stroomversnelling raakte.
De oorlog had de Europese koloniale mogendheden uitgeput; ze misten de middelen en de wil om hun koloniën nog met geweld vast te houden.
In de koloniën was het nationalisme sterk gegroeid, met leiders en bewegingen die onafhankelijkheid eisten.
Het naoorlogse ideaal van zelfbeschikking en de druk van de wereldopinie en de VN maakten het koloniale bezit moreel en politiek onhoudbaar.
Resultaat: Na WO II vielen een verzwakt Europa, een sterk gegroeid nationalisme in de koloniën en het ideaal van zelfbeschikking samen, waardoor de dekolonisatie in een stroomversnelling raakte.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Leg uit hoe de door de kolonisator getrokken grenzen na de dekolonisatie tot problemen in de nieuwe staten konden leiden.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma geschiedenis vwo — tijdvak 10 (CvTE / Examenblad)
Stappen in de Europese eenwording
Leg uit waarom de Europese samenwerking juist met kolen en staal begon en hoe dat moest bijdragen aan vrede.
Na twee wereldoorlogen wilde men oorlog tussen de Europese landen (vooral Frankrijk en Duitsland) voorgoed voorkomen.
Kolen en staal waren de grondstoffen van de wapenindustrie; door ze onder gemeenschappelijk beheer te brengen, kon geen land er in het geheim een oorlog mee voorbereiden.
Economische verwevenheid maakt oorlog kostbaar en onaantrekkelijk: landen die van elkaar afhankelijk zijn, hebben er belang bij samen te werken in plaats van te vechten.
Resultaat: Men begon met kolen en staal omdat dat de grondstoffen van de wapenindustrie waren; door ze gemeenschappelijk te beheren en de economieën te verweven, moest oorlog tussen de lidstaten onmogelijk en onaantrekkelijk worden.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Leg uit hoe de Europese eenwording samenhing met de Koude Oorlog en met de latere toetreding van voormalige Oostbloklanden.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma geschiedenis vwo — tijdvak 10 (CvTE / Examenblad)
Van welvaart naar een pluriforme samenleving
Leg uit hoe de toegenomen welvaart en de verzorgingsstaat bijdroegen aan de individualisering vanaf de jaren zestig.
Door welvaart en sociale voorzieningen (verzorgingsstaat) waren mensen voor hun bestaan minder afhankelijk van familie, kerk of werkgever.
Met meer geld, vrije tijd en zekerheid konden mensen hun leven meer naar eigen inzicht inrichten.
Ze schikten zich minder naar traditie en gezag en maakten eigen keuzes over geloof, werk en leefstijl — de kern van individualisering.
Resultaat: Welvaart en de verzorgingsstaat maakten mensen onafhankelijker van traditie, kerk en gezag en gaven hun keuzevrijheid; daardoor konden ze hun leven zelf inrichten, wat de individualisering voedde.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Leg uit hoe migratie en welvaart samen bijdroegen aan een pluriforme samenleving, en noem één kans en één spanning die daaruit voortkwamen.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma geschiedenis vwo — tijdvak 10 (CvTE / Examenblad)
Referenties en bronnen
CvTE / Examenblad