Spelling, interpunctie en formuleren

Verbeter de werkwoordsvormen in deze zin: „Wat gebeurd er als hij te laat antwoord en zijn moeder boos word?”

1. 01Stap 1 — „gebeurd” beoordelen

   Hier gaat het om een handeling die plaatsvindt, niet om een voltooide handeling: „Wat gebeurt er …”. Het is dus tegenwoordige tijd, stam gebeur + t. De vervangtruc bevestigt het: „Wat loopt er …” — je hoort een -t. De correcte vorm is gebeurt, niet het voltooid deelwoord gebeurd.

2. 02Stap 2 — „antwoord” beoordelen

   Het onderwerp is „hij” (derde persoon enkelvoud), dus de persoonsvorm is stam + t. De stam van antwoorden is antwoord; daar komt een -t bij: antwoordt. Het zelfstandig naamwoord „het antwoord” en de ik-vorm „ik antwoord” hebben geen extra t, maar bij „hij” hoort die wél.

3. 03Stap 3 — „word” beoordelen

   Het onderwerp „zijn moeder” is eveneens derde persoon enkelvoud, dus opnieuw stam + t. De stam van worden is word, en word + t levert wordt op. Vervangtruc: „zijn moeder loopt” — je hoort een -t, dus „wordt”.

Resultaat: Correcte zin: „Wat gebeurt er als hij te laat antwoordt en zijn moeder boos wordt?” Drie keer gold dezelfde redenering: bepaal of het tegenwoordige tijd is, vind de stam en voeg bij hij, zij of het de -t toe.

Geef van werken, leven en antwoorden de verleden tijd (enkelvoud) en het voltooid deelwoord, en motiveer telkens je keuze voor -te/-de en -t/-d.

1. 01Stap 1 — werken

   De stam is werk. De laatste klank is k, een stemloze medeklinker uit 't kofschip. De verleden tijd krijgt dus -te: werkte. Het voltooid deelwoord krijgt -t: gewerkt.

2. 02Stap 2 — leven

   De stam schrijf je als leef, maar de klank is v (stemhebbend, niet in 't kofschip). Daarom -de: leefde. Het voltooid deelwoord krijgt -d: geleefd. Dit is de klassieke valkuil — kijk naar de klank, niet naar de geschreven f.

3. 03Stap 3 — antwoorden

   De stam is antwoord en eindigt op de stemhebbende d. Dus -de, en omdat de stam al op een d eindigt, krijg je een dubbele d: antwoordde. Het voltooid deelwoord is geantwoord — met één d, want een woord eindigt nooit op -dd.

Resultaat: werken → werkte / gewerkt; leven → leefde / geleefd; antwoorden → antwoordde / geantwoord. De keuze tussen -te/-de en -t/-d volgt steeds uit 't kofschip, zolang je naar de klank van de stam luistert.

Schrijf de volgende samenstellingen correct en leg per geval uit of er een tussen-n komt: pan + koek, boek + kast, slaap + kamer.

1. 01Stap 1 — pan + koek

   Pan is een zelfstandig naamwoord met als enige meervoud pannen (niet pans). Volgens de hoofdregel komt er dan een tussen-n. Het wordt pannenkoek, in één woord aaneengeschreven.

2. 02Stap 2 — boek + kast

   Boek heeft als meervoud boeken, dus ook hier een tussen-n. Het wordt boekenkast, aaneengeschreven — niet „boeken kast” en niet „boekekast”.

3. 03Stap 3 — slaap + kamer

   In slaapkamer is slaap geen telbaar zelfstandig naamwoord met een -en-meervoud, maar het hoort bij het werkwoord slapen. Daarom geen tussen-n: slaapkamer, gewoon aan elkaar.

Resultaat: pannenkoek, boekenkast, slaapkamer — alle drie aan elkaar geschreven. De tussen-n hangt af van het linkerdeel: een zelfstandig naamwoord met alleen een -en-meervoud krijgt de n (pannen-, boeken-), een werkwoordstam niet (slaap-).

Plaats de juiste leestekens en hoofdletters in: „op de markt kochten we brood kaas en appels oma riep kom snel binnen kinderen”

1. 01Stap 1 — zinsbegin en opsomming

   De zin begint met een hoofdletter: „Op”. In de opsomming „brood kaas en appels” scheid je de delen met komma's, maar vóór „en” komt geen komma: „brood, kaas en appels”. De mededeling sluit af met een punt.

2. 02Stap 2 — de directe rede aankondigen

   „Oma riep” wordt gevolgd door wat zij zegt; dat kondig je aan met een dubbele punt en je zet haar woorden tussen aanhalingstekens: Oma riep: „Kom snel binnen …”. Het citaat begint met een hoofdletter.

3. 03Stap 3 — aanspreking en emotie

   Binnen het citaat wordt „kinderen” aangesproken, dus komt daar een komma vóór: „… binnen, kinderen”. Omdat het een uitroep en een bevel is, sluit je het citaat af met een uitroepteken: „Kom snel binnen, kinderen!”

Resultaat: Correcte tekst: Op de markt kochten we brood, kaas en appels. Oma riep: „Kom snel binnen, kinderen!” De komma's ordenen de opsomming, de dubbele punt en de aanhalingstekens kondigen het citaat aan, en de komma vóór „kinderen” markeert de aanspreking.

Benoem de formuleerfout in elke zin en herschrijf de zin correct: (1) „De rij wachtende mensen werden ongeduldig.” (2) „Dat kost te duur.” (3) „Iedereen pakte hun jas en ging naar huis.”

1. 01Stap 1 — zin (1): incongruentie

   Het onderwerp is „de rij” (enkelvoud), niet „mensen”. De persoonsvorm moet dus enkelvoud zijn: „werd”. Verbeterd: „De rij wachtende mensen werd ongeduldig.”

2. 02Stap 2 — zin (2): contaminatie

   „Dat kost te duur” mengt twee uitdrukkingen: „dat kost te veel” en „dat is te duur”. Je kiest er één: „Dat kost te veel” of „Dat is te duur.”

3. 03Stap 3 — zin (3): foutieve verwijzing

   „Iedereen” is enkelvoud, dus het verwijswoord „hun” klopt niet; het moet „zijn” zijn. Verbeterd: „Iedereen pakte zijn jas en ging naar huis.”

Resultaat: (1) incongruentie → „De rij wachtende mensen werd ongeduldig.”; (2) contaminatie → „Dat kost te veel.” of „Dat is te duur.”; (3) foutieve verwijzing → „Iedereen pakte zijn jas en ging naar huis.” Door eerst de fout te benóemen, weet je meteen welke regel de verbetering stuurt.