Loading
Loading
Brazilië worstelt met een aantal grote actuele vraagstukken die de gebiedskenmerken uit het vorige hoofdstuk op scherp stellen. Dit hoofdstuk behandelt de ontbossing van het Amazoneregenwoud (oorzaken, omvang en de trend volgens INPE), de mondiale en lokale gevolgen daarvan, de grote sociale ongelijkheid en de favela's, de snelle verstedelijking en de druk op de steden, en ten slotte het beleid: de spanning tussen economische ontwikkeling en het behoud van het regenwoud (duurzame ontwikkeling). Je leert oorzaak-gevolgketens opstellen en op verschillende schaalniveaus redeneren.
5Onderdelenca. 20min leestijd4VaardighedenNiveauStandaard 3 · Verdieping 2
basisniveau
Voor het CE moet je de oorzaken en gevolgen van de Amazone-ontbossing en van de sociale ongelijkheid kunnen beschrijven en verklaren, en daarbij op verschillende schaalniveaus (mondiaal ↔ lokaal) redeneren met bronnen.
verhoogd niveau
Verdieping (SE): de vraagstukken analyseren als botsende belangen (economische ontwikkeling tegenover duurzaamheid) en beoordelen welke maatregelen bij duurzame ontwikkeling passen.
Lesetiefe: Verdieping
Schriftgröße: Standard
Oorzaken en gevolgen van ontbossing
Ontbossing van de Amazone volgens INPE
Beschrijf, met de INPE-cijfers, de trend in de Amazone-ontbossing en beoordeel of de bewering 'de ontbossing is gestopt' juist is.
Volgens INPE daalde de ontbossing van ongeveer 9.001 km² in 2023 naar ongeveer 6.288 km² in het jaar tot juli 2024 — een afname van ongeveer 31 procent en het laagste niveau sinds 2015.
De trend is dus dalend: het jaarlijkse ontboste oppervlak is de laatste jaren duidelijk afgenomen.
De bewering 'de ontbossing is gestopt' is onjuist: ook 6.288 km² per jaar is nog een groot oppervlak dat verdwijnt. Er is een sterke daling, geen stilstand.
Resultaat: De ontbossing is volgens INPE sterk gedaald (van ~9.001 naar ~6.288 km², −31%), maar níet gestopt — er verdwijnt nog steeds veel bos, dus de bewering klopt niet.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Bron 1 geeft de jaarlijkse ontbossing van de Braziliaanse Amazone volgens INPE. Beschrijf de trend in de cijfers en verklaar met minstens twee oorzaken waarom er, ondanks de daling, nog steeds veel bos verdwijnt.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma aardrijkskunde havo — actuele vraagstukken Brazilië: ontbossing (CvTE / Examenblad)
Mondiale en lokale gevolgen van ontbossing
Gevolgen naar schaalniveau
Leg met een oorzaak-gevolgredenering uit hoe het lokaal kappen en branden van bos in de Amazone bijdraagt aan de mondiale opwarming.
In de bomen en vegetatie van het regenwoud is een enorme hoeveelheid koolstof vastgelegd.
Bij het lokaal kappen en vooral verbranden van het bos komt die koolstof als CO2 vrij in de atmosfeer.
CO2 is een broeikasgas; meer CO2 versterkt het broeikaseffect en draagt bij aan de mondiale opwarming. Bovendien kan het verdwenen bos daarna geen CO2 meer opnemen.
Resultaat: Lokale kap en brand in de Amazone laten opgeslagen koolstof als CO2 vrijkomen en verkleinen de opnamecapaciteit; zo versterkt een lokale ingreep het mondiale broeikaseffect — een duidelijke lokaal-mondiaal-koppeling.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Leg uit hoe de ontbossing van de Amazone zowel een mondiaal als een lokaal gevolg heeft, en beredeneer hoe die twee met elkaar samenhangen.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma aardrijkskunde havo — actuele vraagstukken Brazilië: gevolgen van ontbossing (CvTE / Examenblad)
Push, pull en verstedelijking
Gevolgen van snelle verstedelijking
Leg met een oorzaak-gevolgredenering uit waarom de snelle groei van São Paulo tot woningnood en favela's leidde.
