Mondiaal verdelingsvraagstuk

Land X en land Y hebben ongeveer hetzelfde bbp per hoofd, maar de HDI van X is veel hoger dan die van Y. Leg uit hoe dat kan en wat het over beide landen zegt.

1. 01Wat bbp meet

   Het bbp per hoofd meet alleen de gemiddelde welvaart (inkomen), niet gezondheid, onderwijs of verdeling.

2. 02Wat HDI toevoegt

   De HDI combineert inkomen met levensverwachting en opleidingsniveau; een verschil in HDI bij gelijk inkomen komt dus door verschillen in gezondheid en onderwijs.

3. 03Interpretatie

   In land X wordt de welvaart blijkbaar goed omgezet in gezondheid en onderwijs; in land Y niet — daar profiteert de bevolking minder van hetzelfde inkomen.

Resultaat: Bij gelijk inkomen kan de HDI verschillen doordat X beter scoort op gezondheid en onderwijs; de HDI laat zo zien dat welvaart en welzijn niet hetzelfde zijn.

Uit Afb. 2 blijkt dat een stijging van 2 naar 12 duizend dollar de levensverwachting veel sterker verhoogt dan een stijging van 40 naar 50 duizend dollar. Verklaar dit en trek er een conclusie uit voor ontwikkelingsbeleid.

1. 01Aflezen

   Van 2 naar 12 stijgt de levensverwachting van circa 55 naar 72 jaar (+17 jaar); van 40 naar 50 nauwelijks (van circa 80 naar 81 jaar).

2. 02Verklaren

   Bij lage inkomens gaat extra geld naar basisbehoeften (voedsel, schoon water, basisgezondheidszorg) met grote gezondheidswinst; bij hoge inkomens zijn die al vervuld, dus extra inkomen levert weinig extra levensjaren.

3. 03Conclusie

   Investeren in de armste landen levert de grootste winst in welzijn per euro op; daar is de gezondheidswinst het grootst.

Resultaat: De curve vlakt af omdat bij lage inkomens extra geld basisbehoeften vervult (veel gezondheidswinst) en bij hoge inkomens niet; hulp aan de armste landen levert daarom de meeste welzijnswinst op.

Een land haalt bijna al zijn exportinkomen uit één grondstof. Leg uit waarom dit de ontwikkeling belemmert en hoe het met de vicieuze cirkel samenhangt.

1. 01Kwetsbaarheid

   De wereldmarktprijs van één grondstof schommelt sterk; bij een prijsdaling kelderen de exportinkomsten, waar het land niet tegen kan sterven.

2. 02Verslechterende ruilvoet

   Op lange termijn dalen grondstofprijzen vaak ten opzichte van industrieproducten; het land verdient relatief steeds minder voor zijn export.

3. 03Cirkel

   Lage en onzekere inkomsten betekenen weinig geld om te investeren in onderwijs en industrie, waardoor de economie eenzijdig en de productiviteit laag blijft — de vicieuze cirkel.

Resultaat: Afhankelijkheid van één grondstof maakt het inkomen onzeker en laag door prijsschommelingen en een verslechterende ruilvoet; dat voedt de vicieuze cirkel van weinig investeren en lage productiviteit.

Leg uit waarom arbeidsmigratie zowel een nadeel als een voordeel voor het herkomstland kan hebben.

1. 01Nadeel: brain drain

   Vaak vertrekken juist de jonge, gezonde en opgeleide mensen; het herkomstland verliest arbeidskracht en talent (brain drain).

2. 02Voordeel: remittances

   Migranten sturen geld naar huis (remittances); die stroom is voor veel arme landen groot en stabiel en wordt in onderwijs, gezondheid en huisvesting geïnvesteerd.

3. 03Afweging

   Het netto-effect hangt af van wie vertrekt en waar de remittances aan worden besteed: verlies van menselijk kapitaal tegenover een belangrijke, structurele geldstroom.

Resultaat: Migratie kost het herkomstland arbeidskracht (brain drain) maar levert een grote, stabiele geldstroom op (remittances); of het per saldo gunstig is, hangt af van wie vertrekt en waaraan het geld wordt besteed.