Door push- en pullfactoren trokken in korte tijd zeer veel mensen naar São Paulo; de bevolking groeide explosief.
De bouw van betaalbare woningen en de aanleg van voorzieningen konden die snelle instroom niet bijhouden, zodat er een groot tekort aan betaalbare huisvesting ontstond.
Wie geen woning kon vinden, bouwde zelf een onderkomen; zo groeiden de favela's aan de rand en op de hellingen van de stad.
Resultaat: Doordat de instroom van migranten sneller ging dan de bouw van woningen en voorzieningen, ontstond in São Paulo een groot woningtekort dat zich uitte in de groei van favela's.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Leg met push- en pullfactoren uit waarom São Paulo in de twintigste eeuw uitgroeide tot een megastad, en beredeneer welk stedelijk probleem daaruit ontstond.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma aardrijkskunde havo — actuele vraagstukken Brazilië: verstedelijking (CvTE / Examenblad)
Ontwikkeling tegenover behoud
Maatregelen en hun aard
Beoordeel of het instellen van een groot beschermd natuurgebied in de Amazone bijdraagt aan duurzame ontwikkeling.
Een beschermd gebied voorkomt kap en brand, behoudt biodiversiteit en houdt de vastgelegde koolstof in het bos — dat dient het milieu en toekomstige generaties.
Tegelijk kan het gebied niet worden gebruikt voor veeteelt, soja of mijnbouw, wat op korte termijn inkomsten en werk kost; de lokale bevolking kan daar nadeel van ondervinden.
Duurzame ontwikkeling vraagt om beide te verzoenen: een beschermd gebied dient sterk het behoud, en is duurzaam mits het samengaat met alternatief inkomen voor de lokale bevolking (bijvoorbeeld duurzaam bosgebruik of toerisme).
Resultaat: Een beschermd natuurgebied dient vooral het behoud en past bij duurzame ontwikkeling, mits het gepaard gaat met alternatieve inkomsten voor de lokale bevolking; anders verschuift het probleem in plaats van het op te lossen.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Een bron beschrijft een plan om in het Amazonegebied een nieuwe weg aan te leggen die de sojaexport goedkoper maakt. Beredeneer de voor- en nadelen van dit plan vanuit het perspectief van economische ontwikkeling én vanuit duurzame ontwikkeling, en geef een onderbouwd oordeel.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma aardrijkskunde havo — actuele vraagstukken Brazilië: beleid en duurzame ontwikkeling (CvTE / Examenblad)
Referenties en bronnen
Sociale ongelijkheid en favela's#
●●○StandardLPexamenblad-nlFavela versus rijke wijk
Kernpunten
Verstedelijking, favela en ongelijkheid
Waarom favela's ontstonden
Verklaar met twee oorzaken waarom er in de twintigste eeuw grote favela's in Braziliaanse steden ontstonden.
Door armoede en droogte op het platteland trokken enorme aantallen mensen naar de steden op zoek naar werk (plattelandsvlucht), waardoor de steden zeer snel groeiden.
De bouw van betaalbare woningen en voorzieningen hield die snelle groei niet bij; wie geen woning kon vinden, bouwde zelf een onderkomen op grond zonder eigendomstitel.
Zo ontstonden aan de rand en op de hellingen van de steden grote informele woonwijken — de favela's.
Resultaat: Favela's ontstonden doordat de plattelandsvlucht de steden sneller deed groeien dan er betaalbare woningen werden gebouwd; arme nieuwkomers bouwden daarom zelf onderkomens in informele wijken.
Veelgemaakte fouten
Actieve herhaling
Bron 2 toont een rijke, bewaakte wijk en een favela vlak naast elkaar in een Braziliaanse stad. Leg met deze bron uit wat segregatie is en verklaar, met minstens twee oorzaken, waarom favela's in Braziliaanse steden zijn ontstaan.
Actief ophalen
Haal de kernpunten op — onthul ze daarna.
Bronnen: Examenprogramma aardrijkskunde havo — actuele vraagstukken Brazilië: sociale ongelijkheid en favela's (CvTE / Examenblad)